Adhyaya 188

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः परं महाराज चत्वारिंशत्क्रमान्तरे । शालग्रामं ततो गच्छेत्सर्वदैवतपूजितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਚਾਲੀ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 2

यत्रादिदेवो भगवान्वासुदेवस्त्रिविक्रमः । स्वयं तिष्ठति लोकात्मा सर्वेषां हितकाम्यया

ਉੱਥੇ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ਾਲਾ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਧਿਕਸ਼ੇਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਭ੍ਰਿਗੁਕਸ਼ੇਤਰ’ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ।

Verse 4

शालग्रामाभिधो देवो विप्राणां त्वधिवासितः । साधूनां चोपकाराय वासुदेवः प्रतिष्ठितः

‘ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 5

योगिनामुपकाराय योगिध्येयो जनार्दनः । शालग्रामेति तेनैव नर्मदातटमाश्रितः

ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਯੋਗ-ਧਿਆਨ ਯੋਗ੍ਯ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ‘ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 6

मासि मार्गशिरे शुक्ला भवत्येकादशी यदा । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तद्दिनं समुपोषयेत्

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਜਦ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਰੇਵਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ।

Verse 7

रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य च जनार्दनम् । पुनः प्रभातसमये द्वादश्यां नर्मदाजले

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ (ਅਗਲਾ ਕਰਮ ਕਰੇ)।

Verse 8

स्नात्वा संतर्प्य देवांश्च पितॄन्मातॄंस्तथैव च । श्राद्धं कृत्वा ततः पश्चात्पितृभ्यो विधिपूर्वकम्

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇਵੇ।

Verse 9

शक्तितो ब्राह्मणान्पूज्य स्वर्णवस्त्रान्नदानतः । क्षमापयित्वा तान्विप्रांस्तथा देवं खगध्वजम्

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਖਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ, ਖਗਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਭੀ ਕਿਰਪਾ ਯਾਚੇ।

Verse 10

एवं कृते महाराज यत्पुण्यं च भवेन्नॄणाम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा तत्पुण्यं नृपसत्तम

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ—ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 11

न शोकदुःखे प्रतिपत्स्यतीह जीवन्मृतो याति मुरारिसाम्यम् । महान्ति पापानि विसृज्य दुग्धं पुनर्न मातुः पिबते स्तनोद्यत्

ਉਹ ਇੱਥੇ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ; ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਰਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੇ ਸਮਤੁਲ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਂ ਦੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸਤਨ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ—ਅਰਥਾਤ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

शालग्रामं पश्यते यो हि नित्यं स्नात्वा जले नार्मदेऽघौघहारे । स मुच्यते ब्रह्महत्यादिपापैर्नारायणानुस्मरणेन तेन

ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਉਸੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

वसन्ति ये संन्यसित्वा च तत्र निगृह्य दुःखानि विमुक्तसङ्घाः । ध्यायन्तो वै सांख्यवृत्त्या तुरीयं पदं मुरारेस्तेऽपि तत्रैव यान्ति

ਜੋ ਉੱਥੇ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰ ਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸਕਤੀ-ਸੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਾਂਖ੍ਯ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੀਆ ਅਵਸਥਾ, ਮੁਰਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਸੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 188

अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਪਾਠ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ)।