Adhyaya 171

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथितं ब्राह्मणं द्रष्टुं शूले क्षिप्तं तपोधनैः । नारायणसमीपे तु गताः सर्वे महर्षयः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਟੰਗੇ ਗਏ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 2

नारदो देवलो रैभ्यो यमः शातातपोऽङ्गिराः । वसिष्ठो जमदग्निश्च याज्ञवल्क्यो बृहस्पतिः

ਨਾਰਦ, ਦੇਵਲ, ਰੈਭ੍ਯ, ਯਮ, ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਅੰਗਿਰਾ; ਵਸਿਸ਼ਠ, ਜਮਦਗਨੀ, ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—

Verse 3

कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽरुणिर्मुनिः । वालखिल्यादयोऽन्ये च सर्वेऽप्यृषिगणान्वयाः

ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਅਰੁਣੀ; ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਅਤੇ ਗਣ।

Verse 4

ददृशुः शूलमारूढं माण्डव्यमृषिपुंगवाः । प्रोचुर्नारायणं विप्रं किं कुर्मस्तव चेप्सितम्

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੰਗਵਾਂ ਨੇ ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯ ਨੂੰ ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ—ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 5

सर्वे ते तत्र सांनिध्यान्माण्डव्यस्य महात्मनः । संभ्रान्ता आगता ऊचुः किं मृतः किं नु जीवति

ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਕੀ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਅਜੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ?”

Verse 6

अवस्थां तस्य ते दृष्ट्वा विषादमगमन्परम् । असहित्वा तु तद्दुःखं सर्वे ते मनसा द्विजाः

ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ ਮੁਨੀ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 7

पृच्छयतां यदि मन्येत राजानं भस्मसात्कुरु । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वाक्यं नारायणोऽब्रवीत्

ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿਓ।” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

मयि जीवति मद्भ्राता ह्यवस्थामीदृशीं गतः । धिग्जीवितं च मे किंतु तपसो विद्यते फलम्

ਜਦ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਐਸੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ! ਧਿਕ ਹੈ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ—ਪਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

दृष्ट्वा शूलस्थितं ज्येष्ठं मन्मनो नु विदीर्यते । परं किं तु करिष्यामि येन राष्ट्रं सराजकम्

ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੂਲ ਉੱਤੇ ਟੰਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੀਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਨੂੰ (ਉਚਿਤ ਦੰਡ ਮਿਲੇ)?

Verse 10

भस्मसाच्च करोम्यद्य भवद्भिः क्षम्यतामिह । एवमुक्त्वा गृहीत्वासौ करस्थमभिमन्त्रयेत्

ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚਲੀ ਵਸਤੂ ਫੜੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਮੰਤਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 11

क्रोधेन पश्यते यावत्तावद्धुंकारकोऽभवत् । तेन हुङ्कारशब्देन ऋषयो विस्मितास्तदा

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ‘ਹੁੰਕਾਰ’ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ‘ਹੁੰਕਾਰ’ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 12

माण्डव्यस्य समीपे तु ह्यपृच्छंस्ते द्विजोत्तमाः । निवारयसि किं विप्र शापं नृपजिघांसनम्

ਪਰ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਦੇ ਹੋ?”

Verse 13

अपापस्य तु येनेह कृतमस्य जिघांसनम् । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा कृच्छ्रान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

“ਇਸ ਨਿਰਪਾਪ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਯਤਨ ਇੱਥੇ ਆਖ਼ਰ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ?” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 14

अभिवन्दामि वो मूर्ध्ना स्वागतं ऋषयः सदा । अर्घ्यसन्मानपूजार्हाः सर्वेऽत्रोपविशन्तु ते

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ—ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਅਰਘ੍ਯ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਬੈਠੋ।”

Verse 15

निविष्टैकाग्रमनसा सर्वान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 16

प्राप्तं दुःखं मया घोरं पूर्वजन्मार्जितं फलम् । मा विषादं कुरुध्वं भोः कृतं पापं तु भुज्यते

ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਮਾਏ ਫਲ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈ। ਹੇ ਪੂਜਨੀਯੋ, ਵਿਸਾਦ ਨਾ ਕਰੋ—ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन इह जात्यन्तरं व्रजेत् । दानधर्मफलेनैव केन स्वर्गं च गच्छति

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?”

