Adhyaya 218

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਉਸ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ ਜੋ ‘ਜਮਦਗਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਸਿੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਾਸੁਦੇਵ—ਜਗਤ-ਗੁਰੂ—ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ?

Verse 3

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । चरितं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ

ਦੇਵਦੇਵ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਮੈਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਹੇਂ, ਤਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ—ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ।

Verse 5

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः

ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ; ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ; ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 6

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः

ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ—ਅਖੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਇਕ—ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕਦੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 7

बहुभिर्दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । जमदग्निर्महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः

ਅਨੇਕ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਭ੍ਰਿਗੁਕੱਛ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਤਪਸਵੀ ਜਮਦਗਨੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 8

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । तस्य पुत्रोऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः

ਉੱਥੇ ਰੇਣੁਕਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮੁਨੀ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਅਕ—ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਸੀ।

Verse 9

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

ਉਹ ਸਭ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ; ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਰਥ ਦਾ ਅਨੁਰਾਗੀ ਹੋਵੇ।

Verse 10

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

ਤਦੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗਯਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿਥਿ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿਯੋਤਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः

‘ਠੀਕ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਸੇਵਕਾਂ, ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह

ਉਸੇ ਪਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 13

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ, ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਪਰਮ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”

Verse 14

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्

ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਗਾਂ—ਕਲਮਸ਼ਾ—ਦੇ ਦਿਓ।”

Verse 15

शतं शतसहस्राणामयुतं नियुतं परम् । भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੌਆਂ, ਲੱਖਾਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਰੋੜਾਂ—ਅਪਾਰ ਗਿਣਤੀ—ਸਿੰਗਾਰੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 16

जमदग्निरुवाच । अयुतैः प्रयुतैर्नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੌ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 17

एवमुक्तः स राजेन्द्रस्तेन विप्रेण भारत । क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ—ਇਹ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 18

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्

ਜੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਮਨਮਾਨਾ ਵਰਤਾਵ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਨੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਘਰੋਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 19

द्विज उवाच । कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੌਣ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ? ਮੌਤ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰੇਗਾ?

Verse 20

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜਮਦਗਨੀ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਵਰਗਾ ਦੂਜਾ ਮਹਾਦੰਡ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।

Verse 21

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः

“ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਛਤ੍ਰੀਏ—ਕੁਲ ਦਾ ਅਧਮ—ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਤੇਜ ਦਾ ਘਮੰਡ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਧੇਨੂ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਜਾਵੇਗੀ, ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਜਨ ਤੇ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ।”

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतोऽपतत्

ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈਹਯ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੌੜਿਆ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਦੇ ਘਾਅ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 23

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः

ਫਿਰ ਧੇਨੂ ਦੇ ਹੁੰਕਾਰ-ਨਾਦ ਨਾਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਫੰਦੇ ਅਤੇ ਧਾਰਦਾਰ ਅਸਤਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰੇ, ਕਲਮਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ।

Verse 24

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः

ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਤੋਂ—ਕਿਰਾਤ ਤੇ ਮਾਗਧ ਜਨਮੇ; ਹਾਂ, ਰੋਮਛਿਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 25

एवमन्योऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा

ਇਉਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਹੈਹਯ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਨਾਲ—ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੇਤ—ਸਭ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 26

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः

ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੈ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਭਾਗ੍ਯ) ਦੇ ਵਸ਼ ਮੋਹਿਤ ਸੀ।

Verse 27

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके

ਫਿਰ ਵੈਰੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਮ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰੁਣ ਰੋਦਨ ਕਰਦੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 28

राम उवाच । केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात्साहसं कृतम् । मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति

ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਕਿਸ ਨੇ ਅਗਿਆਨ ਵਸ਼ ਇਹ ਅਤਿ ਸਾਹਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ? ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।’

Verse 29

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्

ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵਨ-ਰਹਿਤ ਜਿਹੀ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਹੋ ਗਈ; ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਪਿੱਟਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 30

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैरपरैः सह । इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना

ਉਸ ਜ਼ਾਲਮ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹੋਰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।

Verse 31

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्

ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰ।

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीमभिवाद्य ताम् । प्रतिज्ञामकरोद्यां तां शृणुष्व च नराधिप

ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣੋ ਜੋ ਉਸਨੇ ਕੀਤੀ।

Verse 33

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । स्नात्वा च तेषामसृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्

ਮੈਂ ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 34

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਫਰਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵੱਢ ਕੇ ਉਸਦਾ ਲਹੂ ਪੀਵਾਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਸੁਣ ਲੈ।

Verse 35

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 36

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਬਾਹੁ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਸ ਨੀਚਤਮ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 37

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीमवलोकयन् । सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्

ਉਹ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 38

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्

ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ—ਕੁਰੂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ—ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਹੂ ਦੇ ਪੰਜ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਏ।

Verse 39

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਹੂ-ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਇਉਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 40

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । तं क्षमस्वेति जगदुस्ततः स विरराम ह

ਤਦੋਂ ਅਰਚੀਕਾ ਆਦਿ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਖਿਮਾ ਕਰੋ, ਰੁਕ ਜਾਓ!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।

Verse 41

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । समं तपं चक्रमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਕਤ-ਜਲ ਵਾਲੇ ਹ੍ਰਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਤੁਲ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸਮੰ ਤਪਃ ਚਕ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 42

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात्पित्ःन् प्रोवाच पाण्डव । रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया

ਉਸ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਰਾਮ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰੁਧਿਰ ਵਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ…”

Verse 43

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात्तीर्थमुत्तमम् । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरोऽदृश्यतां गताः

“ਜੇ ਇਹ ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਵੇ।” “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 44

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਦੇਵਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਗ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ।

Verse 45

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः

ਅੱਜ ਵੀ ਰੇਣੁਕਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਾ ਦੇਵਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 46

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਛੂਹਣਾ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 48

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यमपां पते । सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । इति स्पर्शनमन्त्रः

“ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਜਲਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਲਵਣ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸਪਰਸ਼ਨ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 49

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतोऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

“ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਹੈ; ਅਤੇ ਰੇਤ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸਤ੍ਯ ਵਚਨ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰੇ।

Verse 50

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਫਲਾਂ, ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ (ਚੌਲ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 51

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इत्यर्घमन्त्रः

ਤੂੰ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਅਤੇ ਮੂਲ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹੀ ਅਰਘ੍ਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 52

आ जन्मजनितात्पापान्मामुद्धर महोदधे । याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । इति विसर्जनमन्त्रः

ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਸਾਗਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਧਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ! ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ—ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਇਹ ਵਿਸਰਜਨ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 53

कोऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्

ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੁਆਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸਾਗਰ-ਦੇਵ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 54

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

ਉੱਥੇ ਜਾਮਦਗ્ન੍ਯ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 55

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निमनुत्तमम् । रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਜਮਦਗਨੀ ਮੁਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 56

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः

ਪ੍ਰਿਯਵਾਸ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਅਵਧੀ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 57

तारयेन्नरकाद्घोरात्कुलानां शतमुत्तरम् । स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।