Adhyaya 170

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਾਮਪ੍ਰਮੋਦਿਨੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚੀਖ ਪਈਆਂ।

Verse 2

गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा

ਉਹ ਸਭ ਰਾਜ ਮਹਲ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਾਮਪ੍ਰਮੋਦਿਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼੍ਯੇਨ ਪੰਛੀ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 3

क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता

“ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਨੇੜੇ ਤਲਾਬ ਦੇ ਜਲ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਗ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

Verse 4

तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਪਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। “ਹਾਏ! ਹਾਏ!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ।

Verse 5

मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च

ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਜਲ-ਕਿਨਾਰੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਨ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨ ਕੋਈ ਰਾਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः

ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।

Verse 8

प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले

“ਮੈਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜਾਂਗਾ।” ਅਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭੀੜ ਵਿਚ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 9

नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल

ਨਾਰਾਚਾਂ, ਤੋਮਰਾਂ, ਭੱਲਿਆਂ, ਖਡਗਾਂ, ਪਰਸ਼ੁ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ ਗਿਆ; ਮਾਨੋ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਹੀ ਜਾਵੇ।

Verse 10

न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्

ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼—ਅੱਜ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਟਿਕ ਸਕੇਗਾ? ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 11

नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्

ਉਥੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਵੀ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨੋਂ ਚਕਿਤ ਰਹਿ ਗਏ—ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ, ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ।

Verse 12

अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੁੜਸਵਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੱਸੀ ਯੋਧੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਰਥ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵੀਹ ਸਨ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ!

Verse 13

सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि

ਸੰਗ੍ਰਾਮ-ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਗੱਜਣ ਨਾਲ, ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਇਸੀ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਨਗਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ…

Verse 14

गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਲੈ ਲਏ—ਦੇਹ ਅਤੇ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ: ਕੁੰਡਲ, ਅੰਗਦ, ਕੇਯੂਰ, ਹਾਰ, ਨੂਪੁਰ ਅਤੇ ਛਣਛਣ ਕਰਦੇ ਝੱਲਰ-ਗਹਿਣੇ…

Verse 15

निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति

ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ: ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्

ਉਸ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਦੰਡਧਾਰੀ ਪਹਰੇਦਾਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ-ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।

Verse 17

स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम

ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਮੇਰੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 18

चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा

ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਭੇਸ ਹੇਠ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਪਾਪਕਰਮੀ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 19

शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्

ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਐਸੇ ਪਾਖੰਡੀ—ਵਰਜਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ—ਬਿੱਲੀ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਕਪਟੀ ਤੇ ਛਲੀਆ…

Verse 20

चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः

ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੇ ਚਾਪਲੂਸ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਾਪੀ—ਚੋਰ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 21

शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः

ਇਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਓ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ 'ਤਪੱਸਵੀ' ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 22

एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੱਲਾਦ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, 'ਹਾਏ!' ਪੁਕਾਰਿਆ—ਕੁਝ ਰੋਏ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 24

कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः

ਚੰਡਾਲ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ।

Verse 25

यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्

ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 26

राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः

ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ ਠਹਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਵੰਝੇ।

Verse 170

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਪਾਠ ਦਾ ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ।