
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸੋਮਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਹਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਦੇਵ) ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਗ੍ਰਿਹਧਰਮ ਅਤੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਕਰਤਵ੍ਯ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਣ ਕਾਰਨ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਖ਼ਸਯ-ਰੋਗ (ਛਯ ਰੋਗ) ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਕਰਤਵ੍ਯ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤਪ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ, ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰੋਗ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮਹਾਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਹਾਸ/ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ-ਪੂਜਾ, ਤਿਥੀਆਂ, ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣ-ਕਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲ—ਸ਼ੁੱਧੀ, ਆਰੋਗ੍ਯ, ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सोमतीर्थमनुत्तमम् । चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ (ਰਾਜਾ), ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਸੋਮਤੀਰਥ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ‘ਚੰਦਰਹਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।
Verse 2
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमो राजा सुरोत्तमः
ਉੱਥੇ ਦੇਵੋਤਮ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤਪਤੀ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨੇ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 4
मार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਾਰਤ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ—‘ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਗ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਖ਼ਯ-ਰੋਗ (ਖਪਤ) ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।’
Verse 5
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते तेषां तां शृणुष्व नरोत्तम
ਜੋ ਵਿਆਹੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੇਵਾ-ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।
Verse 6
ऋतुकाले तु नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च हीत्येवं श्रुतिनोदना
ਰਿਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ।
Verse 7
तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः । तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते नात्र संशयः
ਜੋ ਨਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੋਗ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ-ਸਮ ਪਾਪ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 8
तेन पापेन घोरेण वेष्टतो रौरवे पतेत् । तस्य तद्रुधिरं पापाः पिबन्ते कालमीप्सितम्
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਲਹੂ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੀਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 9
ततोऽवतीर्णकालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਸ ਜਿਸ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਅਭਾਗਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
नारीणां तु सदा कामो ह्यधिकः परिवर्तते । विशेषेण ऋतोः काले भिद्यते कामसायकैः
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਸਦਾ ਹੀ ਵਧੀਕ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਿਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬੇਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 11
परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
ਜੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਨੂੰ ਭੀ ਕਲੰਕਿਤ ਤੇ ਵਿਘਟਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਿਤਰ ਜਨਮ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਕੁਲਟ’—ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशी ह्यभूत् । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਸ਼ਸ਼ੀ ਖਯਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੇਵਰਾਜਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 14
तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमित्वा नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशिनीम्
ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 15
उपवासस्तु दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ, ਦਾਨ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਅਪਣਾਏ; ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਇਹ ਆਚਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 16
स्थापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः सोमलोकमनुत्तमम्
ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ—ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਮਲੋਕ, ਉਸ ਅਤੁੱਲ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 17
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते
ਜਿੰਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 18
तेन देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्फलं भवति नान्यथा
ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਜਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 19
सोमतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । जायते स नरो भूत्वा सोमवित्प्रियदर्शनः
ਜੋ ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਸੋਮ-ਤੱਤ ਦਾ ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ।
Verse 20
चन्द्रप्रभासे यो गत्वा स्नानं विधिवदाचरेत् । व्याधिना नाभिभूतः स्यात्क्षयरोगेण वा युतः
ਜੋ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਖ਼ਸਯ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 21
चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜਨ, ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਖੀਰ-ਚਰੂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 22
मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्
ਪੰਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ—ਪੁਰੁਸ਼, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਹਵਿ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਆਪ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
Verse 23
अनेन विधिना राजंस्तुष्टो देवो महेश्वरः । विधिना तीर्थयोगेन क्षयरोगाद्विमुच्यते
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਤੀਰਥ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਸਯ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
सप्तभिः सोमवारैर्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । स वै कर्णकृताद्रोगान्मुच्यते पूजयञ्छिवम्
ਜੋ ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਸੋਮਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਕੰਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
अक्षिरोगस्तथा राजंश्चन्द्रहास्ये विनश्यति । चन्द्रहास्ये तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯ ਜਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहास्ये शुभशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਵਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ—ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ—ਸਭ ਕੁਝ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ, ਅਖ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहास्ये तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ, ਮਹਾਤਮਾ ਹਨ ਉਹ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਜੀਵਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 28
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । स्नानमात्रात्तु राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
बहवस्तन्न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थ इव सर्वेषां परमात्मेव संस्थितम्
ਬਹੁਤੇ ਮਹਾ ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਦੇਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਜਿਹਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 30
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहास्ये न संशयः
ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਫਲ ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 31
संक्रान्तौ च व्यतीपाते विषुवे चायने तथा । चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਅਯਨ ਦੇ ਸਮੇਂ—ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 32
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहास्यं न जानन्ति नर्मदायां व्यवस्थितम्
ਉਹ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ—ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Verse 33
चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਦਰਹਾਸ੍ਯੇ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਨਿਵਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਮਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 190
अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਚਿੰਨ੍ਹ)।