Adhyaya 201
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹੀਪਾਲ ਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੀਰਥ ਨੂੰ ‘ਅਨੁਪਮ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧਗਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਸਨਿਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਰਚਨਾ ਵਰਗੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅੰਤਰਿਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ‘ਅਨੰਤ’ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਿਥੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल देवतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा देवाः सेन्द्रा युधिष्ठिर
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਦੇਵ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
Verse 2
स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । तत्र तीर्थप्रभावेन कृतमानन्त्यमश्नुते
ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
विशेषाद्भाद्रपदे तु कृष्णपक्षे त्रयोदशीम् । प्रधानं सर्वतीर्थानां देवैरध्यासितं पुरा
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਇਹ ਦੇਵ-ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਸ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ।
Verse 4
स्नात्वा त्रयोदशीदिने श्राद्धं कृत्वा विधानतः । देवैः संस्थापितं देवं सम्पूज्य वृषभध्वजम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात्
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 201
अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ)।