Adhyaya 211

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकस्य देवदेवेन यत्कृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि नर्मदातटवासिनाम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਚੰਭੇ ਭਰਿਆ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ।

Verse 2

द्विजान् सुकृत्पणान् देवः कुष्ठी भूत्वा ययाच ह । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्ते रक्तगन्धानुलेपनः

ਦੇਵ ਨੇ ਕੋੜ੍ਹੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਜਿਹੇ ਗਿਣਤੀਲੇ ਪਰ ਧਰਮੀ ਦਵਿਜਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਲਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 3

स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः । दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਫੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸਦੇ ਛਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਚਮੜੀ ਘਿਨੌਣੀ, ਮੁਖ ਡਰਾਉਣਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ—ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 4

ब्राह्मणावसथं गत्वा स्खलन्द्वारेऽब्रवीदिदम् । भोभो गृहपते त्वद्य ब्राह्मणैः सह भोजनम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਹੇ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 5

त्वद्गृहे कर्तुमिच्छामि ह्येभिः सह सुसंस्कृतम् । ततस्तं ब्रह्माणं दृष्ट्वा यजमानसमन्विताः

ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜਾ, ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਜਮਾਨ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੇ ਤਦਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 6

स्रवन्तं सर्वगात्रेषु धिग्धिगित्येवमब्रुवन् । निर्गच्छस्वाशु दुर्गन्ध गृहाच्छीघ्रं द्विजाधम

ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ‘ਧਿੱਗ ਧਿੱਗ’ ਚੀਕੇ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ‘ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਜਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ! ਇਸ ਘਰ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ!’

Verse 7

अभोज्यमेतत्सर्वेषां दर्शनात्तव सत्कृतम् । एवमेव तथेत्युक्त्वा देवदेवो महेश्वरः

“ਇਹ ਭੋਜਨ ਕਿਸੇ ਲਈ ਭੀ ਭੋਜਨਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਤਥਾਸ্তু,” ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 8

जगामाकाशममलं दृश्यमानो द्विजोत्तमैः । गते चादर्शनं देवे स्नात्वाभ्युक्ष्य समन्ततः

ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ।

Verse 9

भुञ्जतेऽस्म द्विजा राजन्यावत्पात्रे पृथक्पृथक् । यत्रयत्र च पश्यन्ति तत्रतत्र कृमिर्बहुः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੇਖਦੇ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਦਿਸਦੇ।

Verse 10

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नाः सर्वे किमिति चाब्रुवन् । ततः कश्चिदुवाचेदं ब्राह्मणो गुणवानजः

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਤਦ ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 11

योगीन्द्रः शङ्कया तत्र बहुविप्रसमागमे । योऽत्र पूर्वं समायातः स योगी परमेश्वरः

ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਨਾਥ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਯੋਗੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹੈ।”

Verse 12

तस्येदं क्रीडितं मन्ये भर्त्सितस्य विपाकजम् । फलं भवति नान्यस्य ह्यतिथेः शास्त्रनिश्चयात्

ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ—ਅਪਮਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫਲ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸਚਿਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਜ਼ ਅਤਿਥੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

सम्पूज्य परमात्मा वै ह्यतिथिश्च विशेषतः । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्तमतिथिं यो न पूजयेत्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤਿਥੀ ਦੀ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਏ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ…

Verse 14

पिशाचा राक्षसास्तस्य तद्विलुम्पन्त्यसंशयम् । रूपान्वितं विरूपं वा मलिनं मलिनाम्बरम्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ (ਪੁੰਨ/ਅਰਪਣ) ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ (ਅਤਿਥੀ) ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਚਾਹੇ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।

Verse 15

योगीन्द्रं श्वपचं वापि अतिथिं न विचारयेत् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यजमानपुरोगमाः

ਅਤਿਥੀ ਬਾਰੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨਾ ਕਰੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਵਪਚ (ਅਛੂਤ)। ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਯਜਨਕਰਤਾ…

Verse 16

ब्राह्मणा द्विजमन्वेष्टुं धाविताः सर्वतोदिशम् । तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦਵਿਜ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜੇ। ਇਧਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ ਸੀ।

Verse 17

दृष्टो दृष्ट इति प्रोक्तं तेन ते सर्व आगताः । ततः पश्यन्ति तं विप्रं स्थाणुवन्निश्चलं स्थितम्

“ਦਿੱਖ ਗਿਆ! ਦਿੱਖ ਗਿਆ!” ਇਹ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 18

क्रन्दते न चलति स्पन्दते न च पश्यति । जल्पन्ति करुणं केचित्स्तुवन्ति च तथापरे

ਉਹ ਨਾ ਰੋਇਆ, ਨਾ ਹਿਲਿਆ, ਨਾ ਕੰਬਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਤੱਕਿਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 19

वाग्भिः सततमिष्टाभिः स्तूयमानस्त्रिलोचनः । क्षुधार्दितानां देवेश ब्राह्मणानां विशेषतः । विनष्टमन्नं सर्वेषां पुनः संकर्तुमर्हसि

ਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਸਤੁਤ ਹੋਂਦੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ—ਸਭ ਦਾ ਗੁਆਚਿਆ ਅੰਨ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ।”

Verse 20

श्रुत्वा तु वचनं तेषां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर । परया कृपया देवः प्रसन्नस्तानुवाच ह

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 21

मया प्रसन्नेन महानुभावास्तदेव वोऽन्नं विहितं सुधेव । भुञ्जन्तु विप्राः सह बन्धुभृत्यैरर्चन्तु नित्यं मम मण्डलं च

“ਹੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ! ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹੀ ਅੰਨ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਤਿ ਉੱਤਮ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਮੇਰੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ।”

Verse 22

ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः । मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਪਾਰਥ! ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ‘ਮੁੰਡਿਨਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਗਯਾ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 211

अध्यायः

ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ।