
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਾਜੇ (ਖ਼ਸ਼ੋਣਿਨਾਥ/ਨਰਾਧਿਪ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ‘ਦਸ਼ਕਨਿਆ’ ਨਾਮਕ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਰਬ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ੈਵ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਇਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਸ ਸਦਗੁਣੀ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਦਸ਼ਕਨਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅਗੇ ਵਿਧਾਨਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਜਾਈ-ਸਵਾਰੀ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਾਨ (ਕਨਿਆਦਾਨ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਪਾਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਤਨੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ, ਫਿਰ ਦੁਰਲਭ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸ਼ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਨਿਵਾਸ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਕਰਮ, ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਫਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । गच्छेत्ततः क्षोणिनाथ तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं पुण्यं दशकन्येति विश्रुतम् । महादेवकृतं पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ—ਜੋ ‘ਦਸ਼ਕਨਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਪੁਣ੍ਯਧਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
तत्र तीर्थे महादेवो दशकन्या गुणान्विताः । ब्रह्मणो वरयामास ह्युद्वाहेन युयोज ह
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਸ ਕੁਆਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
तदाप्रभृति तत्तीर्थं दशकन्येति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यमक्षयं कीर्तितं फलम्
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਦਸ਼ਕਨਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यः कन्यां ददाति समलंकृताम् । प्राप्नोति पुरुषो दत्त्वा यथाशक्त्या स्वलंकृताम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਸਜਾਈ-ਸਵਾਰੀ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तेन दानोत्थपुण्येन पूतात्मानो नराधिप । वसन्ति रोमसंख्यानि वर्षाणि शिवसन्निधौ
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਦਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁਣ੍ਯ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਰਗੇ ਅਣਗਿਣਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 6
ततः कालेन महता त्विह लोके नरेश्वर । मानुष्यं प्राप्य दुष्प्राप्यं धनकोटीपतिर्भवेत्
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਦੁਰਲਭ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰੋੜਾਂ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या स्नात्वा विप्राय काञ्चनम् । सम्प्रयच्छति शान्ताय सोऽत्यन्तं सुखमश्नुते
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
वाचिकं मानसं वापि कर्मजं यत्पुरा कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति स्वर्णदानेन भारत
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
नरो दत्त्वा सुवर्णं चापि वालाग्रमात्रकम् । तत्र तीर्थे दिवं याति मृतो नास्त्यत्र संशयः
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 10
तत्र विद्याधरैः सिद्धैर्विमानवरमास्थितः । पूज्यमानो वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्
ਉੱਥੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਜਗਤ-ਪ੍ਰਲਯ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਦ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 206
अध्यायः
ਅਧਿਆਇ (ਅੰਤ-ਸੂਚਕ)।