Adhyaya 179
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਇਹ ਕਥਨ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਧਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਪਿਤ੍ਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਪਾਪ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਉੱਥੇ ਸਨਿੱਧ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਦਵਿਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ/ਅਕਸ਼ੈ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਤਿਥੀਆਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੌ ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ; ਕਾਰਤਿਕ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਘੀ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਸ਼ਹਿਦ, ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ। ਫੁੱਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गौतमेश्वरमुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਤੀਰਥ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 2
गौतमेन तपस्तप्तं तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ततस्तुष्टो महेश्वरः
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ—ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ; ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
Verse 3
प्रणम्य शिरसा तत्र स्थापितः परमेश्वरः । स्थापितो गौतमेनेशो गौतमेश्वर उच्यते
ਉੱਥੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਗੌਤਮ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ’ ਕਹਾਏ।
Verse 4
तत्र देवैश्च गन्धर्वैरृषिभिः पितृदैवतैः । सम्प्राप्ता ह्युत्तमा सिद्धिराराध्य परमेश्वरम्
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 5
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । पूजयेत्परमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਰਮਈਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
बहवस्तन्न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः । तत्र संनिहितं देवं शूलपाणिं महेश्वरम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹਨ।
Verse 7
ब्रह्मचारी तु यो भूत्वा तत्र तीर्थे नरेश्वर । स्नात्वार्चयेन्महादेवं सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
ब्रह्मचारी तु यो भूत्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पूजयेत्परमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਪਰਮਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यो दानं भक्त्या दद्याद्द्विजातये । तदक्षयफलं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਵਿਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 10
मासे चाश्वयुजे राजन् कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । स्नात्वा तत्र विधानेन दीपकानां शतं ददेत्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੀਪਕਾਂ ਦੇ ਸੌ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 11
पूजयित्वा महादेवं गन्धपुष्पादिभिर्नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो मृतः शिवपुरं व्रजेत्
ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां कार्त्तिक्यां तु विशेषतः । उपोष्य प्रयतो भूत्वा घृतेन स्नापयेच्छिवम्
ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 13
पञ्चगव्येन मधुना दध्ना वा शीतवारिणा । स च सर्वस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ, ਜਾਂ ਦਹੀਂ, ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਜਲ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ) ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
भक्त्या तु पूजयेत्पश्चात्स लभेत्फलमुत्तमम् । बिल्वपत्रैरखण्डैश्च पुष्पैरुन्मत्तकोद्भवैः
ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਉੱਤਮਤਮ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨਮੱਤ (ਧਤੂਰਾ) ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ।
Verse 15
कुशापामार्गसहितैः कदम्बद्रोणजैरपि । मल्लिकाकरवीरैश्च रक्तपीतैः सितासितैः
ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਸਮੇਤ, ਕਦੰਬ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਤੇ ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ) ਨਾਲ—ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ—(ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ)।
Verse 16
पुष्पैरन्यैर्यथालाभं यो नरः पूजयेच्छिवम् । नैरन्तर्येण षण्मासं योऽर्चयेद्गौतमेश्वरम् । सर्वान्कामानवाप्नोति मृतः शिवपुरं व्रजेत्
ਹੋਰ ਜੋ ਫੁੱਲ ਜਿਵੇਂ ਮਿਲਣ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਵਿਛੋੜੇ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 179
अध्याय
ਅਧਿਆਇ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ।
Read Skanda Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.