Adhyaya 183

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕੇਦਾਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਤਦ ਕੇਦਾਰ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਉੱਤਰੀ ਨਰਮਦਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ‘ਕੇਦਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ? ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਕਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁਕੱਛ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

Verse 4

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया

ਹਰਿਪ੍ਰਿਆ (ਸ਼੍ਰੀ/ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਭ ਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਈ।

Verse 5

तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः

ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਵਿਪੁਲ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਵਾਯੁ-ਭਕਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਮਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਤਾਣ ਕੇ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 6

ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्

ਤਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 7

ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च

ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਖਿੜਦੀ ਕਮਲ-ਲਤਾ ਦੀ ਖੇਡ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਥਾਣੁ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 8

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸਦੇ ਜਿਹਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮੁਨੀ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”

Verse 9

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੰਜ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪਦਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੈ। ‘ਇਹ ਥਾਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਆਖ ਗਈ।”

Verse 10

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर

“ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ—ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਤਾਂ ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਮੁੜ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।”

Verse 11

ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਕੇਦਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਦਿ-ਲਿੰਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਸ ਹੋਰ ਆਦਿ-ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 12

एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः

“ਗਿਆਰਵਾਂ (ਲਿੰਗ) ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਗਿਆਰਵਾਂ—ਸਵੈੰ ਵਿਭੂ—ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 13

तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਗੇ, ਜੋ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

“ਅਠਾਰਾਂ ਦੁਰਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਪਾਲ (ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ) ਭ੍ਰਿਗੁ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ; ਅਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ) ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ।”

Verse 15

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

“ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿੱਤ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਅਤੇ ਨਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਹੇ…”

Verse 16

यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः

ਜੋ ਕੇਦਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ/ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੇਦਾਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 183

अध्याय

ਅਧਿਆਇ। (ਪਾਠ ਦਾ ਅਧਿਆਇ-ਸਿਰਲੇਖ)