Verse 18

माण्डव्य उवाच । अदत्तदाना जायन्ते परभाग्योपजीविनः । न स्नानं न जपो होमो नातिथ्यं न सुरार्चनम्

ਮਾਂਡਵਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਨਾ ਜਾਪ, ਨਾ ਹਵਨ, ਨਾ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 19

न पर्वणि पितृश्राद्धं न दानं द्विजसत्तमाः । व्रजन्ति नरके घोरे यान्ति ते त्वन्त्यजां गतिम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

पुनर्दरिद्राः पुनरेव पापाः पापप्रभावान्नरके वसन्ति । तेनैव संसरिणि मर्त्यलोके जीवादिभूते कृमयः पतङ्गाः

ਉਹ ਮੁੜ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਾਪੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

ये स्नानशीला द्विजदेवभक्ता जितेन्द्रिया जीवदयानुशीलाः । ते देवलोकेषु वसन्ति हृष्टा ये धर्मशीला जितमानरोषाः

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਪੁਰਸ਼ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 22

विद्याविनीता न परोपतापिनः स्वदारतुष्टाः परदारवर्जिताः । तेषां न लोके भयमस्ति किंचित्स्वभावशुद्धा गतकल्मषा हि ते

ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र किं त्वया दुष्कृतं कृतम् । येन कष्टमिदं प्राप्तं सन्धानं शूलगर्हितम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁਰਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਠਿਨ ਦੁੱਖ—ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸਜ਼ਾ—ਭੋਗਣੀ ਪਈ?

Verse 24

शूलस्थं त्वां समालक्ष्य ह्यागताः सर्व एव हि । जीवन्तं त्वां प्रपश्याम त्वन्तरन्नवतारयन् । रुजासंतापजं दुःखं सोढ्वापि त्वमवेदनः

ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਲ ਤੈਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਦਰਦ ਤੇ ਸੜਨ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ।

Verse 25

माण्डव्य उवाच । स्वयमेव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । सुकृतं दुष्कृतं पूर्वे नान्ये भुञ्जन्ति कर्हिचित्

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਰਕ੍ਰਿਤ—ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ।

Verse 26

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमुपगच्छति

ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਤਾ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 27

न माता न पिता भ्राता न भार्या न सुताः सुहृत् । न कस्य कर्मणां लेपः स्वयमेवोपभुज्यते

ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਉ, ਨਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ—ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 28

श्रूयतां मम वाक्यं च भवद्भिः पृच्छितो ह्यहम् । पूर्वे वयसि भो विप्रा मलस्नानकृतक्षणः

ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ; ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ। ਪਿਛਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਮਲ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ…

Verse 29

अज्ञानाद्बालभावेन यूका कण्टेऽधिरोपिता । तैलाभ्यक्तशिरोगात्रे मया यूका घृता न हि

ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਜੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਰ ਤੇ ਅੰਗ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜੂੰ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਨਹੀਂ—ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 30

कङ्कतीं रोप्य केशेषु सासा कण्टेऽधिरोपिता । तेषु पापं कृतं सद्यः फलमेतन्ममाभवत्

ਕੰਗੀ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 31

किंचित्कालं क्षपित्वाहं प्राप्स्ये मोक्षं निरामयम् । भवन्तस्त्विह सन्तापं मां कुरुध्वं महर्षयः

ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਸਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਇੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਸੰਤਾਪ ਨਾ ਦਿਓ।

Verse 32

इमामवस्थां भुक्त्वाहं कंचिच्छपे न चोच्चरे । अहनि कतिचिच्छूले क्षपयिष्यामि किल्बिषम्

ਇਹ ਹਾਲਤ ਭੋਗ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ, ਨਾ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰਾਂਗਾ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਿਲਬਿਸ ਧੋ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 33

प्राक्तनं कर्म भुञ्जामि यन्मया संचितं द्विजाः । क्षन्तव्यमस्य राज्ञोऽथ कोपश्चैव विसर्ज्यताम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਚਿਤ ਪੂਰਵ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।

Verse 34

श्रुत्वा तु तस्य तद्वाक्यं माण्डव्यस्य महर्षयः । प्रहर्षमतुलं लब्ध्वा साधु साध्वित्यपूजयन्

ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੁੱਲ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ‘ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 35

नारायण उवाच । इदं जलं मन्त्रपूतं कस्मिन्स्थाने क्षिपाम्यहम् । येन राजा भवेद्भस्म सराष्ट्रः सपुरोहितः

ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਜਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇ?

