Adhyaya 175

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । उत्तरे नर्मदाकूले भृगुक्षेत्रस्य मध्यतः । कपिलेश्वरं तु विख्यातं विशेषात्पापनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ—ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 2

योऽसौ सनातनो देवः पुराणे परिपठ्यते । वासुदेवो जगन्नाथः कपिलत्वमुपागतः

ਉਹੀ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਗਤ-ਨਾਥ—ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 3

पातालं सुतलं नाम तस्यैव नितलं ह्यधः । गभस्तिगं च तस्याधो ह्यन्धतामिस्रमेव च

ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ‘ਸੁਤਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਨਿਤਲ’ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ‘ਗਭਸਤਿਗ’ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ‘ਅੰਧ-ਤਾਮਿਸ੍ਰ’ ਹੀ ਹੈ।

Verse 4

पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् । वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः

ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੱਤਵਾਂ ਪਾਤਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 5

स ब्रह्मा स महादेवः स देवो गरुडध्वजः । पूज्यमानः सुरैः सिद्धैस्तिष्ठते ब्रह्मवादिभिः

ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ; ਉਹੀ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

वसतस्तस्य राजेन्द्र कपिलस्य जगद्गुरोः । विनाशं चाग्रतः प्राप्ताः क्षणेन सगरात्मजाः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਕਪਿਲ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 7

भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः । जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानोऽथ किल्बिषम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਿਲ ਗਹਿਰੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 8

सर्वसङ्गपरित्यागे चित्ते निर्विषयीकृते । अयुक्तं षष्टिसहस्राणां कर्तं मम विनाशनम्

ਜਦ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਸਭ ਸੰਗ-ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ।

Verse 9

कृतस्य करणं नास्ति तस्मात्पापविनाशनम् । गत्वा तु कापिलं तीर्थं मोचयाम्यघमात्मनः

ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ-ਨਾਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਾਪਿਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 10

पातालं तु ततो मुक्त्वा कपिलो मुनिसत्तमः । तपश्चचार सुमहन्नर्मदातटमास्थितः

ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਿਲ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 11

व्रतोपवासैर्विविधैः स्नानदानजपादिकैः । परं निर्वाणमापन्नः पूजयन्रुद्रमव्ययम्

ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਨਾਲ, ਸਨਾਨ-ਦਾਨ, ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 12

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 13

ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशी । तत्र स्नात्वा विधानेन भक्त्या दानं प्रयच्छति

ਜ੍ਯੇਠ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 14

पात्रभूताय विप्राय स्वल्पं वा यदि वा बहु । अक्षयं तत्फलं प्रोक्तं शिवेन परमेष्ठिना

ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਦਾਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖ਼ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 15

अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां नवमीषु च । स्नानं करोति पुरुषो भक्त्योपोष्य वराङ्गना

ਹੇ ਵਰਾਂਗਨਾ, ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲਵਾਰ) ਦੇ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

रूपमैश्वर्यमतुलं सौभाग्यं संततिं पराम् । लभते सप्तजन्मानि नित्यं नित्यं पुनः पुनः

ਉਹ ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ, ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ, ਮੁੜ ਮੁੜ।

Verse 17

पौर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा पिण्डं प्रयच्छति । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्ता यान्ति सुरालयम्

ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या दद्याद्दीपं सुशोभनम् । जायते तस्य राजेन्द्र महादीप्तिः शारीरजा

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਦੀਵਾ ਅਰਪੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां सर्वदा किल । अनिवर्तिका भवेत्तेषां गतिस्तु शिवमन्दिरात्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਨਿਵਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਨੀਚ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਨਹੀਂ।

Verse 175

अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਸਿਰਲੇਖ)।