Adhyaya 17

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं संस्तूयमानस्तु ब्रह्माद्यैर्मुनिपुंगवैः । ब्रह्मलोकगतैस्तत्र संजहार जगत्प्रभुः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।

Verse 2

स तद्भीमं महारौद्रं दक्षिणं वक्त्रमव्ययम् । महादंष्ट्रोत्कटारावं पातालतलसंनिभम्

ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੱਖਣ ਮੁਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ—ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਰੌਦ੍ਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ; ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਘੋਰ ਗੱਜਨਾ ਕਰਦਾ, ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 3

विद्युज्ज्वलनपिङ्गाक्षं भैरवं लोमहर्षणम् । महाजिह्वं महादंष्ट्रं महासर्पशिरोधरम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ—ਭੈਰਵ, ਦੇਖ ਕੇ ਰੋਮਾਂਚ ਉਠੇ। ਵੱਡੀ ਜੀਭ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਸਰਪਾਂ ਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 4

महासुरशिरोमालं महाप्रलयकारणम् । ग्रसत्समुद्रनिहितवातवारिमयं हविः

ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਹਵਾ ਅਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਹਵਿ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਸ ਲਿਆ।

Verse 5

वडवामुखसङ्काशं महादेवस्य तन्मुखम् । जिह्वाग्रेण जगत्सर्वं लेलिहानमपश्यत

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦਾ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਡਵਾਗਨੀ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ) ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਚੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 6

योजनानां सहस्राणि सहस्राणां शतानि च । दिशो दश महाघोरा मांसमेदोवसोत्कटाः

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ - ਜੋ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 7

तस्य दंष्ट्रा व्यवर्धत शतशोऽथ सहस्रशः । सासुरान्सुरगन्धर्वान् सयक्षोरगराक्षसान्

ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਏ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 8

तस्य दंष्ट्राग्रसंलग्नान्स ददर्श पितामहः । दन्तयन्त्रान्तसंविष्टं विचूर्णितशिरोधरम्

ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ 'ਤੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ - ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੀਸੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੌਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

Verse 9

जगत्पश्यामि राजेन्द्र विशन्तं व्यादिते मुखे । नानातरङ्गभङ्गाङ्गा महाफेनौघसंकुलाः । यथा नद्यो लयं यान्ति समुद्रं प्राप्य सस्वनाः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ - ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਝੱਗ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਰਜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 10

तथा ततं विश्वमिदं समस्तमनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम् । विवेश रुद्रस्य मुखं विशालं ज्वलत्तदुग्रं घननादघोरम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਗਾਧ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਮੁਖ ਜਵਾਲਾਮਈ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਘਨਘੋਰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 11

ज्वालास्ततस्तस्य मुखात्सुघोराः सविस्फुलिङ्गा बहुलाः सधूमाः । अनेकरूपा ज्वलनप्रकाशाः प्रदीपयन्तीव दिशोऽखिलाश्च

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਤਿ ਘੋਰ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਫੁੱਟ ਪਈਆਂ—ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਬਹੁਤੀਆਂ, ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਅੱਗੀਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 12

ततो रविज्वालसहस्रमालि बभूव वक्त्रं चलजिह्वदंष्ट्रम् । महेश्वरस्याद्भुतरूपिणस्तदा स द्वादशात्मा प्रबभूव एकः

ਫਿਰ ਅਦਭੁਤ-ਰੂਪੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮੁਖ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਤੇ ਦੰਸ਼ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਏਕ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ततस्ते द्वादशादित्या रुद्रवक्त्राद्विनिर्गताः । आश्रित्य दक्षिणामाशां निर्दहन्तो वसुंधराम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ; ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 14

भौमं यज्जीवनं किंचिन्नानावृक्षतृणालयम् । शुष्कं पूर्वमनावृष्ट्या सकलाकुलभूतलम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜੀਵਨ ਸੀ—ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਠਾਹਰਾਂ—ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਵਰਖਾ ਦੇ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

Verse 15

तद्दीप्यमानं सहसा सूर्यैस्तै रुद्रसम्भवैः । धूमाकुलमभूत्सर्वं प्रणष्टग्रहतारकम्

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਨਮੇ ਸੂਰਜ ਅਚਾਨਕ ਦਹਕ ਉਠੇ; ਸਾਰਾ ਜਗ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰੋਂ ਲੁਕ ਗਏ।

Verse 16

जज्वाल सहसा दीप्तं भूमण्डलमशेषतः । ज्वालामालाकुलं सर्वमभूदेतच्चराचरम्

ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਸਾਰਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਦਹਕ ਉਠਿਆ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 17

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।

Verse 18

विशालतेजसा दीप्ता महाज्वालासमाकुलाः । ददहुर्वै जगत्सर्वमादित्या रुद्रसम्भवाः

ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਰੁਦ੍ਰ-ਜਨਮੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

आदित्यानां रश्मयश्च संस्पृष्टा वै परस्परम् । एवं ददाह भगवांस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਨੂੰ, ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ, ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

सप्तद्वीपप्रमाणस्तु सोऽग्निर्भूत्वा महेश्वरः । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां निर्ददाह वसुंधराम्

ਅਗਨਿ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

सुमेरुमन्दरान्तां च निर्दहुर्वसुधां तदा । भित्त्वा तु सप्तपातालं नागलोकं ततोऽदहत्

ਤਦ ਉਹਨੇ ਸੁਮੇਰੁ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਫਿਰ ਨਾਗਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

भूम्यधः सप्तपातालान्निर्दहंस्तारकैः सह । चचाराग्निः समन्तात्तु निर्दहन्वै युधिष्ठिर

ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਗਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਗਨਿ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰਦਾ।

Verse 23

धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्

ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਫੂਕ ਮਾਰ ਕੇ ਭੜਕਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਲੋਹੇ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਧਧਕਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਲਯਾਗਨਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੀਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸੜ ਉਠਿਆ।

Verse 24

निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर्निर्निर्झरसरः सरित् । विशीर्णशैलशृङ्गौघा कूर्मपृष्ठोपमाभवत्

ਧਰਤੀ ਨਿਰਵ੍ਰਿਖ਼ ਹੋ ਗਈ, ਨਿਰਤ੍ਰਿਣ ਹੋ ਗਈ; ਝਰਨੇ, ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਟੁੱਟੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਰਹਿ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਛੂਏ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਰਗੀ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ।

Verse 25

ज्वालामालाकुलं कृत्वा जगत्सर्वं चिदामकम् । महारूपधरो रुद्रो व्यतिष्ठत महेश्वरः

ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 26

समातृगणभूयिष्ठा सयक्षोरगराक्षसा । ततो देवी महादेवं विवेश हरिलोचना

ਫਿਰ ਦੇਵੀ—ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ—ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 27

निर्वाणं परमापन्ना शान्तेव शिखिनः शिखा । जगत्सर्वं हि निर्दग्धं त्रिभिर्लोकैः सहानघ

ਉਹ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਦ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

रुद्रप्रसादान्मुक्त्वा मां नर्मदां चाप्ययोनिजाम् । युगानामयुतं देवो मया चाद्य बुभक्षणात्

ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ—ਅਤੇ ਅਯੋਨਿਜਾ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਵੀ—ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਭੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਿਗਲਦਾ।

Verse 29

पुरा ह्याराधितः शूली तेनाहमजरामरः । अघमर्षणघोरं च वामदेवं च त्र्यम्बकम्

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਉਸੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਘਮਰਸ਼ਣ, ਘੋਰ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪਾਂ/ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ।

Verse 30

ऋषभं त्रिसुपर्णं च दुर्गां सावित्रमेव च । बृहदारण्यकं चैव बृहत्साम तथोत्तरम्

ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ਭ-ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰਿਸੁਪਰਨ-ਸੂਕਤ, ਦੁਰਗਾ-ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮਨ ਅਤੇ ‘ਉੱਤਰ’ (ਪੂਰਕ ਗਾਨ) ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 31

रौद्रीं परमगायत्रीं शिवोपनिषदं तथा । यथा प्रतिरथं सूक्तं जप्त्वा मृत्युंजयं तथा

ਉਸ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰੀ-ਸੂਕਤ, ਪਰਮ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵੀ ਜਪ ਕੀਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਰਥ-ਸੂਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 32

सरित्सागरपर्यन्ता वसुधा भस्मसात्कृता । वर्जयित्वा महाभागां नर्मदाममृतोपमाम्

ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਭਸਮ ਹੋ ਗਈ; ਪਰ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਰਮਦਾ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਖ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 33

महेन्द्रो मलयः सह्यो हेमकूटोऽथ माल्यवान् । विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः

ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਮਲਯ, ਸਹ੍ਯ, ਹੇਮਕੂਟ, ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ, ਵਿਂਧ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ—ਇਹ ਸੱਤ ‘ਕੁਲਪਰਵਤ’ ਨਾਮੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹਨ।

Verse 34

द्वादशादित्यनिर्दग्धाः शैलाः शीर्णशिलाः पृथक् । भस्मीभूतास्तु दृश्यन्ते न नष्टा नर्मदा तदा

ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਸੜ ਗਏ; ਟੁੱਟੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਭਸਮ ਰੂਪ ਦਿਸੇ—ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਰਮਦਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 35

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । माल्यवांश्च गिरिश्रेष्ठो नीलः श्वेतोऽथ शृङ्गवान्

ਹਿਮਵਾਨ ਅਤੇ ਹੇਮਕੂਟ; ਨਿਸਧ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ; ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅਤੇ ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਵੀ।

Verse 36

एते पर्वतरा जानो देवगन्धर्वसेविताः । युगान्ताग्निविनिर्दग्धाः सर्वे शीर्णमहाशिलाः

ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਗਏ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ; ਸਭ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਚਟਾਨਾਂ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਗਈਆਂ।

Verse 37

एवं मया पुरा दृष्टो युगान्ते सर्वसंक्षयः । वर्जयित्वा महापुण्यां नर्मदां नृपसत्तम

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵ-ਸੰਹਾਰ ਦੇਖਿਆ; ਪਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮਈ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।