Adhyaya 180

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ ਰਾਜਾ, ਦਸਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਮਹਾਂਯਜ੍ਞ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਧਾਰਣ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ?’

Verse 4

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता । यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद

ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੀਰਘਾਯੂ, ਇਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਰਧਾ ਉਪਜੇ।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਿਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।’

Verse 6

पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः । कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਆ ਟਿਕੇ।

Verse 7

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 8

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 9

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਰਾਚਰ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜੇ ਹੋ?

Verse 10

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਅਤੁਲ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव । वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ; ਹੈ ਦੇਵੀ, ਅਚੰਭਿਤ ਨਾ ਹੋ। ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿ।

Verse 12

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् । क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਇੱਕ ਗੌਰਵਰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕਿਆ ਸੀ; ਜਟਾਧਾਰੀ, ਸੁੱਕਾ-ਸੁੱਕਾ, ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 13

उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् । क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्

ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਕ੍ਰਮ-ਪ੍ਰਿਯ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् । संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः

ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਆਪ ਦੇਵ ਨੇ ਹੀ ਰਚੀ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਆਏ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਹੋ ਕੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 15

नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् । तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्

ਸ੍ਰਵਣ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸਭ ਦੀ ਨਿੱਤ-ਕ੍ਰਿਆ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ—ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—

Verse 16

द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै । प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम

ਤਦ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਮੇਰੇ ਘਰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਪਧਾਰੋ।”

Verse 17

अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः । सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः

“ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ; ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਪੁਰਖੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣਗੇ।”

Verse 18

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम । एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा

“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਦ ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਏਂਗਾ, ਤਦ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ—

Verse 19

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा । मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्

ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਸੁਗਮ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ: “ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।”

Verse 20

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम । दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा

“ਹੁਣ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ! ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਤ-ਸੰਪੰਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਸਮੇਤ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਰਣ (ਵ੍ਰਤ-ਸਮਾਪਤੀ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 21

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਿਰ ਹਿਲਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।

Verse 22

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे । पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਨਿਮੰਤਰਣ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤੇ ਵਿਪ੍ਰ—ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ—ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਨਾਸਤਿਕ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 23

अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् । देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्

ਤਦ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਦਵਿਜ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ।

Verse 24

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ-ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 25

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव

“ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 26

भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्

“ਭੋ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੀਖਿਆ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜੋ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 27

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः

ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਮਹਾਲੰਭਨ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 28

संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः । समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः

ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 29

अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया । उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्

ਫਿਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉੱਠੋ—ਭੋਜਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਘਰ ਚੱਲੀਏ।”

Verse 30

इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः । उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਦੱਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ?”

Verse 31

द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ—ਧਨ ਬਹੁਤ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦਸ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ?”

Verse 32

द्विज उवाच । न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः । यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਯਜ੍ਞ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਵੇਦ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ।”

Verse 33

दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम । यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਸਤ੍ਯ ਹੈ—ਇਹ ‘ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕ’ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ; ਜੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਵਚਨ ਨਿਸ਼ੰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 34

तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा । एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः

ਤਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਅਟੱਲ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 35

विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत । जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्

ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 36

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् । षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि

ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਦ੍ਯ ਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ।

Verse 37

ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे । पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि । तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ—ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ-ਮਯ ਸ਼ਿਵ—ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਆਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 38

ईश्वर उवाच । किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम । अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਦੱਸ। ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਅਦੇਯ’ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੇ ਮੇਰਾ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੂੰ ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ।

Verse 40

उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः । एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ। ਇਉਂ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ (ਦਿਵ੍ਯ) ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।

Verse 41

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् । पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः

ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਮਾਨ ਆਇਆ। ਸਨਮਾਨਿਤ ਤੇ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਿਰਾਮਯ—ਰੋਗ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਹਨ।

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता । विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਅਤੁਲ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਚਰਜ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 43

पार्वत्युवाच । कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् । स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਅਸਮੰਜਸ ਭਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 44

तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः । कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम

“ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿਓ—ਮੇਰਾ ਵਿਸਮਯ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।”

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् । वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਵੇਦ-ਵਾਕ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਭਾਵ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਵਿਦਵਾਨਾਂ) ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 46

विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा । असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते

“ਵਿਸਮਯ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਰਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।”

Verse 47

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति । तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः

“ਜੇ ਲੋਕ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ (ਆਤਮਿਕ ਸਫਲਤਾ) ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”

Verse 48

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः । तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्

ਜੋ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ, ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ। ਆਸਤਿਕਤਾ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਫਲਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 49

श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਤਟ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 51

तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती । पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी

ਉੱਥੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪੁਣ੍ਯ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਨਦੀ।

Verse 52

नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਪੁਨਰਭਵ—ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

Verse 53

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਨਿਯਮਬੱਧ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰিণੀ ਰਹੀ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 54

कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् । प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਲ ਭਰ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰੇ।

Verse 55

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

ਉਹ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਗਦੇ ਹੀ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी श्रीमार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਰਸਵਤੀ ਮਹਾਪੁਣਿਆ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਤੀਰਥ-ਵ੍ਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ।

Verse 57

दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी

ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਸਮੀ ਤਿਥੀ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸਮੀ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 58

तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्

ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 59

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

ਉਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ—ਸਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ—ਪੂਜੇ। (ਇਉਂ ਕਹੇ:) ‘ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਏ।’

Verse 60

कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर । गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः

‘ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਧਾਰ।’ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਧੂਪ ਆਦਿ ਪੂਰਨ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 61

दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् । कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः

ਦਸ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ ਨਾਲ (ਕਰਮ ਨੂੰ) ਬੰਨ੍ਹੇ। ਤਦ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 62

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् । दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते

ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਉਪਸਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 63

पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् । पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः

ਫਿਰ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾਏ; ਪੁਰਾਣ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਗਤੀਮਈ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਬਿਤਾਏ।

Verse 64

वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् । प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले

ਅਤੇ ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ (ਚੰਦ੍ਰ-ਕਲਾਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ…

Verse 65

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः । एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਇਹ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः । दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉੱਤਮ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति । आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्

ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः । क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः

ਉੱਥੇ ਦਿਵਿਆ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ‘ਜੈ-ਜੈ’ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਉਤਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ; ਮਹਾਂਭੋਗੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ।

Verse 70

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः

ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 71

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्

ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਧੀ ਬਹੁਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 72

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 73

अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर । देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ—ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨੀਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੱਸੇਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।

Verse 75

जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप । ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् । अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना

ਜੋ ਕੋਈ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਤਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਅਖੰਡ ਹੈ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ।

Verse 77

न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः । ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः

ਉਹ ਗਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਪ੍ਰਪਾਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ, ਨਾ ਦੰਡਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਂਖ੍ਯ-ਯੋਗੀ; ਜੋ ਮਹਾਹਵ ਵਿੱਚ ਧੁਜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ, ਨਗਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 78

यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते

ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਜੋ ਸੂਰਮਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਉਹ ਕਾਇਰਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੇ।

Verse 79

दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

ਜੋ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਨਿਵਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 80

दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर । कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਦਸ਼ ਅਸ਼ਵਮੇਧਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 180

अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ।