Adhyaya 194

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तच्छ्रुत्वानान्तदेवेन विश्वरूपमुदाहृतम् । देवराजस्तथा देवाः परं विस्मयमागताः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਅਨੰਤ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 2

दृष्ट्वा चाप्सरसं पुण्यामुर्वशीं कमलाननाम् । संत्रस्तो विस्मितश्चाभूदिन्द्रो राजश्रिया वृतः

ਪਵਿੱਤਰ ਅਪਸਰਾ ਉਰਵਸ਼ੀ—ਕਮਲ-ਮੁਖੀ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਸੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੰਦਰ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 3

न किंचिदुत्तरं वाक्यमुक्तवाञ्जोषमास्थितः । इति वृत्तान्तभूतं हि नारायणविचेष्टितम्

ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ-ਵਚਨ ਨਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਹੀ ਤਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਵਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਕਥਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 4

भृगोः खात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीः श्रुत्वा तु वै नृप । वैश्वरूपं परं रूपं विस्मिताचिन्तयत्तदा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਧੀ ਖਾਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਰੂਪ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

केनोपायेन स स्यान्मे भर्ता नारायणः प्रभुः । व्रतेन तपसा वापि दानेन नियमेन च

“ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ—ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ, ਤਪ ਨਾਲ, ਦਾਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ?”

Verse 6

वृद्धानां सेवनेनाथ देवताराधनेन वा । इति चिन्तापरां कन्यां सती ज्ञात्वा युधिष्ठिर

“ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਝ ਲਈ।

Verse 7

प्राह प्राप्तो मया भर्ता शङ्करस्तपसा किल । प्रजापतिश्च गायत्र्या ह्यन्याभिरभिवाञ्छिताः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਜਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਵੀ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।”

Verse 8

तपसैव हि ते प्राप्यस्तस्मात्तच्चर सुव्रते । तपस्त्वं हि महच्चोग्रं सर्ववाञ्छितदायकम्

“ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ। ਤਪੱਸਿਆ—ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਗ੍ਰ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।”

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । सागरान्तं समासाद्य लक्ष्मीः परपुरंजय । चचार विपुलं कालं तपः परमदुश्चरम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਰਪੁਰੰਜਯ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਚਰ, ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 10

स्थाणुवत्संस्थिता साभूद्दिव्यं वर्षसहस्रकम् । तत इन्द्रादयो देवाः शङ्खचक्रगदाधराः

ਉਹ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੀ—ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ। ਤਦ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ, (ਉੱਥੇ ਆਏ)।

Verse 11

भूत्वा जग्मुस्तदर्थं ते सा तु पृष्टवती सुरान् । विश्वरूपं वैष्णवं यत्तद्दर्शयत माचिरम्

ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਓ।”

Verse 12

विलक्षा व्रीडिता देवा गत्वा नारायणं तदा । अब्रुवन् वैश्वरूपं नो शक्ता दर्शयितुं वयम्

ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਤੇ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਤਦ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵੈਸ਼ਵਰੂਪ—ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ—ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।”

Verse 13

ततो यथेष्टं ते जग्मुः स च विष्णुरचिन्तयत् । उग्ररूपा स्थिता देवी देहं दहति भार्गवी

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚਾਰਿਆ, “ਭਾਰਗਵੀ ਦੇਵੀ ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਓਥੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਤਪ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ।”

Verse 14

तां तस्मात्तत्र गत्वाहं वरं दत्त्वा तु वाञ्छितम् । पुनस्तपः करिष्यामि दर्शयिष्यामि वा पुनः । वैष्णवं विश्वरूपं यद्दुर्दश्यं देवदानवैः

“ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਓਥੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਦਰਸ਼ ਹੈ।”

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच । ततो गत्वा हृषीकेशः सागरान्तस्थितां श्रियम् । प्राह तुष्टोऽस्मि ते देवि वरं वृणु यथेप्सितम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 16

श्रीरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव प्रपन्नाया जनार्दन । तदा दर्शय यद्दृष्टमप्सरोभिस्तवानघ

ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਜੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।”

Verse 17

विश्वरूपमनन्तं च भूतभावन केशव । गन्धमादनमासाद्य कृतं यच्च तपस्त्वया

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ! ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਦਰਸਾ—ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੂੰ ਜੋ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।

Verse 18

तद्वदस्व विभो विष्णो न मिथ्या यदि केशव । श्रद्दधामि न चैवाहं रूपस्यास्य कथंचन

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਜੇ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 19

बहुभिर्यक्षरक्षोभिर्मायाचारिप्रचारिभिः । छन्दिता मम जानद्भिर्भावमन्तर्गतं हरौ

ਅਨੇਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ—ਮਾਇਆ ਤੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ—ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 20

भूत्वा विष्णुस्वरूपास्ते चक्रिणश्च चतुर्भुजाः । सुव्रीडिता गताः सर्वे विश्वरूपो सहायतः

ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਚੱਕਰਧਾਰੀ, ਚਤੁਰਭੁਜ—ਸਭ ਬਹੁਤ ਲੱਜਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਸਹਾਇਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।

Verse 21

मार्कण्डेय उवाच । नारायणोऽथ भगवाञ्छङ्खचक्रगदाभृतम् । तया तथोक्तस्तद्रूपं मुक्त्वा वै सुरपूजितम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ—ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਬੈਠੇ।

Verse 22

रूपं परं यथोक्तं वै विश्वरूपमदर्शयत् । दर्शयित्वा वचः प्राह पञ्चरात्रविधानतः

ਉਸ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਰੂਪ—ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ—ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਦਿਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 23

योऽर्चयिष्यति मां नित्यं स पूज्यः स च पूजितः । धनधान्यसमायुक्तः सर्वभोगसमन्वितः

ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਯੋਗ ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 24

मूलं हि सर्वधर्माणां ब्रह्मचर्यं परं तपः । तेनाहं तत्र स्थास्यामि मूलश्रीपतिसंज्ञितः

ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਹੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਾਂਗਾ, ‘ਮੂਲਸ਼੍ਰੀਪਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ।

Verse 25

मूलश्रीः प्रोच्यते ब्राह्मी ब्रह्मचर्यस्वरूपिणी । सर्वयोगमयी पुण्या सर्वपापहरी शुभा

ਮੂਲਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਾਹਮੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਉਹ ਸਭ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 26

पतिस्तस्याः प्रभुरहं वरदः प्राणिनां प्रिये । रेवाजले नरः स्नात्वा योऽर्चयेन्मां यतव्रतः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੇਵਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਯਮਿਤ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—

Verse 27

मूलश्रीपतिनामानं वाञ्छिते प्राप्नुयात्फलम् । दानानि तत्र यो दद्यान्महादानानि च प्रिये

‘ਮੂਲਸ਼੍ਰੀਪਤੀ’ ਨਾਮ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਮਨੋਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ—ਉਹ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

सहस्रगुणितं पुण्यमन्यस्थानादवाप्यते । दृष्टं त्वया तत्र देशे सम्यक्चैवावधारितम् । तदर्चित्वा परान् कामानाप्स्यसि त्वं न संशयः

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪਾਵੇਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 29

वरं वृणीष्व देवेशि वाञ्छितं दुर्लभं सुरैः । दुर्गसंसारकान्तारपतितैः परमेश्वरि

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਂਤਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ (ਉਧਾਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼)।

Verse 30

श्रीरुवाच । नारायण जगद्धातर्नारायण जगत्पते । नारायण परब्रह्म नारायणपरायण

ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ; ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਤੀ; ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਬ੍ਰਹਮ—ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ।

Verse 31

प्रसीद पाहि मां भक्त्या सम्यक्सर्गे नियोजय । प्रियो ह्यसि प्रियाहं ते यथा स्यां तत्तथा कुरु

ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਯੋਗ ਥਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ—ਇਸ ਲਈ ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 32

गृहं धर्मार्थकामानां कारणं देव संमतम् । तदास्थायाश्रमं पुण्यं मां श्रेयसि नियोजय

ਹੇ ਦੇਵ! ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ।

Verse 33

नारायण उवाच । नारायणगिरा देवि विज्ञप्तोऽस्मि यतस्त्वया । नारायणगिरिर्नाम तेन मेऽत्र भविष्यति

ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ‘ਨਾਰਾਇਣਗਿਰੀ’ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 34

नारायणस्मृतौ याति दुरितं जन्मकोटिजम् । यस्माद्गिरति तस्माच्च गिरिरित्येव शब्दितम्

ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੁਰਿਤ ਨੂੰ ‘ਗਿਰ’ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਗਿਰੀ’ (ਪਹਾੜ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

तस्मात्सर्वाश्रयो देवि गिरिः पर्वतराङ्भवेत् । सुरासुरमनुष्याणां यथाहमपि चाश्रयः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਗਿਰੀ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇਗੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਭੀ ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਾਂ।

Verse 36

य एतत्पूजयिष्यन्ति मण्डलस्थं परं मम । नारायणगिरिर्नाम देवरूपं शुभेक्षणे

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ! ਜੋ ਲੋਕ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ—ਉਹ ਦੇਵ-ਰੂਪ ਤੀਰਥ ‘ਨਾਰਾਇਣਗਿਰੀ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਰਾਧਣਗੇ।

Verse 37

ते दिव्यज्ञानसम्पन्ना दिव्यदेहविचेष्टिताः । दिव्यं लोकमवाप्स्यन्ति दिव्यभोगसमन्विताः

ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ—ਸਵਰਗੀ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच । तयोरेवं संवदतोर्देवा इन्द्रपुरोगमाः । समागता वनोद्देशं सागरान्ते महर्षयः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ, ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਇਕ ਵਨ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 39

ततो भृगुं देवराजो नारायणविचिन्तितम् । वव्रे ज्ञात्वा तु तत्कन्यां धर्मात्मा स ददौ च ताम्

ਫਿਰ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਅਨੁਮੋਦਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਨਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 40

धर्मोऽपि विधिवद्वत्स विवाहं समकारयत् । देवदेवस्य राजर्षे देवतार्थे समाहितः

ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਕਰਵਾਇਆ—ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਦੇਵ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ।

Verse 41

युधिष्ठिर उवाच । धर्मो विवाहमकरोद्विधिवद्यत्त्वयोदितम् । को विधिस्तत्र का दत्ता दक्षिणा भृगुणापि च

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਿਹੜੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਪੁਜਾਰੀ-ਦਾਨ) ਦਿੱਤੀ ਗਈ?

Verse 42

विवाहयज्ञे समभूत्स्रुक्स्रुवग्रहणे च कः । ऋत्विजः के सदस्याश्च तस्यासन् द्विजसत्तम

ਉਸ ਵਿਵਾਹ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੁਕ ਤੇ ਸ੍ਰੁਵ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਦਾ ਕਰਤਾਰ ਕੌਣ ਸੀ? ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਕੌਣ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਦੱਸ ਕੌਣ ਸਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ?

Verse 43

किं तस्यावभृथं त्वासीत्तत्सर्वं वद विस्तरात् । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृप्तिर्मम न विद्यते

ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच । नारायणविवाहस्य यज्ञस्य च युधिष्ठिर । तपसस्तस्य देवस्य सम्यगाचरणस्य च

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਬਾਰੇ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਚਰਨ ਬਾਰੇ—

Verse 45

वक्तुं समर्थो न गुणान्ब्रह्मापि परमेश्वरः । तथाप्युद्देशतो वच्मि शृणु भूत्वा समाहितः

ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਂ ਸੰਕੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ।

Verse 46

ब्रह्मा सप्तर्षयस्तत्र स्रुक्स्रुवग्रहणे रताः । अग्नीञ्जुहुविरे राजन्वेदिर्धात्री ससागरा

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀ ਸ੍ਰੁਕ ਤੇ ਸ੍ਰੁਵ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ; ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਹੀ ਵੇਦੀ ਬਣੀ।

Verse 47

ददुः समुद्रा रत्नानि ब्रह्मर्षिभ्यो नृपोत्तम । धनदोऽपि ददौ वित्तं सर्वब्राह्मणवाञ्छितम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਤਨ ਭੇਟ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 48

विश्वकर्माऽपि देवानां ब्रह्मर्षीणां परंतप । वेश्मानि सुविचित्राणि सर्वरत्नमयानि च

ਹੇ ਪਰੰਤਪ! ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਅਤਿ ਵਿਲੱਖਣ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।

Verse 49

कृत्वा प्रदर्शयामास देवेन्द्राय यशस्विने । शतक्रतुस्ततो विप्रान्कापिष्ठलपुरोगमान्

ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਦਿਖਾਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਾਪਿਸ਼ਠਲ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਨੂੰ (ਉਹ) ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 50

शौनकादींश्च पप्रच्छ बष्कलाञ्छागलानपि । आत्रेयानपि राजेन्द्र वृणुध्वमभिवाञ्छितम्

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਬਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਛਾਗਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਤਥਾ ਆਤ੍ਰੇਯਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—“ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਚੁਣ ਲਵੋ।”

Verse 51

दृष्ट्वा ते चित्ररत्नानि प्राहुः सर्वेश्वरेश्वरम् । देवानां च ऋषीणां च सङ्गमोऽयं सुपुण्यकृत्

ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰਤਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗਮ ਅਤਿ ਪੁੰਨ-ਫਲਦਾਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।”

Verse 52

अस्मिन्पुण्ये सुरेशान वस्तुं वाञ्छामहे सदा । शतक्रतुः प्राह पुनर्वासो वात्र भविष्यति । सत्यधर्मरता यूयं यावत्कालं भविष्यथ

ਇਸ ਪੁੰਨ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਨ, ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਿਵਾਸ ਪਾਵੋਗੇ—ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੋਗੇ।

Verse 53

मार्कण्डेय उवाच । पृष्टं यद्राजशार्दूल के मखे होत्रिणोऽभवन् । तत्प्रोच्यमानमधुना शृणु भूत्वा समाहितः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਹੋਤ੍ਰੀ ਕੌਣ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ।

Verse 54

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य चाभवन् । औद्गात्रमत्र्यङ्गिरसौ मरीचिश्च चकार ह

ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਸਦੱਸ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਉਦਗਾਤਾ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਅਤ੍ਰੀ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਭੀ।

Verse 55

हौत्रं धर्मवसिष्ठौ च ब्रह्मत्वं सनको मुनिः । षट्त्रिंशद्ग्रामसाहस्रं प्रादात्तेभ्यः शतक्रतुः

ਹੋਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਮੁੱਖ ਰਿਤੁ-ਨਿਗਰਾਨ) ਦਾ ਪਦ ਮੁਨੀ ਸਨਕ ਨੇ ਧਾਰਿਆ। ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 56

लक्ष्मीर्भर्त्रा च संयुक्ताभवत्तत्कृतवान्प्रभुः । ब्रह्मणो जुह्वतो वह्निं यावद्देशस्थितैः सुरैः

ਉਸ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪਣੇ ਭਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ।

Verse 57

दृष्टं ललाटं देशोऽसौ ललाट इति संज्ञितः । स देशः श्रीपतेः क्षेत्रपुण्यं देवर्षिसेवितम्

ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਲਾਟ (ਮੱਥਾ) ਵਾਂਗ ਦਿਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਲਲਾਟ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦਾ ਪੁੰਨਮਈ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं दिव्यसिद्धिसमन्वितम् । ब्राह्मणानां ततः पङ्क्तिं निवेशयितुमुद्यता

ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ-ਭੋਜ ਲਈ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।

Verse 59

लक्ष्मीः श्रीपतिनामानमाह देवं वचस्तदा श्रीरुवाच । य एते ब्राह्मणाः शिष्या भृग्वादीनां यतव्रताः

ਤਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ—ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ।”

Verse 60

तान्निवेशयितुमिच्छामि त्वत्प्रसादादधोक्षज । मरीच्यादयः सुरेन्द्रेण स्थापिता गरुडध्वज

“ਹੇ ਅਧੋક્ષਜ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਸਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।”

Verse 61

नैष्ठिकव्रतिनो विप्रा बहवोऽत्र यतव्रताः । प्राजापत्ये व्रते ब्राह्मे केचिदत्र व्यवस्थिताः । तानहं स्थापयिष्यामि त्वत्प्रसादादधोक्षज

“ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੈਸ਼ਠਿਕ (ਜੀਵਨ-ਭਰ) ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਅਧੋક્ષਜ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । ततः कौतूहलधरो भगवान्वृषभध्वजः । पप्रच्छ व्रतिनः सर्वान्वृत्तिभेदे व्यवस्थितान्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਭਗਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਭ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 63

नारदोऽपि महादेवमुपेत्य च सतीपतिम् । प्राह कृष्णाजिनधरो नैष्ठिका ब्राह्मणा ह्यमी

ਨਾਰਦ ਵੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਤੀਪਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਾ: “ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਠਿਕ ਹਨ—ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ।”

Verse 64

अमी कार्याः सुवस्त्रेण छन्नगुह्या द्विजोत्तमाः । प्राजापत्याश्चतुर्विंशसहस्राणि नरेश्वर

“ਇਹ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਰਹਿਣ। ਪ੍ਰਜਾਪਤ੍ਯ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ।”

Verse 65

ब्रह्मचर्यव्रतस्थानां व्रतब्रह्मविचारिणाम् । द्वादशैषां सहस्राणि सन्ति वै वृषभध्वज

“ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਵ੍ਰਤ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ।”

Verse 66

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवा देवर्षयोऽपि च । साधु साध्वित्यमन्यन्त नोचुः केचन किंचन

ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵੀ “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਐਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 67

समाह्वयत्ततो लक्ष्मीस्तान् विप्रान् भक्तिसंयुता । उवाच चरणान्गृह्य प्रसादः क्रियतां मयि

ਤਦੋਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 68

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेश्मनामत्र संस्थितिः । विश्वकर्मकृतानां तु तेषु तिष्ठन्तु वोऽखिलाः

“ਇੱਥੇ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਘਰਾਂ ਦੀ ਵਸਾਹਟ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਣੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ।”

Verse 69

ते तथेति प्रतिज्ञाय स्थिताः संप्रीतमानसाः । धनधान्यसमृद्धाश्च वाञ्छितप्राप्तिलक्षणाः । सर्वकामसमृद्धाश्च ह्यनारम्भेषु कर्मणाम्

ਉਹ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਠਿਨ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 70

इति संस्थाप्य तान् विप्रान् सा स्थिता पर्यपालयत् । चतुर्धा तु स्थितो विष्णुः श्रिया देव्याः प्रिये रतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਵੱਸਿਆ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 71

एवं वैवाहिकमखे निवृत्ते ऋषयस्तु तम् । ऊचुश्चावभृथस्नानं कुत्र कुर्मो जनार्दन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹ-ਯਜ੍ਞ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਸਨਾਨ—ਅੰਤਿਮ ਵਿਧੀ ਦਾ ਸਨਾਨ—ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ?”

Verse 72

इति श्रुत्वा तु वचनं श्रीपतिः पादपङ्कजात् । मुमोच जाह्नवीतोयं रेवामध्यगमं शुचि

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਰੇਵਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਿਆ।

Verse 73

हरेः पादोदकं दृष्ट्वा निःसृतं मुनयस्तु ते । विस्मिताः समपद्यन्त जानन्तस्तस्य गौरवम्

ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਜਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।

Verse 74

रुद्रेण सहिताः सर्वे देवता ऋषयस्तथा । संकथा विस्मिताश्चक्रुर्विधुन्वन्तः शिरांसि च

ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 75

ऋषय ऊचुः । ब्रूहि शम्भो किमत्रायं अकस्माद्वारिसम्भवः । विष्णोः पादाम्बुजोत्थश्च सम्मोहकरणः परः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਇੱਥੇ ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਜਲ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸਮਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?”

Verse 76

ईश्वर उवाच । पादोदकमिदं विष्णोरहं जानामि वै सुराः । दशाश्वमेधावभृथैः स्नानमत्रातिरिच्यते

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚਰਨ-ਜਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਸਨਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।”

Verse 77

युष्माभिः श्रीपतिः पूज्यः स्नानं चावभृथं कुतः । भविष्यतीति तेनाशु इदं वोऽर्थे विनिर्मितम्

ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੱਖਰੇ ਅਵਭ੍ਰਥ-ਸਨਾਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 78

स्नात्वात्र त्रिदशेशाना यत्फलं सम्प्रपद्यते । वक्तुं न केनचिद्याति ततः किमुत्तरं वचः

ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨੋ! ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਦੋਂ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ?

Verse 79

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्त्वा तु ते सर्वे स्नानं कृत्वा यथागतम् । जग्मुर्देवा महेशानपुरोगा भरतर्षभ

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁੜ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ।

Verse 80

ब्राह्मणाश्च ततः सर्वे स्ववेश्मान्येव भेजिरे । देवतीर्थे महाराज सर्वपापप्रणाशने

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ—ਦੇਵਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 194

अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਪਾਠ-ਸਿਰਲੇਖ)।