Adhyaya 209

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਸ਼ਕਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

क्षमानाथं ततो गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

ਉਥੋਂ ਫਿਰ ਕ੍ਸ਼ਮਾਨਾਥ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

ਉਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਉਹ ‘ਭਾਰਭੂਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸਮਰਿਤ ਹੋਏ।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ‘ਭਾਰਭੂਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਾਰਭੂਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਕਹੀ ਸੀ।

Verse 6

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਭੀ ਪੂਰਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ।

Verse 7

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

ਖ਼ਿਮਾ, ਦਮ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਸਤ੍ਯ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਧੀਰਜ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸੀ।

Verse 8

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस्तु ते

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਭੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖ਼ਿਮਾਵਾਨ ਤੇ ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਸੰਕੁਚਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਅਜੇਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਸਮਰਥ ਹਨ।

Verse 11

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲੋਞ੍ਛ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 12

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

ਅਜੇਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪ ਦਵਿਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਵੈੰ ਗਿਆ।

Verse 13

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪਦਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਦਾ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਯੋਗ੍ਯ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 14

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਬਟੁ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਿਤ ਸੇਵਾ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 15

बटुरुवाच । विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

ਬਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਣੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਉੱਤਮ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਬਟੂ, ਸਭ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ। ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਦਾਨ ਵਿਦਿਆ ਹੈ—ਦੱਸ, ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ?

Verse 17

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ ਨਾਲ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 18

बटुरुवाच । यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

ਬਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਬਾਲਕ—ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ—ਦਿਨ ਰਾਤ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਹੋਰ ਬਟੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 19

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਲੋਛ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 20

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਟੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬਟੂ, ਪਕਾਣ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਉਣ, ਤਿਵੇਂ ਕਰ।”

Verse 21

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्राममुपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

ਇਉਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਾਰਗ੍ਰਾਮ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਰੇ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 22

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

“ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਟੂਆਂ ਸਮੇਤ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿਣਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਿਆ, ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਆ ਅੰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ।”

Verse 23

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

ਇਉਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਬਟੂ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 24

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक्त्वां च परुषं वाक्यमूचुस्ते गिरिसन्निधौ

ਉਥੇ ਵੱਖਰੇ ਆਏ ਬਟੂ-ਵੇਸਧਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰੜੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਧਿਕ ਹੈ ਤੈਨੂੰ!”

Verse 25

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

ਅਸੀਂ ਸਭ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਮੰਦਰ ਗਏ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਪਕਵਾਨ-ਅੰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵਾਂਗੇ।

Verse 26

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤੇਰੇ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ। ਝੂਠੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਅਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 27

बटुरुवाच । सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धेऽग्रे गृहमेष्यथा

ਬਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 28

बटुरुवाच । दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तदसिद्धमशेषतः

ਬਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਿਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 29

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत्त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास्तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

ਜੋ ਅਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ‘ਸਿੱਧ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ। ਜੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਝੂਠ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 30

बटुरुवाच । भोभोः शृणुध्व सर्वेऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

ਬਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਹੇ! ਇੱਥੇ ਸਭ ਸੁਣੋ—ਆਪਣੇ ਉਪਾਧਿਆਇਆਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ। ਮੇਰੀ ਅਦਮ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਿਆ ਸੁਣੋ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚੰਭਾ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 31

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्यादाश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

“ਜੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੰਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 32

अथवान्नं न सिद्धं स्याद्भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्योऽहं नर्मदाह्रदे

“ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਅੰਨ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਮੈਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਹੌਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 33

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ “ਤਥੇਤਿ” ਕਰਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 34

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਮ-ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 35

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदोऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋਏ ਦਵਿਜੋਤਮ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ, ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 36

साङ्गोपाङ्गास्तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयोऽस्तु वरस्त्वयम्

“ਵੇਦ ਸਾਂਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਾਖਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।”

Verse 37

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਟੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਯਥਾਸੁਖ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ...

Verse 38

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸਭੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਸਮੇਤ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ਰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਹਿ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ।

Verse 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

ਫਿਰ ਦੇਵ ਨੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਭੋ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਬਟੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਾਂਗਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੋਂ ਡਿਗ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 40

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਟੂ (ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਅਚਾਨਕ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਹ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 41

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਦੇਵ ਨੇ ਪਵਨ-ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਕੜ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਬਟੂਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਭਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

शापानुग्रहको देवोऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान्नर्मदाजले

ਉਹ ਦੇਵ—ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸਾਦ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 43

गुरुणा बटुरुक्तोऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहेऽङ्गनाः

ਤਦ ਬਟੂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਸਿਕ ਤੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ।”

Verse 44

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

“ਜੇ ਉਹ ਬਾਲਕਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ—‘ਕਿੱਥੇ ਗਏ?’—ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ…”

Verse 45

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुमर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

ਤਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੜਕੇ ਮਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਵਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 46

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਲੱਗਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ।

Verse 47

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਚ! ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰੀ ਕੀ ਗਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੁਸਕਰਾਏ।

Verse 48

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਲੜਕਿਆਂ) ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਭਾਰ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ)।

Verse 49

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस्तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 'ਭਾਰਭੂਤ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 50

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

ਪੰਜ ਸੌ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 51

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्यादीश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणाममकरोद्द्विजः

ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਰਾਮਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਬਿਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 52

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।

Verse 53

देव उवाच । भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੋ। ਹੇ ਵੇਦਗਰਭ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 54

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

ਜੋ ਜਨਮ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਉਪਨਯਨ ਕਰਾਏ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਜੋ ਅੰਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੈ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਇਹ ਪੰਜ ‘ਪਿਤਾ’ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 55

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜਗੰਨਾਥ ਨੇ ਵਿਸ਼్ణੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 56

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਭਾਰਭੂਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ, ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 57

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ—ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ।

Verse 58

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रोऽतिधार्मिकः

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਮਨਾਃ ਵੈਸ਼੍ਯ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ।

Verse 59

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच्चक्रे दरिद्रिणम्

ਉਹ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕਾਲਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਣਿਕ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 60

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

ਉਹ ‘ਸੁਦੇਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉਪਰਾਲਾ ਸੋਚਿਆ।

Verse 61

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮਿੱਤਰ, ਆਓ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੀਏ, ਸ਼ੁਭ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੇ ਉਤਰਾਈਆਂ ਵੱਲ। ਬਹੁਤ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਈਏ।’

Verse 62

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत्समभीप्सितम्

‘ਆਓ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਜਾਈਏ; ਲਾਭ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ।’ ਇਉਂ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪੱਕੀ ਯੋਜਨਾ ਵਾਂਗ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਮਨਚਾਹੇ ਕੰਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 63

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲਵਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਦੂਰਲੇ ਦੇਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 64

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात्तावारुरोहतुः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਜਾ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

Verse 65

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੱਧ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਲਦੀ ਨੌਕਾ ਵੇਖੀ; ਅਤੇ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ।

Verse 66

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: “ਇਹ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ।”

Verse 67

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नमशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

“ਇਹ ਸਾਰਾ ਧਨ-ਰਤਨ ਬਿਨਾ ਬਚਤ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਲਾਭ ਦਾ ਅੱਧਾ ਦੇਵੇਗਾ—ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ?”

Verse 68

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਨੇ ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਲੂਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

उत्तीर्य तरणात्तस्माद्गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

ਉਸ ਨੌਕਾ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਉਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਲ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ।

Verse 70

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਯਮਪੁਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਯਮ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਤਪਤ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸਤਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਆਉਣ ਤੇ ਦੇਹ-ਆਤਮਾ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਛੁਰੀ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਕਾਂਟੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮੋੜ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੁੱਤੇ।

Verse 72

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

ਉੱਥੇ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਹਨ, ਬਾਘ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭੇੜੀਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦੀ ਰੇਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦੀ ਹੈ; ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਘਣਾ ਅੰਧਕਾਰ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ; ਨਾਂ ਕਿਤੇ ਛਾਂ ਹੈ ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਆਸਰਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर्दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

ਜੋ ਛਾਂ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਭੜਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੜ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰਾਹਦੇ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

“ਹਾਏ ਭਰਾ! ਹਾਏ ਮਾਂ! ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ!” ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਯਮਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹੋਏ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 76

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਭਗਵਾਨ ਯਮਰਾਜ ਬਿਰਾਜਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਯਮਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।

Verse 77

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

ਉਸ ਮਿੱਤਰ-ਘਾਤੀ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, (ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਅਤੇ ਜਾਣੋ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।”

Verse 78

यम उवाच । न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास्तेषां किं शासनं भवेत्

ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?”

Verse 79

ऋषयोऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

(ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਹਿਣ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 80

इत्युक्तास्ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस्तत्र तानूचुस्तं निवेद्य यमाज्ञया

ਇਉਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਯਮਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲੇ।

Verse 81

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डोऽस्य भविष्यति

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀਓ! ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਧਨ-ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਸੀ—ਘਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ?”

Verse 82

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ: “ਮਿੱਤਰ-ਘਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖੋ; ਦੂਤ ਸੁਣਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀ ਨਿਧਾਰਤ ਹੈ।”

Verse 83

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस्तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਯਮਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੰਗਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 84

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

“ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ-ਪਰਖ ਲਿਆ ਹੈ—ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਮੀਮਾਂਸਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 85

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਦ੍ਰੋਹੀ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।

Verse 86

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਦ੍ਰੋਹੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।

Verse 87

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

ਜੋ ਪਾਪੀ ਵਾਪੀ, ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਵਾਟਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਜਾੜਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 88

दावाग्निदाहका ये च सततं येऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਾਨਤਾਂ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 89

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

ਜੋ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਧਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 90

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਖਾਣੇ ਦੀ ਆਦਤ ਰੱਖੇ—ਉਹ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਰੇ (ਉਪਵਾਸ-ਦਿਨ) ਨੂੰ—ਨਿੰਦਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 91

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਂ ਵੇਖੀ ਤੇ ਜਾਣੀ ਗਈ ਹੈ; ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 92

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ—ਫਿਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਉਧਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 93

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

ਮਿੱਤਰ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਇਸ ਲਈ ਯਮਦੂਤ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾ ਕੇ…

Verse 94

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ—ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ, ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ—ਉਹ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸਭ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 95

क्षिप्यतामेष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास्तं निगृह्य च

“ਇਸ ਮਿੱਤਰ-ਘਾਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਸੁੱਟ ਦਿਓ—ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ!” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੱਸ ਲਿਆ।

Verse 96

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟਣ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ‘ਰੌਰਵ’ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ।

Verse 97

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावोऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੀਖ ਉੱਠੀ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪਾਪੀ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 98

अस्य संस्पर्शनादेव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀੜਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਾਈਆਂ, ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾੜ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 99

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात्सुजनो याति लाघवम्

ਉਸ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮੈਲ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸੁਜਨ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 100

सन्निधानात्तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरकेऽन्यतः

ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਜਖ਼ਮ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੁਕਮ ਦਿਓ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ।

Verse 101

एवमुक्तास्ततस्तैस्तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्तेऽपि चुक्रुशुः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਸੇਵਕ ਤੁਰੰਤ ਅਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਚੀਖ ਪਏ।

Verse 102

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरकेऽपि स्थितिस्तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿੰਕਰ ਨਰਕ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਪਾਪੀ, ਕੁਮੱਤੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਥਿਰ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 103

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਏ ਅਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ: “ਜਿਸ ਦਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਥਿਰ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 104

यम उवाच । पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਿਰਛ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਮুনੀਆਂ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਤਨੇ ਕਾਲ ਲਈ ਇਹ ਤਿਰਛ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।”

Verse 105

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਦ ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 106

ततोऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वमागतः

ਫਿਰ ਉਹ ਚੀਂਟਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮੇ ਡੰਸਣ ਵਾਲੇ ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਮੱਛਰ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਜੂੰਆਂ ਤੇ ਖਟਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 107

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ; ਤਦ ਪਿੱਛੋਂ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਜਗਰ, ਵਰਾਹ, ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ।

Verse 108

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिमाश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

ਉਹ ਭੇੜੀਏ, ਕੁੱਤੇ, ਗਧੇ ਅਤੇ ਊਠ ਵੀ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਸੂਅਰੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਖੱਚਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 109

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्योऽभूद्भारवाहकः

ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਧੁਰ ਦਾ ਜਾਨਵਰ ਬਣਿਆ—ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ।

Verse 110

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

ਉਹ ਧਰਮੀ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਾਰਤਿਕੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 111

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्यादेतन्मे बहुशः श्रुतम्

ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਾਰਤਿਕੀ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।”

Verse 112

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात्स्नानदानादिवर्जितः

“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ—ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਘਰ ਹੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਸ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹੇ…”

Verse 113

संवत्सरकृतात्पुण्यात्स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

“…ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 114

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

“ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ—ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ।” ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ…

Verse 115

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

ਉਹ ਬੋਲੇ: ‘ਹੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨ੍ਰਿਪ! ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਭਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ!’

Verse 116

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

‘ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਚੱਲੀਏ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।’ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧਨ ਲੈ ਕੇ…

Verse 117

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

ਉਸ ਨੇ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁੱਤ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। (ਉੱਥੇ) ਇੱਕ ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਤਰ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਕੇ ਗਾਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾਇਆ ਸੀ।

Verse 118

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਧਾਰਿਆ।

Verse 119

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ (ਲੇਪਣ ਲਈ) ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 120

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

ਤੈਨੂੰ ਵਰਾਹ ਨੇ—ਸੌ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ—ਉੱਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 121

स एवं तां मृदं नीत्वा मुक्त्वा तीरे तथोत्तरे । ददर्श भास्करं पश्चान्मन्त्रेणानेन चालभेत्

ਇਉਂ ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖੇ; ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਗੇ ਛੂਹ ਕੇ/ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 122

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ—ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ—ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 123

तत एवं विगाह्यापो मन्त्रमेतमुदीरयेत् । त्वं नर्मदे पुण्यजले तवाम्भः शङ्करोद्भवम्

ਫਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਹੇ ਨਰਮਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਜਲ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।”

Verse 124

स्नानं प्रकुर्वतो मेऽद्य पापं हरतु चार्जितम् । स स्नात्वानेन विधिना संतर्प्य पितृदेवताः

ਅੱਜ ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 125

ययौ देवालयं पश्चादुपहारैः समन्वितः । भक्त्या संचिन्त्य सान्निध्ये शङ्करं लोकशङ्करम्

ਫਿਰ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਾਲੇ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 126

पुराणोक्तविधानेन पूजां समुपचक्रमे । पूजाचतुष्टयं देवि शिवरात्र्यां निगद्यते

ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਚੌਗੁਣੀ (ਚਤੁਰਵਿਧ) ਪੂਜਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 127

संस्नाप्य प्रथमे यामे पञ्चगव्येन शङ्करम् । घृतेन पूरणं पश्चात्कृतं नृपवरेण तु

ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਨੇ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 128

धूपदीपनैवेद्याद्यं संकल्प्य च यथाविधि । अर्घेणानेन देवेशं मन्त्रेणानेन शङ्करम्

ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਆਦਿ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ।

Verse 129

नमस्ते देवदेवेश शम्भो परमकारण । गृहाणार्घमिमं देव संसाराघमपाकुरु

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼! ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਪਰਮ ਕਾਰਣ! ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਜਨਿਤ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ।

Verse 130

वित्तानुरूपतो दत्तं सुवर्णं मन्त्रकल्पितम् । अग्निर्हि देवाः सर्वे सुवर्णं च हुताशनात्

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਨੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਹੂਤਾਸ਼ਨ (ਅੱਗ) ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 131

अतः सुवर्णदानेन प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । तदर्घं सर्वदा दातुः प्रीतो भवतु शङ्करः

ਇਸ ਲਈ ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਦਾਤਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ।

Verse 132

अनेन विधिना तेन पूजितः प्रथमे शिवः । यामे द्वितीये तु पुनः पूर्वोक्तविधिना चरेत्

ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਹਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਹਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰੇ।

Verse 133

स्नापयामास दुग्धेन गव्येन त्रिपुरान्तकम् । तंदुलैः पूरणं पश्चात्कृतं लिङ्गस्य शूलिनः

ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਤੰਦੁਲਾਂ (ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ) ਦੀ ਪੂਰਣ-ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 134

कृत्वा विधानं पूर्वोक्तं दत्तं वस्त्रयुगं सितम् । श्वेतवस्त्रयुगं यस्माच्छङ्करस्यातिवल्लभम्

ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 135

प्रीतो भवति वै शम्भुर्दत्तेन श्वेतवाससा । यामं तृतीयं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः

ਸ਼ੰਭੂ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਪਹਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 136

देवं संस्नाप्य मधुना पूरणं चक्रिवांस्तिलैः । तिलद्रोणप्रदानं च कुर्यान्मन्त्रमुदीरयन्

ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਪ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 137

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णाः सर्वपापहरास्तिलाः । तिलद्रोणप्रदानेनु संसारश्छिद्यतां मम

ਤਿਲ—ਸਫੈਦ ਤਿਲ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ—ਤਿਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 138

अनेन विधिना राजा यामिनीयामपूजनम् । अतिवाह्य विनोदेन ब्रह्मघोषेण जागरम्

ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਭਕਤੀਮਈ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਘੋਸ਼ (ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਪ) ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਬਿਤਾਇਆ।

Verse 139

चकार पूजनं शम्भोर्बहुपुण्यप्रसाधकम् । ये जागरे त्रिनेत्रस्य शिवरात्र्यां शिवस्थिताः

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,

Verse 140

ते यां गतिं गताः पार्थ न तां गच्छन्ति यज्विनः । पापानि यानि कानि स्युः कोटिजन्मार्जितान्यपि

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜੋ ਗਤੀ ਉਹ (ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਵਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋਣ—even ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੀ—

Verse 141

हरकेशवयोः स्नान्ति जागरे यान्ति संक्षयम् । यावन्तो निमिषा नृणां भवन्ति निशि जाग्रताम्

ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਪ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਨਿਮਿਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,

Verse 142

निमिषे निमिषे राजन्नश्वमेधफलं ध्रुवम् । उपवासपराणां च देवायतनवासिनाम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਰ ਨਿਮਿਸ਼, ਹਰ ਨਿਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 143

शृण्वतां धर्ममाख्यानं ध्यायतां हरकेशवौ । न तां बहुसुवर्णेन क्रतुना गतिमाप्नुयुः

ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕ੍ਰਤੂ (ਯਜ੍ਞ) ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 144

शिवरात्रिस्तिथिः पुण्या कार्त्तिकी च विशेषतः । रेवाया उत्तरं कूलं तीरं भारेश्वरेति च

ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਤਿਥੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਰੇਵਾ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰਾ ਵੀ ‘ਭਾਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 145

जागृतश्चातिदुःखेन कथं पापं न हास्यति । इत्थंस जागरं कृत्वा शिवरात्र्यां नरेश्वरः

ਜੇ ਕੋਈ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਘਟੇਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ…

Verse 146

प्रभाते विमले गत्वा नर्मदातीरमुत्तमम् । स्नापितास्तेन ते सर्वे वाहनानि गजादयः

ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ—ਹਾਥੀਆਂ ਆਦਿ—ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 147

यैस्तु वाहैर्गतस्तीर्थं स्नातोऽहं स्नापयामि तान् । तत्र मध्यस्थितः स्नातस्तिर्यक्त्वान्निर्गतो वणिक्

‘ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹਾਂ।’ ਉੱਥੇ ਧਾਰ ਦੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵਣਿਕ ਪਸ਼ੂ-ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 148

दानं ददौ तानुद्दिश्य किंचिच्छक्त्यनुरूपतः । तेन वाहकृताद्दोषान्मुक्तो भवति मानवः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 149

अन्यथासौ कृतो लाभः कृतो व्रजति तान् प्रति । संस्नाप्य तं ततो राजा स्वयं स्नात्वा विधानतः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 150

संतर्प्य पितृदेवांश्च कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । कृत्वा पिण्डान्पितृभ्यश्च वृषमुत्सृज्य लक्षणम्

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ; ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 151

गत्वा देवालयं पश्चाद्देवं तीर्थोदकेन च । संस्नाप्य पञ्चगव्येन ततः पञ्चामृतेन च

ਫਿਰ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਤੀਰਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਅੱਗੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 152

सर्वौषधिजलेनैव ततः शुद्धोदकेन च । चन्दनेन सुगन्धेन समालभ्य च शङ्करम्

ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰਚੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਏ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 153

कुङ्कुमैश्च सकर्पूरैर्गन्धैश्च विविधैस्तथा । पुष्पौघैश्च सुगन्धाढ्यैश्चतुर्थं लिङ्गपूरणम्

ਕੇਸਰ, ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ—ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੂਰਣਾ (ਸਜਾਵਟ-ਸੇਵਾ) ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 154

कृतं नृपवरेणात्र कुर्वता पूर्वकं विधिम् । गोदानं च कृतं पश्चाद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਵਕ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਨਿਯਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਗੋਦਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 155

धेनुके रुद्ररूपासि रुद्रेण परिनिर्मिता । अस्मिन्नगाधे संसारे पतन्तं मां समुद्धर

ਹੇ ਧੇਨੂ! ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਥਾਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ।

Verse 156

धेनुं स्वलंकृतां दद्यादनेन विधिना ततः । क्षमाप्य देवदेवेशं ब्राह्मणान् भोजयेद्बहून्

ਫਿਰ ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਧੇਨੂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 157

षड्विधैर्भोजनैर्भक्ष्यैर्वासोभिस्तान् समर्चयेत् । दक्षिणाभिर्विचित्राभिः पूजयित्वा क्षमापयेत्

ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੱਖਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ ਫਿਰ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗੇ।

Verse 158

स स्वयं बुभुजे पश्चात्परिवारसमन्वितः । तामेव रजनीं तत्र न्यवसज्जगतीपतिः

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਹਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਟਿਕਿਆ।

Verse 159

तस्य तत्रोषितस्यैवं निशीथेऽथ नरेश्वर । आकाशे सोऽति शुश्राव दिव्यवाणीसमीरितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਸੁਣੀ।

Verse 160

वागुवाच । राजन्समं ततो लोके फलं भवति साम्प्रतम् । संसारसागरे ह्यत्र पतितानां दुरात्मनाम्

ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ।”

Verse 161

यदि संनिधिमात्रेण फलं तत्रोच्यते कथम् । यदि शंतनुवंशस्य तत्रोन्मादकरं भवेत्

“ਜੇ ਕੇਵਲ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੇ ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਤਨੁ-ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਹ ਉਨਮਾਦ (ਭ੍ਰਮ) ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਵੇ।”

Verse 162

य एष त्वद्गृहे वोढा ह्यतिभारधुरंधरः । अनेन मित्रहननं पापं विश्वासघातनम्

ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦਾ ਅਧਰਮ।”

Verse 163

कृतं जन्मसहस्राणामतीते परिजन्मनि । गतेन पाप्मनात्मानं नरकेषु च संस्थितिः

ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਰਕ-ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 164

ततो योनिसहस्रेषु गतिस्तिर्यक्षु चैव हि । गोयोनिं समनुप्राप्तस्त्वद्गृहे स सुदुर्मतिः

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਤਿਰਯਕ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੁਦੁਰਮਤੀ ਆਖ਼ਿਰ ਗੋ-ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 165

स्नापितश्च त्वया तीर्थे ह्यस्मिन् पर्वसमागमे । दृष्ट्वा पूजां त्वया कॢप्तां कृता जागरणक्रिया

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਤੇ, ਪರ್ವ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵੇਲੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਪੂਜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਵਰਤ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।

Verse 166

तेन निष्कल्मषो जातो मुक्त्वा देहं तवाग्रतः । स्वर्गं प्रति विमानस्थः सोऽद्य राजन्गमिष्यति

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ, ਅੱਜ ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 167

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते निपतितो धुर्यः प्राणैर्व्ययुज्यत । विमानवरमारूढस्तत्क्षणात्समदृश्यत

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਹੋਣ ਤੇ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 168

स तं प्रणम्य राजेन्द्रमुवाच प्रहसन्निव

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਹਾ।

Verse 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

ਵ੍ਰਿਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਵਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ: ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ।

Verse 170

अतः परं किं तु कुर्यां परं तीर्थानुकीर्तनम् । भवान्माता भवन्भ्राता भवांश्चैव पितामहः

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਤਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਹੋ।

Verse 171

क्षन्तव्यं प्रणतोऽस्म्यद्य यस्मिंस्तीर्थे हि मादृशाः । गतिमीदृग्विधां यान्ति न जाने तव का गतिः

ਖਿਮਾ ਕਰੋ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਐਸੀ ਗਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਗਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 172

समाराध्य महेशानं सम्पूज्य च यथाविधि । का गतिस्तव संभाष्या देह्यनुज्ञां मम प्रभो

ਮਹੇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਾਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਭਗਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੀ ਗਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 173

त्वरयन्ति च मां ह्येते दिविस्थाः प्रणयाद्गणाः । स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामीत्युक्त्वा सोऽन्तर्दधे क्षणात्

“ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 174

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गते चादर्शनं तत्र स राजा विस्मयान्वितः । तीर्थमाहात्म्यमतुलं वर्णयन्स्वपुरं गतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅਤੁਲ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।”

Verse 175

इत्थंभूतं हि तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਖ਼ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 176

उपपापानि नश्यन्ति स्नानमात्रेण भारत । कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਰਹੋ।

Verse 177

चतुर्धा पूरयेल्लिङ्गं तस्य पुण्यफलं शृणु । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः

ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਣ (ਅਰਪਣ) ਕਰੋ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਪਾਪ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ, ਸੁਰਾਪਾਨ, ਚੋਰੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ।

Verse 178

महापापानि चत्वारि चतुर्भिर्यान्ति संक्षयम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम्

ਇਹ ਚਾਰ ਮਹਾਪਾਪ ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ (ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ) ਨਾਲ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 179

कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यामुपोषितः । स्वर्णदानाच्च तत्तीर्थे यज्ञस्य लभते फलम्

ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਰਨ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 180

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वैशाखे मासि पूर्ववत् । दीपं पिष्टमयं कृत्वा पितॄन् सर्वान् विमोक्षयेत्

ਅਥਵਾ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਠੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਏ।

Verse 181

तत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम् । तदक्षयफलं सर्वमेवमाह महेश्वरः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਵਾਲ ਦੀ ਨੋਕ ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਅਖੰਡ, ਅਕਸ਼ਯ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 182

भारभूत्यां मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजञ्छिवलोकान्निरन्तरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਰਭੂਤਿਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਧਿਆਨਮਗਨ ਪੁਰਸ਼ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਨਿਵਰਤ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 183

अथवा लोकवृत्त्यर्थं मर्त्यलोकं जिगीषति । साङ्गवेदज्ञविप्राणां जायते विमले कुले

ਅਥਵਾ ਜੇ ਉਹ ਲੋਕਧਰਮ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਲਈ ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 184

धनधान्यसमायुक्तो वेदविद्यासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

ਧਨ ਤੇ ਧਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਜੀਵੇ।

Verse 185

पुनस्तत्तीर्थमासाद्य ह्यक्षयं पदमाप्नुयात्

ਫਿਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 186

एतत्पुण्यं पापहरं कथितं ते नृपोत्तम । भारतेदं महाख्यानं शृणु चैव ततः परम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ, ਪਾਪਹਰ ਕਥਾ ਤੈਨੂੰ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਇਸ ਮਹਾਖਿਆਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੀ ਸੁਣ।