Adhyaya 172

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः । माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 2

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः

ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ-ਸੁਰ ਨਾਲ—ਆਕਾਸ਼ੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 3

कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्

ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ—ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਤਕ ਤਪਸਵੀ ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 4

समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਏ। ਹर्ष ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 5

मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः

ਮਾਤਾਵਾਂ—ਮੱਲਿਕਾ ਆਦਿ—ਆਈਆਂ; ਖੇਤਰਪਾਲ, ਵਿਨਾਇਕ, ਦਿਕਪਾਲ ਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 6

ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹर्ष ਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 7

दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः

ਉਥੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਭਰੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ; ਡਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਓਥੇ ਹੀ ਥੰਮ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 8

तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् । भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्तेऽमरैः सह

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਈਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਮਹਾਤਮਾ! ਅਮਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣ ਆਏ ਹਾਂ।”

Verse 9

अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते

ਅਨੇਕ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਤੇਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 10

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम

“ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸੂਰਜ-ਰਹਿਤ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਹਲ-ਵਿਹਲ ਜਾਣ; ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ। ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯਾ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 11

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्

“ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਸਭਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ।”

Verse 12

माण्डव्य उवाच । यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह । त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यमृषिभिः सह

ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਦੇਵ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ।”

Verse 13

भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा । एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव

“ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੀੜਾ ਸਦਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ।

Verse 14

तावद्रक्षो गृहीत्वाऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् । उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 15

यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति । तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना

“ਜਦ ਰਾਖਸ਼ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਹਰਨ ਕਰੇਗਾ, ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਗੜ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਿੰਦਣੀਯ ਕਰਮ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ।”

Verse 16

क्षन्तव्यमिति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः । गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा

“ਖਿਮਾ ਕਰਨਾ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਦਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ…

Verse 17

मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर्दत्ता माण्डव्यधीमते । तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर्नर्मदोदकैः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਜ੍ਰਸ਼ੂਲਿਕਾ ਧੀਮਾਨ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 18

माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः

‘ਜੈ!’ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਨਾਦ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।

Verse 19

अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः । अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि

ਦਾਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਗੌਰਵ-ਭਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ; ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ (ਉਹਨਾਂ ਦਾ) ਆਦਰ ਕੀਤਾ।

Verse 20

धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः । राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः

ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ‘ਧਿਕ੍!’ ਦੇ ਨਿੰਦਾ-ਨਾਦ ਨਾਲ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः । वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्

ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਵਾਹ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 22

मानयस्व इमान् विप्रान्मोचयस्व दिवाकरम् । अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते

ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ; ਸੂਰਜ-ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 23

ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् । उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗੇਗਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 24

तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनोऽनिष्टसिद्धये । क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੁਡਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਨਿਛਿਤ ਫਲ ਨਾ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ? ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਗਤੀ ਚਲਦੀ ਹੈ—ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿਓ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

Verse 25

निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् । तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्

ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਨਾਥ, ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਮਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰੋ; ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।

Verse 26

तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः । शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्

ਉਸ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ—ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਅਤੇ “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!” ਕਹਿ ਉਠੇ।

Verse 27

पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने । मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्

ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਤਪ-ਧਨ! ਸਾਡੀ ਬਾਤ ਸੁਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਖੀਏ ਉਹ ਕਰ।

Verse 28

शाण्डिल्युवाच । येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्

ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਲਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਨਾ ਮਰੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਰਹੇ; ਜੋ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਵਧਾਏ ਉਹ ਕਰੋ।

Verse 29

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 30

पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुं स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਠਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਰਵ੍ਰਣ ਤੇ ਸੁਸਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्

ਤਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 32

क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्

ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਸਭ—ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਹਰਖਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 33

पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्

ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 34

गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਣਡਵ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 35

दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । गतोऽसावृषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम्

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪਰਵਤ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 36

तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸੰਯਮਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्

ਉਸ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 38

देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् । गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्

ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦੇਵ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਲੇਪਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 39

उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् । दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्

ਉਪਲੇਪਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਦੋਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਚਨ ਨਾਲ ਚੌਗੁਣਾ; ਅਤੇ ਦੀਪ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 40

दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे । दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः

ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲ ਅਚਲ ਸਭ ਵਿੱਚ—ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦਹੀਂ, ਮਧੁ, ਘੀ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।

Verse 41

स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः । येऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्

ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਸਨਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੇਪਨ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰਿ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,

Verse 42

तेऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया । दीपाष्टकं तु यः कुर्यादष्टमीं च चतुर्दशीम्

ਉਹ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਠ ਦੀਵੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—

Verse 43

एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते । फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर्यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ-ਪੂਰਣ (ਪੂਰਨ ਅਰਪਣ) ਕਰੇ—

Verse 44

तेऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः । घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका

ਉਹ ਵੀ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਘੰਟੀਆਂ, ਧਵਜ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ—

Verse 45

वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् । देवालयं तु यः कुर्याद्वैष्णवं माण्डवेश्वरम्

ਯੋਗ੍ਯ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ, ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਣਡਵੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦੇਵਾਲਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—

Verse 46

स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् । माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयतेऽग्रतः

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲਯ) ਤਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮਾਣਡਵ੍ਯ-ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ—

Verse 47

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्

ਜੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਟਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਮਾਂ ਇਸ ਪੁੰਨ ਲਈ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 48

कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च । दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः

ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦਾ ਭਕਤੀ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 49

नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः । प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप

ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਵੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਰੰਭ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ।

Verse 50

अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਐਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੀਰਥ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि । श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च

ਅਥਵਾ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਭੀ; ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ—ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 52

शिवरात्रिसमं पुण्यमित्येवं शिवभाषितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा

‘ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਪੁੰਨ ਹੈ’—ਇਉਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਵਾਜਪੇਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

Verse 53

दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਭਾਗੀ, ਦੁਖੀ, ਬਾਂਝ, ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਘਟਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 54

कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੀੜੇ, ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 55

अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्

ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੋ ਉੱਥੇ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਗੋਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਲਈ।

Verse 58

सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद्बहिः । तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम

ਹੇ ਰਾਜਸੱਤਮ, ਮੱਲਿਕਾ-ਭਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਵਾ ਸੌ (ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜਾਹ) ਤੀਰਥ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਮਾਪ ਸੁਣੋ।

Verse 59

सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् । अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु

ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਘੇਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 60

जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ । शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਸਨ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ—ਅਤੇ ਸ਼ਾਕ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗੋਮੇਦ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਹੈ।

Verse 61

भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना । रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਧਰਤੀ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

Verse 62

देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि । तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः

ਦੇਵਖਾਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਚਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्

ਪੂਰਨਿਮਾ, ਅਮਾਵਸਿਆ, ਵਿਆਤੀਪਾਤ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह

ਦੇਵਖਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹਾਦੇਵ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ।

Verse 65

तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः । वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਵਾਯੁ-ਮਾਰਗ (ਮੱਧ ਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा । विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਵੀਹ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਖਾਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ (ਮਾਨੋ) ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

ਗਯਾਸ਼ਿਰਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਮਕਰਕੰਟਕ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਲਕੁਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪੱਟਬੰਧ ਰੀਤ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਯੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 69

उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्

ਉੱਜਯਿਨੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਧਾਮ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ, ਸੰਨਿਹਤਿਆ ਅਤੇ ਰਵਿਗ੍ਰਸਤ; ਅਤੇ ਮਾਂਡਵਿਆ ਨਾਮਕ ਸਨਾਤਨ ਖੇਤਰ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 70

इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਨ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 71

चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्

ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 72

स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः । प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਗਰੂ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਦੇਵ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 73

श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च । अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः

ਹਵ੍ਯ ਅਤੇ ਕਵ੍ਯ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ—ਇੱਛਿਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् । गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत

ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਐਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 75

स्नानाद्यैर्विधिवत्तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ । हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्

ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਧੇਨੂ, ਭੂਮੀ, ਗੋਮਿਥੁਨ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 76

शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात्सुरूपिणे । पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी

ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ-ਜੁੱਤੀ, ਛਤਰੀ, ਭਾਂਡਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦੇਵੇ।

Verse 77

होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् । ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा

ਹੋਮ, ਜਪ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਇਕ ਰਿਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਤੋਂ ਇਕ ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰੇ।

Verse 78

सामैकं सामवेदे तु जपेद्देवाग्रसंस्थितः । सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸਾਮਨ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਗ੍ਰਣੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 79

गायत्रीजाप्यमात्रस्तु वेदत्रयफलं लभेत् । कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्

ਕੇਵਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸੌ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਲਾਭ ਤੇ ਉਧਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन

ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ, ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 81

कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਜੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 82

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे

ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि । साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैर्लभते फलमुत्तमम्

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਣ ਦੇ ਦਿਨ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 84

तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः । न संचरेद्भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੀਰ ਦੀ ਉਡਾਣ ਜਿਤਨੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫਿਰਦਾ।

Verse 85

यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः । विविधैः पातकैर्मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰੀ ਉੱਥਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 86

श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते । कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਉੱਥੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਸ਼ਵਭ੍ਰੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਜਲ-ਖੱਡ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਨਰੀ ਨੇ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 87

तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः । शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਹੈ।

Verse 88

वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਕਰੇ—ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 89

अगम्यागमने पापमयाज्ययाजने कृते । स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् । तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै

ਵਰਜਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਅਯੋਗ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਚੋਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਤੇ ਗੁਰੂ-ਘਾਤ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 90

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਮਾਣਡਵ੍ਯ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 172

अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ/ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ।