Adhyaya 220

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश लोटणेश्वरमुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपातकनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਾਧੀਸ਼, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਰਵ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਉੱਤਮ ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

तत्क्षणादेव तत्सर्वं सप्तजन्मार्जितं त्वघम् । नश्यते देवदेवस्य दर्शनादेव तन्नृप

ਉਸੇ ਪਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

बाल्यात्प्रभृति यत्पापं यौवने चापि यत्कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति देवदेवस्य दर्शनात्

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ—ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेषु नर्मदाचरितं महत् । त्वया वै कथितं विप्र सकलं पापनाशनम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਮੂਹ ਪਾਪਨਾਸਕ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 5

यदेकं परमं तीर्थं सर्वतीर्थफलप्रदम् । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं दयां कृत्वा वदाशु मे

ਉਹ ਇਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।

Verse 6

ये केचिद्दुर्लभाः प्रश्नास्त्रिषु लोकेषु सत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे श्रुता मे सह बान्धवैः

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੁਰਲਭ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ।

Verse 7

एतमेकं परं प्रश्नं सर्वप्रश्नविदां वर । श्रुत्वाहं त्वत्प्रसादेन यत्र यामि सबान्धवः

ਹੇ ਸਭ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਇਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ?

Verse 8

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्य ते मतिरीदृशी । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु तस्य ते नास्ति किंचन

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ! ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਐਸੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਭੀ ਵਸਤੂ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 9

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च भरतर्षभ । काले काले च यो वेत्ति कर्तव्यस्तेन धीमता

ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ! ਜੋ ਧੀਮਾਨ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੈ।

Verse 10

तस्मात्ते सम्प्रवक्ष्यामि प्रश्नस्यास्योत्तरं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यन्ते भुवि मानवाः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਉੱਤਰ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थमयी शुभा । विशेषः कथितस्तस्या रेवासागरसङ्गमे

ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 12

आगच्छन्तीं नृपश्रेष्ठ दृष्ट्वा रेवां महोदधिः । प्रणम्य च पुनर्देवीं सङ्गमे रेवया सह

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੋਦਧਿ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਰੇਵਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 13

संचिन्त्य मनसा केयमिति मां वै सरिद्वरा । ज्ञात्वा संचिन्त्य मनसा रेवां लिङ्गोद्भवां पराम्

ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, ‘ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?’ ਫਿਰ ਮਨਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰੇਵਾ ਨੂੰ ਪਰਮ—ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 14

लुठन्वै सम्मुखस्तात गतो रेवां महोदधिः । समुद्रे नर्मदा यत्र प्रविष्टास्ति महानदी

ਹੇ ਤਾਤ! ਲੁੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਦਾ ਮਹੋਦਧਿ ਰੇਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਿਕਲਿਆ—ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 15

तत्र देवाधिदेवस्य समुद्रे लिङ्गमुत्थितम् । लिङ्गोद्भूता महाभागा नर्मदा सरितां वरा

ਉਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿੰਗੋਦਭੂਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਰਮਦਾ—ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 16

लयं गता तत्र लिङ्गे तेन पुण्यतमा हि सा । नर्मदायां वसन्नित्यं नर्मदाम्बु पिबन्सदा । दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने

ਉਥੇ ਉਹ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਨਿੱਤ ਵੱਸੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਰਮਦਾ-ਜਲ ਪੀਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮਾਨੋ ਹਰ ਦਿਨ ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 17

सङ्गमे तत्र यः स्नात्वा लोटणेश्वरमर्चयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ્ઞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यत्कृतं नृप । लोटणेश्वरमासाद्य सर्वं विलयतां व्रजेत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਾਣੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

कार्त्तिक्यां तु विशेषेण कथितं शङ्करेण तु । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ सर्वपापापनोदनम्

ਕਾਰਤਿਕੀ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 20

सम्प्राप्तां कार्त्तिकीं दृष्ट्वा गत्वा तत्र नृपोत्तम । चतुर्दश्यामुपोष्यैव स्नात्वा वै नर्मदाजले

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ, ਕਾਰਤਿਕੀ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਓ; ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੋ।

Verse 21

संतर्प्य पितृदेवांश्च श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य लोटणेश्वरम्

ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 22

सफलं जीवितं तस्य सफलं तस्य चेष्टितम् । पङ्गवस्ते न सन्देहो जन्म तेषां निरर्थकम्

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਸਫਲ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੰਗੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

एकाग्रमनसा यैस्तु न दृष्टो लोटणेश्वरः । पिशाचत्वं वियोनित्वं न भवेत्तस्य वै कुले

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਿਸਾਚ-ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

Verse 24

सङ्गमे तत्र यो गत्वा स्नानं कृत्वा यथाविधि । पुण्यैश्चैव तथा कुर्याद्गीतैर्नृत्यैः प्रबोधनम्

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰੇ—ਉਹ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਗਾਏ।

Verse 25

ततः प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा नत्वा महोदधिम् । आमन्त्र्य स्नानविधिना स्नानं तत्र तु कारयेत्

ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਬਣਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 26

ॐ नमो विष्णुरूपाय तीर्थनाथाय ते नमः । सान्निध्यं कुरु मे देव समुद्र लवणाम्भसि । इत्यामन्त्रणमन्त्रः

“ਓਂ—ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ, ਲਵਣ ਜਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਕਰ।” —ਇਹ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 27

अग्निश्च तेजो मृडया च देहो रेतोऽधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम् । इति स्नानमन्त्रः

ਅਗਨੀ ਹੀ ਤੇਜ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਰੇਤ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਸਤ੍ਯ-ਵਚਨ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਵੇ। ਇਹ ਸਨਾਨ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 28

आजन्मशतसाहस्रं यत्पापं कृतवान्नरः । सकृत्स्नानाद्व्यपोहेत पापौघं लवणाम्भसि

ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੈਲਾਬ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

अन्यथा हि कुरुश्रेष्ठ देवयोनिरसौ विभुः । कुशाग्रेणापि विबुधैर्न स्प्रष्टव्यो महार्णवः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇਵ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵੀ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਥਾਹ ਮਹਾਸਾਗਰ ਹੈ।

Verse 30

सर्वरत्नप्रधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकर । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इति अर्वमन्त्र

ਤੂੰ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈਂ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 31

पितृदेवमनुष्यांश्च संतर्प्य तदनन्तरम् । उत्तीर्य तीरे तस्यैव पञ्चभिर्द्विजपुंगवैः

ਪਿਤ੍ਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਵਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੇ ਨਾਲ (ਅੱਗੇ ਕਰੇ)।

Verse 32

श्राद्धं समाचरेत्पश्चाल्लोकपालानुरूपिभिः । कृत्वाग्रे लोकपालांस्तु प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ।

Verse 33

सम्पूज्य च यथान्यायं तानेव ब्राह्मणैः सह । सुकृतं दुष्कृतं पश्चात्तेभ्यः सर्वं निवेदयेत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥਾਨਿਆਇ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 34

बाल्यात्प्रभृति यत्पापं कृतं वार्धकयौवने । प्रख्यापयित्वा तेभ्योऽग्रे लोकपालान्निमन्त्रयेत्

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ।

Verse 35

बाल्यात्प्रभृति यत्किंचित्कृतमा जन्मतोऽशुभम् । विप्रेभ्यः कथितं सर्वं तत्सांनिध्यं स्थितेषु मे

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਖੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 36

इत्युक्त्वा स लुठेत्पश्चात्तेभ्योऽग्रेण च सम्मुखम् । अनुमान्य च तान्पञ्च पश्चात्स्नानं समाचरेत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਲੁੱਠੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 37

श्राद्धं च कार्यं विधिवत्पितृभ्यो नृपसत्तम । एवं कृते नृपश्रेष्ठ सर्वपापक्षयो भवेत्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

जिज्ञासार्थं तु यः कश्चिदात्मानं ज्ञातुमिच्छति । शुभाशुभं च यत्कर्म तस्य निष्ठामिमां शृणु

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ—ਇਹ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਿਯਮ-ਮਾਰਗ ਸੁਣੇ।

Verse 39

स्नात्वा तत्र महातीर्थे लुठमानो व्रजेन्नरः । पापकर्मान्यतो याति धर्मकर्मा व्रजेन्नदीम्

ਉਸ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਲੁੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਕਰਮ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਦੀ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।

Verse 40

पापकर्मा ततो ज्ञात्वा पापं मे पूर्वसंचितम् । स्नात्वा तीर्थवरे तस्मिन्दानं दद्याद्यथाविधि

ਫਿਰ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ‘ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ’, ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 41

लोटणेश्वरमभ्यर्च्य सर्वपापैः प्रमुच्यते । अवक्रगमनं गत्वा मुच्यते सर्वपातकैः

ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਵਕ੍ਰਗਮਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ज्ञात्वैवं नृपसत्तम । स्नातव्यं मानवैस्तत्र यत्र संनिहितो हरः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹੈ।

Verse 43

एवं स्नात्वा विधानेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् । पूजयेत्पृथिवीपाल सर्वपापोपशान्तये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 44

एवं गुणविशिष्टं हि तत्तीर्थं नृपसत्तम । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं शृणुष्वैकमना नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਐਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ।

Verse 45

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं यः कुरुते तत्र पित्ःणां भक्तिभावितः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—(ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 46

दानं ददाति विप्रेभ्यो गोभूतिलहिरण्यकम् । षष्टिवर्षसहस्राणि कोटिर्वर्षशतानि च

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਗਾਂ, ਭੂਮੀ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਸੋਨਾ; ਅਤੇ (ਇਸ ਨਾਲ) ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਗਿਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

विमानवरमारूढः स्वर्गलोके महीयते । नर्मदासर्वतीर्थेभ्यः स्नाने दाने च यत्फलम्

ਉੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—

Verse 48

तत्फलं समवाप्नोति रेवासागरसङ्गमे । सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकभूषणम्

ਉਹੀ ਫਲ ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਉੱਥੇ) ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਮਣੀ-ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਗਹਿਣੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 49

गोवृषं च महीं धान्यं तत्र दत्त्वाक्षयं फलम् । शुभस्याप्यशुभस्यापि तत्र तीर्थे न संशयः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਗਾਂ, ਬਲਦ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 50

तत्र तीर्थे नरः कश्चित्प्राणत्यागं युधिष्ठिर । करोति भक्त्या विधिवत्तस्य पुण्यफलं शृणु

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਣ।

Verse 51

कोटिवर्षं तु वर्षाणां क्रीडित्वा शिवमन्दिरे । वेदवेदाङ्गविद्विप्रो जायते विमले कुले

ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਨਿਰਮਲ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

पुत्रपौत्रसमृद्धोऽसौ धनधान्यसमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदांशतम्

ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

अपि द्वादशयात्रासु सोमनाथे यदर्चिते । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे तत्पुण्यं लोटणेश्वरे

ਬਾਰਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਮਨਾਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਯੋਗ ਸਮੇਂ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

गया गङ्गा कुरुक्षेत्रे नैमिषे पुष्करे तथा । तत्पुण्यं लभते पार्थ लोटणेश्वरदर्शनात्

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਲੋਟਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਗਯਾ, ਗੰਗਾ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

यः शृणोति नरो भक्त्या पठ्यमानमिदं शुभम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।