Adhyaya 19

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततस्त्वेकार्णवे तस्मिन्मुमूर्षुरहमातुरः । काकूच्छ्वासस्तरंस्तोयं बाहुभ्यां नृपसत्तम

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਸ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਮਰਨਾਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਲ ਉੱਤੇ ਤਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਹਾਏ-ਹਾਏ ਕਰਦਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰਦਾ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ।

Verse 2

शृणोम्यर्णवमध्यस्थो निःशब्दस्तिमिते तदा । अम्भोरवमनौपम्यं दिशो दश विनादिनम्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਬਦ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਸੀ; ਤਦ ਮੈਂ ਜਲ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਗੱਜਣਾ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 3

हंसकुदेन्दुसंकाशां हारगोक्षीरपाण्डुराम् । नानारत्नविचित्राङ्गीं स्वर्णशृङ्गां मनोरमाम्

ਮੈਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਵੇਖੀ—ਹੰਸ, ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤ; ਹਾਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਧਵਲ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸੋਨੇ ਦੇ—ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ।

Verse 4

सुरैः प्रवालकमयैर्लाङ्गुलध्वजशोभिताम् । प्रलम्बघोणां नर्दन्तीं खुरैरर्णवगाहिनीम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਯੋਗ ਪ੍ਰਵਾਲ-ਮਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਪੂੰਛ ਅਤੇ ਧਵਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਲੰਬੀ ਥੂਥਣ ਵਾਲੀ, ਗੱਜਦੀ ਹੋਈ, ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਸੀ।

Verse 5

गां ददर्शाहमुद्विग्नो मामेवाभिमुखीं स्थिताम् । किंकिणीजालमुक्ताभिः स्वर्णघण्टासमावृताम्

ਉਦਵਿਗਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 6

तस्याश्चरणविक्षेपैः सर्वमेकार्णवं जलम् । विक्षिप्तफेनपुञ्जौघैर्नृत्यन्तीव समं ततः

ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਲ ਇਕੋ ਮਹਾ-ਅਰਣਵ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਛਲ ਕੇ ਵਿਖਰੇ ਝੱਗ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹਰ ਥਾਂ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 7

ररास सलिलोत्क्षेपैः क्षोभयन्ती महार्णवम् । सा मामाह महाभाग श्लक्ष्णगम्भीरया गिरा

ਜਲ ਦੇ ਉਛਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੌਲਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਗੱਜ ਉਠੀ। ਫਿਰ ਮ੍ਰਦੁ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ…”

Verse 8

मा भैषीर्वत्स वत्सेति मृत्युस्तव न विद्यते । महादेवप्रसादेन न मृत्युस्ते ममापि च

“ਡਰ ਨਾ, ਵਤਸ, ਵਤਸ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਨਹੀਂ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 9

ममाश्रयस्व लाङ्गूलं त्वामतस्तारयाम्यहम् । घोरादस्माद्भयाद्विप्र यावत्संप्लवते जगत्

ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਤੋਂ—ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਲਯ-ਜਲ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਨਾ ਜਾਵੇ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਵਾਂਗਾ।

Verse 10

क्षुत्तृषाप्रतिघातार्थं स्तनौ मे त्वं पिबस्व ह । पयोऽमृताश्रयं दिव्यं तत्पीत्वा निर्वृतो भव

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਸਤਨਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੁੱਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾ।

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हर्षात्पीतो मया स्तनः । न क्षुत्तृषा पीतमात्रे स्तने मह्यं तदाभवत्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਤਨ ਪੀਤਾ। ਪੀਦੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਰਿਹਾ।

Verse 12

दिव्यं प्राणबलं जज्ञे समुद्रप्लवनक्षमम् । ततस्तां प्रत्युवाचेदं का त्वमेकार्णवीकृते

ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਜਾਗ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?”

Verse 13

भ्रमसे ब्रूहि तत्त्वेन विस्मयो मे महान्हृदि । भ्रमतोऽत्र ममार्तस्य मुमूर्षोः प्रहतस्य

ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਉਠਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦਾ, ਦੁਖੀ, ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ…

Verse 14

त्वं हि मे शरणं जाता भाग्यशेषेण सुव्रते

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ ਨਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅੰਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣੀ ਹੈਂ।

Verse 15

गौरुवाच । किमहं विस्मृता तुभ्यं विश्वरूपा महेश्वरी । नर्मदा धर्मदा न्ःणां स्वर्गशर्मबलप्रदा

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਹਾਂ—ਨਰਮਦਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਵਰਗ-ਸੁਖ ਅਤੇ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 16

दृष्ट्वा त्वां सीदमानं तु रुद्रेणाहं विसर्जिता । तं द्विजं तारयस्वार्ये मा प्राणांस्त्यजतां जले

ਤੈਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਹੇ ਆਰਿਆ ਨਾਰੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ—ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾ ਤਿਆਗੇ।

Verse 17

गोरूपेण विभोर्वाक्यात्त्वत्सकाशमिहागता । मा मृषावचनः शम्भुर्भवेदिति च सत्वरा

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ—ਤੁਰੰਤ—ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਨਾ ਪਏ।

Verse 18

एवमुक्तस्तयाहं तु इन्द्रायुधनिभं शुभम् । लाङ्गूलमव्ययं ज्ञात्वा भुजाभ्यामवलम्बितः

ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ, ਇੰਦਰਾਯੁਧ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲਟਕ ਗਿਆ।

Verse 19

अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ)।

Verse 20

ततो युगसहस्रान्तमहं कालं तया सह । व्यचरं वै तमोभूते सर्वतः सलिलावृते

ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ; ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਜਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 21

महार्णवे ततस्तस्मिन् भ्रमन्गोः पुच्छमाश्रितः । निर्वाते चान्धकारे च निरालोके निरामये

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਨਿਰਵਾਤ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ—ਨਿਰਾਲੋਕ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਮਯ।

Verse 22

अकस्मात्सलिले तस्मिन्नतसीपुष्पसन्निभम् । विभिन्नांजनसङ्काशमाकाशमिव निर्मलम्

ਅਚਾਨਕ, ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਤਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਇਕ ਝਲਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਅਤੇ ਵਿਖਰੇ ਕਾਜਲ-ਚੂਰਨ ਵਰਗੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ।

Verse 23

नीलोत्पलदलश्यामं पीतवाससमव्ययम् । किरीटेनार्कवर्णेन विद्युद्विद्योतकारिणा

ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—

Verse 24

भ्राजमानेन शिरसा खमिवात्यन्तरूपिणम् । कुण्डलोद्धष्टगल्लं तु हारोद्द्योतितवक्षसम्

ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ; ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਗੱਲ੍ਹ, ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਕਸ਼ਸਥਲ।

Verse 25

जाम्बूनदमयैर्दिव्यैर्भूषणैरुपशोभितम् । नागोपधानशयनं सहस्रादित्यवर्चसम्

ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਨਾਗ ਨੂੰ ਤਕੀਆ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ।

Verse 26

अनेकबाहूरुधरं नैकवक्त्रं मनोरमम् । सुप्तमेकार्णवे वीरं सहस्राक्षशिरोधरम्

ਮੈਂ ਉਸ ਵੀਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਮਨੋਹਰ; ਅਨੇਕ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ।

Verse 27

जटाजूटेन महता स्फुरद्विद्युत्समार्चिषा । एकार्णवं जगत्सर्वं व्याप्य देवं व्यवस्थितम्

ਵੱਡੇ ਜਟਾਜੂਟ ਨਾਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਸਫੁਰਿਤ; ਉਹ ਦੇਵ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਸਥਿਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 28

ग्रसित्वा शङ्करः सर्वं सदेवासुरमानवम् । प्रपश्याम्यहमीशानं सुप्तमेकार्णवे प्रभुम्

ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਉਸ ਸਰਵਾਧੀਸ਼ ਈਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

सर्वव्यापिनमव्यक्तमनन्तं विश्वतोमुखम् । तस्य पादतलाभ्याशे स्वर्णकेयूरमण्डिताम्

ਉਹ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਤਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸੁਵਰਨ ਕੇਯੂਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 30

विश्वरूपां महाभागां विश्वमायावधारिणीम् । श्रीमयीं ह्रीमयीं देवीं धीमयीं वाङ्मयीं शिवाम्

ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਹ੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੋ ਧੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਕ ਹੀ ਹੈ, ਕਲਿਆਣਮਈ ਸ਼ਿਵਾ।

Verse 31

सिद्धिं कीर्तिं रतिं ब्राह्मीं कालरात्रिमयोनिजाम् । तामेवाहं तदात्यन्तमीश्वरान्तिकमास्थिताम्

ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਿ, ਕੀਰਤੀ, ਰਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ—ਅਯੋਨਿਜਾ, ਅਜਨਮੀ—ਵਜੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣਿਆ; ਅਤੇ ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 32

अद्राक्षं चन्द्रवदनां धृतिं सर्वेश्वरीमुमाम्

ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰ-ਵਦਨਾ ਉਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਧ੍ਰਿਤੀ ਆਪ, ਸਭ ਦੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ।

Verse 33

शान्तं प्रसुप्तं नवहेमवर्णमुमासहायं भगवन्तमीशम् । तमोवृतं पुण्यतमं वरिष्ठं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्करोमि

ਉਮਾ-ਸਹਿਤ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ ਨੂੰ—ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਰਣ ਦਾ—ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੀ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਮਯ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 34

ततः प्रसुप्तः सहसा विबुद्धो रात्रिक्षये देववरः स्वभावात् । विक्षोभयन् बाहुभिरर्णवाम्भो जगत्प्रणष्टं सलिले विमृश्य

ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

किं कार्यमित्येव विचिन्तयित्वा वाराहरूपोऽभवदद्भुताङ्गः । महाघनाम्भोधरतुल्यवर्चाः प्रलम्बमालाम्बरनिष्कमाली

‘ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਛਟਾ ਘਣੇ ਕਾਲੇ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਲੰਬੀ ਮਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 36

सशङ्खचक्रासिधरः किरीटी सवेदवेदाङ्गमयो महात्मा । त्रैलोक्यनिर्माणकरः पुराणो देवत्रयीरूपधरश्च कार्ये

ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਆਦਿ-ਪੁਰਾਣ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕਾਰਜ ਸਮੇਂ ਦੇਵ-ਤ੍ਰਿਯੀ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

स एव रुद्रः स जगज्जहार सृष्ट्यर्थमीशः प्रपितामहोऽभूत् । संरक्षणार्थं जगतः स एव हरिः सुचक्रासिगदाब्जपाणिः

ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਉਹੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹੀ ਹਰਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਚੱਕਰ, ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਹਨ।

Verse 38

तेषां विभागो न हि कर्तुमर्हो महात्मनामेकशरीरभाजाम् । मीमांसाहेत्वर्थविशेषतर्कैर्यस्तेषु कुर्यात्प्रविभेदमज्ञः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹਨ। ਜੋ ਮੀਮਾਂਸਾ, ਕਾਰਣਤਾ ਅਤੇ ਬਾਰੀਕ ਤਰਕਾਂ ਦੀ ਝਗੜਾਲੂ ਚਰਚਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਘੜੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ।

Verse 39

स याति घोरं नरकं क्रमेण विभागकृद्द्वेषमतिर्दुरात्मा । या यस्य भक्तिः स तयैव नूनं देहं त्यजन् स्वं ह्यमृतत्वमेति

ਜੋ ਦੁਰਾਤਮਾ ਵੰਡ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਮਸ਼਼ ਘੋਰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਉਸੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

संमोहयन्मूर्तिभिरत्र लोकं स्रष्टा च गोप्ता क्षयकृत्स देवः । तस्मान्न मोहात्मकमाविशेत द्वेषं न कुर्यात्प्रविभिन्नमूर्तिः

ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅਨੇਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਲਯਕਰਤਾ ਬਣ ਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੋਹ-ਸਵਰੂਪ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਲੱਗ ਸਮਝ ਕੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 41

वाराहमीशानवरोऽप्यतोऽसौ रूपं समास्थाय जगद्विधाता । नष्टे त्रिलोकेऽर्णवतोयमग्ने विमार्गितोयौघमयेऽन्तरात्मा

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ—ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਭੀ ਪਰਮ—ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਤਦ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜਲਮਯ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ।

Verse 42

भित्त्वार्णवं तोयमथान्तरस्थं विवेश पातालतलं क्षणेन । जले निमग्नां धरणीं समस्तां समस्पृशत्पङ्कजपत्रनेत्राम्

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲ-ਤਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਸਮੂਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਛੂਹਿਆ—ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ।

Verse 43

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटां वसुंधरां तां प्रलये प्रलीनाम् । दंष्ट्रैकया विष्णुरतुल्यसाहसः समुद्दधार स्वयमेव देवः

ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਈ ਉਸ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਪੱਥਰ, ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕੂਟ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਤਦ ਅਤੁੱਲ ਸਾਹਸ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਕੋ ਦੰਦ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 44

सा तस्य दंष्ट्राग्रविलम्बिताङ्गी कैलासशृङ्गाग्रगतेव ज्योत्स्ना । विभ्राजते साप्यसमानमूर्तिः शशाङ्कशृङ्गे च तडिद्विलग्ना

ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਲਟਕਦੀ ਧਰਤੀ ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ। ਉਹ ਅਤੁਲ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਵੀ ਦਿਪਦੀ ਸੀ।

Verse 45

तामुज्जहारार्णवतोयमग्नां करी निमग्नामिव हस्तिनीं हठात् । नावं विशीर्णामिव तोयमध्यादुदीर्णसत्त्वोऽनुपमप्रभावः

ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਠ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਡੁੱਬੀ ਹਥਿਨੀ ਨੂੰ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਭਰਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਨੁਪਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਟੁੱਟੀ ਨਾਵ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੱਢਿਆ।

Verse 46

स तां समुत्तार्य महाजलौघात्समुद्रमार्यो व्यभजत्समस्तम् । महार्णवेष्वेव महार्णवाम्भो निक्षेपयामास पुनर्नदीषु

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਆਰਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਕੇ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

शीर्णांश्च शैलान्स चकार भूयो द्वीपान्समस्तांश्च तथार्णवांश्च । शैलोपलैर्ये विचिताः समन्ताच्छिलोच्चयांस्तान्स चकार कल्पे

ਉਸ ਨੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੀਪਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜੀ ਪੱਥਰ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਪ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਲਾ-ਢੇਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

अनेकरूपं प्रविभज्य देहं चकार देवेन्द्रगणान्समस्तान् । मुखाच्च वह्निर्मनसश्च चन्द्रश्चक्षोश्च सूर्यः सहसा बभूव

ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਗਨੀ, ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ, ਅਤੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 49

जज्ञेऽथ तस्येश्वरयोगमूर्तेः प्रध्यायमानस्य सुरेन्द्रसङ्घः । वेदाश्च यज्ञाश्च तथैव वर्णास्तथा हि सर्वौषधयो रसाश्च

ਤਦ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਯੋਗ-ਈਸ਼ਵਰਤਾ ਹੈ—ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਵੇਦ, ਯਜ્ઞ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 50

जगत्समस्तं मनसा बभूव यत्स्थावरं किंचिदिहाण्डजं वा । जरायुजं स्वेदजमुद्भिज्जं वा यत्किंचिदा कीटपिपीलकाद्यम्

ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਕੁਝ ਅਚਲ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਡਜ ਹੈ; ਜੋ ਜਰਾਯੁਜ, ਸਵੇਦਜ ਜਾਂ ਉਦਭਿਜ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੇ ਚਿਟੀਆਂ ਆਦਿ ਤੱਕ।

Verse 51

ततो विजज्ञे मनसा क्षणेन अनेकरूपाः सहसा महेशा । चकार यन्मूर्तिभिरव्ययात्मा अष्टाभिराविश्य पुनः स तत्र

ਫਿਰ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਜਾਣ ਲਏ। ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਅੱਠ ਮੂਰਤੀਆਂ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਗਿਆ।

Verse 52

लीलां चकाराथ समृद्धतेजा अतोऽत्र मे पश्यत एव विप्राः । तेषां मया दर्शनमेव सर्वं यावन्मुहूर्तात्समकारि भूप

ਫਿਰ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਰਚੀ। ‘ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋ; ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ।’

Verse 53

कृत्वा त्वशेषं किल लीलयैव स देवदेवो जगतां विधाता । सर्वत्रदृक्सर्वग एव देवो जगाम चादर्शनमादिकर्ता

ਇਉਂ ਲੀਲਾ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ—ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ—ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਰਵਗਾਮੀ ਹੈ, ਆਦਿਕਰਤਾ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 54

यत्तन्मुहूर्तादिह नामरूपं तावत्प्रपश्यामि जगत्तथैव । द्वीपैः समुद्रैरभिसंवृतं हि नक्षत्रतारादिविमानकीर्णम्

ਉਸੇ ਮੁਹੂਰਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਸਮੇਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ-ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 55

वियत्पयोदग्रहचक्रचित्रं नानाविधैः प्राणिगणैर्वृतं च । तां वै न पश्यामि महानुभावां गोरूपिणीं सर्वसुरेश्वरीं च

ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਗੋ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ।

Verse 56

क्व सांप्रतं सेति विचिन्त्य राजन्विभ्रान्तचित्तस्त्वभवं तदैव । दिशो विभागानवलोकयानृते पुनस्तां कथमीश्वराङ्गीम्

“ਉਹ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”—ਇਉਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਨਾ ਤੱਕਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ-ਅੰਗੀ, ਨਦੀ-ਦੇਵੀ ਨੂੰ?

Verse 57

पश्यामि तामत्र पुनश्च शुभ्रां महाभ्रनीलां शुचिशुभ्रतोयाम् । वृक्षैरनेकैरुपशोभिताङ्गीं गजैस्तुरङ्गैर्विहगैर्वृतां च

ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਉਜਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮਹਾ-ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲੀ, ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ। ਅਨੇਕ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 58

यथा पुरातीरमुपेत्य देव्याः समास्थितश्चाप्यमरकण्टके तु । तथैव पश्यामि सुखोपविष्ट आत्मानमव्यग्रमवाप्तसौख्यम्

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਟ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਸੀ—ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਹੀ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ।

Verse 59

तथैव पुण्या मलतोयवाहां दृष्ट्वा पुनः कल्पपरिक्षयेऽपि । अम्बामिवार्यामनुकम्पमानामक्षीणतोयां विरुजां विशोकः

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਰੋਗ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਆਰਿਆ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 60

एवं महत्पुण्यतमं च कल्पं पठन्ति शृण्वन्ति च ये द्विजेन्द्राः । महावराहस्य महेश्वरस्य दिने दिने ते विमला भवन्ति

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੇੰਦਰ, ਜੋ ਇਸ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਨਿਰਮਲ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮਹਾਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਹੈ।

Verse 61

अशुभशतसहस्रं ते विधूय प्रपन्नास्त्रिदिवममरजुष्टं सिद्धगन्धर्वयुक्तम् । विमलशशिनिभाभिः सर्व एवाप्सरोभिः सह विविधविलासैः स्वर्गसौख्यं लभन्ते

ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਢੇਰ ਝਾੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ, ਨਾਨਾ ਵਿਲਾਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।