
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੂੰਖ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਉੱਤਮ” ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪੂੰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ/ਪੂਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਤੱਕ ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਦਾ ਫਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਅਤਿਅਧਿਕ ਪੁੰਨ-ਵ੍ਰਿੱਧੀ (ਇੱਕ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ), ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ्ञ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੈਵ ਭਕਤੀ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात पुङ्खिलं तीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे पुरा पुङ्खः पार्थ सिद्धिमुपागतः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਾਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪੁੰਖਿਲ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪૃਥਾ-ਪੁੱਤਰ ਪੁੰਖ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 2
जामदग्न्यो महातेजाः क्षत्रियान्तकरः प्रभुः । तपः कृत्वा सुविपुलं नर्मदोत्तरतीरभाक्
ਜਾਮਦਗ્ન੍ਯ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲਿਆ।
Verse 3
ततः प्रभृति विख्यातं पुङ्खतीर्थं नरेश्वर । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्याराध्य परमेश्वरम्
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਪੁੰਖਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ…
Verse 4
इहलोके बलैर्युक्तः परे मोक्षमवाप्नुयात् । देवान्पित्ःन् समभ्यर्च्य पित्ःणामनृणी भवेत्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तत्र तीर्थे नरो यस्तु प्राणत्यागं करोति वै । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਨਿਵਰਤਨੀ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा हयमेधफलं लभेत्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
तत्र तीर्थे नरो यस्तु ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਨੋ ਕਰੋੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 8
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पूजयेद्वृषभध्वजम् । वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 210
अध्यायः
ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਸਿਰਲੇਖ/ਕੋਲੋਫ਼ਨ)।