Verse 36

माण्डव्य उवाच । इदं जलं च रक्षस्व कालकूटविषोपमम् । समुद्रे क्षिपयिष्यामि देवकार्यं समुत्थितम्

ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਜਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਂਗਾ।

Verse 37

अथ ते मुनयः सर्वे माण्डव्यं प्रणिपत्य च । आमन्त्रयित्वा हर्षाच्च कश्यपाद्या गृहान्ययुः

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਮੰਗ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 38

गच्छमानास्तु ते चोक्ताः पञ्चमेऽहनि तापसाः । आगन्तव्यं भवद्भिश्च मत्सकाशं प्रतिज्ञया

ਜਦ ਉਹ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇ, ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਉਣਾ।”

Verse 39

तथेति ते प्रतिज्ञाय नारदाद्या अदर्शनम् । गतेषु विप्रमुख्येषु शाण्डिली च तपोधना

ਉਹ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰ ਗਏ; ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਫਿਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਪੋਧਨ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।

Verse 40

द्वितीयेऽह्नि समायाता न तु बुद्ध्वाथ तं ऋषिम् । भर्तारं शिरसा धार्य रात्रौ पर्यटते स्म सा

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੀ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 41

न दृष्टः शूलके विप्रो भराक्रान्त्या युधिष्ठिर । स्खलिता तस्य जानुभ्यां शूलस्थस्य पतिव्रता

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਖੂੰਟੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ; ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਖੂੰਟੇ ਉੱਤੇ ਜਮੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 42

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਉੱਠੀ; ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਭਾਗ੍ਯ-ਰਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 43

पुनः पापफलं किंचिद्धा कष्टं मम वर्तते । व्यथितोऽहं त्वया पापे किमर्थं सूनकर्मणि

ਹਾਏ! ਫਿਰ ਪਾਪ ਦਾ ਕੌੜਾ ਫਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵਿਥਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕਸਾਈ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲੱਗਾ ਹੈਂ?

Verse 44

स्वैरिणीं त्वां प्रपश्यामि राक्षसी तस्करी नु किम् । एवमुक्त्वा क्षणं मोहात्क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਬੇਲਗਾਮ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਖ਼ਸੀ ਹੈਂ ਜਾਂ ਚੋਰਣੀ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੋਹ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਇਆ।

Verse 45

तपस्विनोऽथ ऋषयः सर्वे संत्रस्तमानसाः । पश्यमाना मुनेः कष्टं पृच्छन्ते ते युधिष्ठिर

ਤਦ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਲੇਸ਼ ਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 46

पर्यटसे किमर्थं त्वं निशीये वहनं नु किम् । क्षिप्तं तु झोलिकाभारं किंवागमनकारणम् । व्यथामुत्पाद्य ऋषये दुःखाद्दुःखविलासिनि

“ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕੀ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਦਾ ਭਾਰ ਕਿਉਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ? ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ—ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ?”

Verse 47

शाण्डिल्युवाच । नासुरीं न च गन्धर्वीं न पिशाचीं न राक्षसीम् । पतिव्रतां तु मां सर्वे जानन्तु तपसि स्थिताम्

ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਅਸੁਰੀ ਸਮਝੋ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਪਿਸਾਚੀ, ਨਾ ਰਾਖ਼ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹਾਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ।”

Verse 48

न मे कामो न मे क्रोधो न वैरं न च मत्सरः । अज्ञानाद्दृष्टिमान्द्याच्च स्खलनं क्षन्तुमर्हथ

ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨ ਕਾਮ ਹੈ, ਨ ਕ੍ਰੋਧ, ਨ ਵੈਰ ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਮਤਸਰ। ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੰਦਤਾ ਕਾਰਨ ਜੇ ਕੋਈ ਸਖਲਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।

Verse 49

वहनं भर्तृसौख्याय दिवा सम्पीड्यते रुजा । अयं भर्ता विजानीथ झोलिकासंस्थितः सदा

ਇਹ ਢੋਣਾ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜਾ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਣ ਲਵੋ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਇਸ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

भरणं पानं वस्त्रं च ददाम्येतस्य रोगिणः । ऋषिः शौनकमुख्योऽसौ शाण्डिलीं मां विजानत

ਇਸ ਰੋਗੀ ਲਈ ਮੈਂ ਅਹਾਰ, ਪਾਨੀ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੈ—ਸ਼ੌਨਕ ਵਰਗਾ ਅਗਰਗਣ੍ਯ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਜਾਣੋ।

Verse 51

स्वभर्तृधर्मिणीं कोपं मा कुरुष्वातिथिं कुरु । सतां समीपं सम्प्राप्तां सर्वं मे क्षन्तुमर्हथ

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 52

ऋषय ऊचुः । परव्यथां न जानीषे व्यचरन्ती यदृच्छया । प्रभातेऽभ्युदिते सूर्ये तव भर्ता मरिष्यति

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਯਥੇੱਛਾ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਰਾਈ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਉਗੇਗਾ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 53

आत्मदुःखात्परं दुःखं न जानासि कुलाधमे । तेन वाक्येन घोरेण शाण्डिली विमनाभवत्

“ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਕੁਲ-ਕਲੰਕ!” ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 54

परं विषादमापन्ना क्षणं ध्यात्वाब्रवीद्वचः । कोपात्संरक्तनयना निरीक्षन्ती मुनींस्तदा

ਘੋਰ ਵਿਸਾਦ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 55

सतां गेहे किल प्राप्ता भवतां चापकारिणी । सामेनातिथिपूजायां शिष्टे च गृहमागते

“ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮੈਂ ਆਈ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਰਾਧੀ ਬਣ ਬੈਠੀ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਨੇਹੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿਥੀ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਲਟਾ ਬੁਰਾ ਫਲ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 56

भवद्भिरीदृगातिथ्यं कृतं चैव ममैव तु । स्वर्गापवर्गधर्मश्च भवद्भिर्न निरीक्षितम्

“ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਐਸਾ ਅਤਿਥ੍ਯ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖਸ਼) ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 57

प्राजापत्यामिमां दृष्ट्वा मां यथा प्राकृताः स्त्रियः । भवन्तः स्त्रीबलं मेऽद्य पश्यन्तु दिवि देवताः

“ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ। ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਬਲ ਵੇਖੋ—ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਣ।”

Verse 58

मरिष्यति न मे भर्ता ह्यादित्यो नोदयिष्यति । अन्धकारं जगत्सर्वं क्षीयते नाद्य शर्वरी

ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ; ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਉਗੇਗਾ। ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘੇ ਨਾ।

Verse 59

एवमुक्ते तया वाक्ये स्तम्भितेऽर्के तमोमयम् । न च प्रजायते सर्वं निर्वषट्कारसत्क्रियम्

ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਥੰਮ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਧਕਾਰਮਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਚੱਲਿਆ—ਨਾ ਵਸ਼ਟਕਾਰ, ਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਕਾਂਡ, ਨਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਚਾਰ।

Verse 60

स्वाहाकारः स्वधाकारः पञ्चयज्ञविधिर्नहि । स्नानं दानं जपो नास्ति सन्ध्यालोपव्यतिक्रमः । षण्मासं च तदा पार्थ लुप्तपिण्डोदकक्रियम्

ਨਾ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਸੀ, ਨਾ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਦਾ; ਪੰਜ ਮਹਾਯਜਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਲੁਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਲੰਘੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਤੇ ਉਦਕ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਰੁਕ ਗਈ।

Verse 171

अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਪਦ ਹੈ।