
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ; ਫਿਰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣਸੰਖ੍ਯ (ਸਵੈਚੱਛਿਕ ਮੌਤ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਭ ਪੁਨਰਜਨਮ, ਦੀਰਘ ਆਯੁ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਵਰਤ-ਵਿਧਾਨ—ਉਪਵਾਸ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦੀਪਦਾਨ, ਗੰਧ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ। ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ-ਪੂਰਣ ਵਿਧੀ, ਕਮਲ ਅਰਪਣ, ਦਧ੍ਯੰਨ (ਦਹੀਂ-ਚੌਲ) ਦਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹਰ ਦਾਨ ਕੋਟਿ-ਗੁਣਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਗਣਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । गोपेश्वरं ततो गच्छेदुत्तरे नर्मदातटे । यत्र स्नानेन चैकेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਇਕੋ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा कुरुते प्राणसंक्षयम् । बर्हियुक्तेन यानेन स गच्छेच्छिवमन्दिरे
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਰ੍ਹਿਸ-ਘਾਹ ਨਾਲ ਸਜੀ ਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਦਰ/ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
क्रीडित्वा सुचिरं कालं शिवलोके नराधिप । इह मानुष्यतां प्राप्य राजा भवति वीर्यवान्
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਆਨੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 4
हस्त्यश्वरथसम्पन्नो दासीदाससमन्वितः । पूज्यमानो नरेन्द्रैश्च जीवेद्वर्षशतं नरः
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
सम्प्राप्ते कार्त्तिके मासि नवम्यां शुक्लपक्षतः । सोपवासः शुचिर्भूत्वा दीपकांस्तत्र दापयेत्
ਜਦ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਦੀਵੇ ਜਗਵਾਏ (ਅਰਪਣ ਕਰੇ)।
Verse 6
गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य रात्रौ कुर्वीत जागरम् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं तच्छृणुष्व नराधिप
ਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ।
Verse 7
यावत्पुण्यं फलं संख्या दीपकानां तथैव च । तावद्युगसहस्राणि शिवलोके महीयते
ਜਿੰਨਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਦੀਵੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र लिङ्गपूरणकं विधिम् । तथैव पद्मकैश्चैव दधिभक्तैस्तथैव च
ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਲਿੰਗ-ਪੂਰਣ (ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਸਜਾ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਅਰਚਨ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਦਹੀਂ-ਭਾਤ ਵੀ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 9
यस्तु कुर्यान्नरश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु । यावन्ति तिलसंख्यानि दधिभक्तं तथैव च
ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਰੇ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣ: ਜਿੰਨੇ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ (ਪੁੰਨ) ਹੈ, ਅਤੇ ਦਹੀਂ-ਭਾਤ ਦੇ ਭੋਗ ਦਾ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੈ।
Verse 10
पद्मसंख्या शिवे लोके मोदते कालमीप्सितम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यत्किंचिद्दीयते नृप
ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਰਗੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਛਿਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ,
Verse 11
सर्वं कोटिगुणं तस्य संख्यातुं वा न शक्यते । एवं ते कथितं सर्वं सर्वतीर्थमनुत्तमम्
ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁੱਤਮ, ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।
Verse 174
अध्याय
ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ (ਕੋਲੋਫ਼ਨ) ਹੈ।