
ਅਧਿਆਇ 196 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਹੰਸਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਤੁੱਲ, ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਥੇ ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਾਹਨ ਬਣਨ ਦਾ ਪਦ (ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਹਨਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਅੱਗੇ ਵਿਧੀ-ਨੀਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਯਾਤਰੀ ਹੰਸਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ (ਕਾਂਚਨ-ਦਾਨ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਛਿਤ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਜਾਤਿ-ਸਮਰਣ (ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ) ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਲੜੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਨਿਸਕਰਸ਼—ਜੋ ਸੰਨਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ, ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਦ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਹਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश हंसतीर्थमनुत्तमम् । यत्र हंसस्तपस्तप्त्वा ब्रह्मवाहनतां गतः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਾਧੀਸ਼, ਅਤਿਉੱਤਮ ਹੰਸਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਜਿੱਥੇ ਹੰਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 2
हंसतीर्थे नरः स्नात्वा दानं दत्त्वा च काञ्चनम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति
ਹੰਸਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਾਂਚਨ (ਸੋਨਾ) ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
हंसयुक्तेन यानेन तरुणादित्यवर्चसा । सर्वकामसमृद्धेन सेव्यमानोऽप्सरोगणैः
ਉਹ ਹੰਸ-ਜੁਤੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ।
Verse 4
तत्र भुक्त्वा यथाकामं सर्वान् भोगान् यथेप्सितान् । जातिस्मरो हि जायेत पुनर्मानुष्यमागतः
ਉੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਹੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਭੋਗ ਇੱਛੇ, ਉਹ ਸਭ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਾਲਾ (ਜਾਤਿਸਮਰ) ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
संन्यासेन त्यजेद्देहं मोक्षमाप्नोति भारत
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੇ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਦੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
एतत्ते कथितं पार्थ हंसतीर्थस्य यत्फलम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखविनाशनम्
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੰਸਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 196
अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਸਿਰਲੇਖ)।