Adhyaya 168

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅੰਕੂਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 2

यत्र सिद्धं महारक्ष आराध्य तु महेश्वरम् । शङ्करं जगतः प्राणं स्मृतिमात्रावहारिणम्

ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्रक्षो द्विजश्रेष्ठ किंनाम कस्य वान्वये । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਕੌਣ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ? ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 4

अज्ञानतिमिरान्धा ये पुमांसः पापकारिणः । युष्मद्विधैर्दीपभूतैः पश्यन्ति सचराचरम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਦੀਪ-ਸਰੂਪ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । स्मितं कृत्वा बभाषे तां कथां पापप्रणाशनीम्

ਧਰਮਪੁਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्यो नाम पार्थिव । वेदशास्त्रप्रवक्ता च साक्षाद्वेधा इवापरः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਾਨਸ-ਪੁਤਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਕ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੂਜਾ ਵਿਧਾਤਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 7

तृणबिन्दुसुता तस्य भार्यासीत्परमेष्ठिनः । तस्य धर्मप्रसङ्गेन पुत्रो जातो महामनाः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੂ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਧਰਮਮਈ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ-ਮਨਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 8

यस्माद्वेदेतिहासैश्च सषडङ्गपदक्रमाः । विश्रान्ता ब्रह्मणा दत्ता नाम विश्रवसेति च

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਦ-ਕ੍ਰਮ ਪਾਠ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਪਾ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 9

कस्मिंश्चिदथ काले च भरद्वाजो महामुनिः । स्वसुतां प्रददौ राजन्मुदा विश्रवसे नृप

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ।

Verse 10

स तया रमते सार्धं पौलोम्या मघवा इव । मुदा परमया राजन्ब्राह्मणो वेदवित्तमः

ਉਹ ਵੇਦ-ਵਿੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੌਲੋਮੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ (ਮਘਵਾ) ਵਾਂਗ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 11

केनचित्त्वथ कालेन पुत्रः पुत्रगुणैर्युतः । जज्ञे विश्रवसो राजन्नाम्ना वैश्रवणः श्रुतः

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ‘ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 12

सोऽपि मौनव्रतं कृत्वा बालभावाद्युधिष्ठिर । सर्वभूताभयं दत्त्वा चचार परमं व्रतम्

ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਪਰਮ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 13

तस्य तुष्टो महादेवो ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह । सखित्वं चेश्वरो दत्त्वा धनदत्वं जगाम ह

ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ‘ਧਨਦ’—ਧਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੇ ਧਨਪਤੀ—ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

यमेन्द्रवरुणानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि । ब्रह्माप्युक्त्वा जगामाशु लोकपालत्वमीप्सितम्

“ਯਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਚੌਥਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਪਾਲ-ਪਦ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 15

ततस्त्वनन्तरे काले कैकसी नाम राक्षसी । पातालं भूतलं त्यक्त्वा विश्रवं चकमे पतिम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕੈਕਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੇ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਭੂਤਲ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰ ਲਿਆ।

Verse 16

पुत्रोऽथ रावणो जातस्तस्या भरतसत्तम । कुम्भकर्णो महारक्षो धर्मात्मा च विभीषणः

ਉਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ (ਜਨਮੇ)।

Verse 17

कुम्भश्चैव विकुम्भश्च कुम्भकर्णसुतावुभौ । महाबलौ महावीर्यौ महान्तौ पुरुषोत्तम

ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਵਿਕੁੰਭ—ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ—ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਨ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ।

Verse 18

अङ्कूरो राक्षसश्रेष्ठः कुम्भस्य तनयो महान् । विभीषणं च गुणवद्दृष्ट्वैवं राक्षसोत्तमः

ਅੰਕੂਰੋ ਨਾਮ ਰਾਖਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੁੰਭ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ; ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ੋਤਮ ਵਿਚਾਰਮਗਨ ਹੋਇਆ।

Verse 19

ततः स यौवनं प्राप्य ज्ञात्वा रक्षः पितामहम् । परं निर्वेदमापन्नश्चचार सुमहत्तपः

ਫਿਰ ਯੌਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਖਸ਼ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਘੋਰ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 20

दक्षिणं पश्चिमं गत्वा सागरं पूर्वमुत्तरम् । नर्मदायां प्रसङ्गेन ह्यङ्कूरो राक्षसेश्वरः

ਦੱਖਣ ਤੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਭੀ; ਅੰਕੂਰੋ ਰਾਖਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ (ਰੇਵਾ) ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 21

तपश्चचार सुमहद्दिव्यं वर्षशतं किल । ततस्तुष्टो महादेवः साक्षात्परपुरंजयः

ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ—ਜੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 22

वरेण छन्दयामास राक्षसं वृषकेतनः । वरं वृणीष्व भद्रं ते तव दास्यामि सुव्रत

ਵ੍ਰਿਸ਼ਕੇਤਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: “ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

Verse 23

प्रोवाच राक्षसो वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । वरदं सोऽग्रतो दृष्ट्वा प्रणम्य च पुनःपुनः

ਤਦ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਵਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 24

यदि तुष्टो महादेव वरदोऽसि सुरेश्वर । दुर्लभं सर्वभूतानाममरत्वं प्रयच्छ मे

ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਵਰਦਾਤਾ—ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।

Verse 25

मम नाम्ना स्थितोऽनेन वरेण त्रिपुरान्तक । सदा संनिहितोऽप्यत्र तीर्थे भवितुमर्हसि

ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ, ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਸ ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੰਨਿਧ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

Verse 26

ईश्वर उवाच । यावद्विभीषणमतं यावद्धर्मनिषेवणम् । करिष्यसि दृढात्मा त्वं तावदेतद्भविष्यति

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਨਿਭਾਵੇਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਚਰਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ (ਵਰ ਅਤੇ ਸੰਨਿਧਤਾ) ਸਫਲ ਰਹੇਗੀ।

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ देवः सर्वदैवतपूजितः । विमानेनार्कवर्णेन कैलासं धरणीधरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ, ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧਰਣੀਧਰ ਕੈਲਾਸ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 28

गते चादर्शनं देवे स्नात्वाचम्य विधानतः । स्थापयामास राजेन्द्र ह्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਅੰਕੂਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 29

गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । पताकैश्चामरैश्छत्रैर्जयशब्दादिमंगलैः

ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਧੂਪ ਨਾਲ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ; ਪਤਾਕਾਂ, ਚਾਮਰਾਂ, ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਗਲ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ)।

Verse 30

पूजयित्वा सुरेशानं स्तोत्रैर्हृद्यैः सुपुष्कलैः । जगाम भवनं रक्षो यत्र राजा विभीषणः

ਸੁਰੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਉਸ ਭਵਨ ਨੂੰ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 31

पूजितः स यथान्यायं दानसन्मानगौरवैः । सौदर्ये स्थापितो भावे सोऽवात्सीत्परयामुदा

ਉਸ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧ ਦਾਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਸੌਹਰਦ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ।

Verse 32

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अङ्कूरेश्वरनामानं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅੰਕੂਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

माण्डव्यखातमारभ्य सङ्गमं वापि यच्छुभम् । रेवाया आमलक्याश्च देवक्षेत्रं महेश्वरम्

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ ਤੱਕ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦੇਵਖੇਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਮੀ ਹੈ।

Verse 34

माण्डव्यखातात्पश्चिमतस्तीर्थं तदङ्कूरेश्वरम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਖਾਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਕੂਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਵਿਧਾਨ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 35

सन्ध्यामाचम्य यत्नेन जपं कृत्वाथ भारत । तर्पयित्वा पित्ःन्देवान्मनुष्यान् भरतर्षभ

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ—ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਿਤ੍ਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ।

Verse 36

सचैलः क्लिन्नवसनो मौनमास्थाय संयतः । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यामुपोष्य विधिवन्नरः

ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਰਹਿ ਕੇ—ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ।

Verse 37

पूजां यः कुरुते राजंस्तस्य पुण्यफलं शृणु । साग्रं तु योजनशतं तीर्थान्यायतनानि च

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਲਈ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ਐਸੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 38

भवन्ति तानि दृष्टानि ततः पापैः प्रमुच्यते । तत्र तीर्थे तु यद्दानं देवमुद्दिश्य दीयते

ਉਹ ਤੀਰਥ ਤੇ ਧਾਮ ਦਰਸ਼ਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

Verse 39

स्नात्वा तु विधिवत्पात्रे तदक्षयमुदाहृतम् । होमाद्दशगुणं प्रोक्तं फलं जाप्ये ततोऽधिकम्

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੰਡ—ਅਕਸ਼ਯ—ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੋਮ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਪ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ।

Verse 40

त्रिगुणं चोपवासेन स्नानेन च चतुर्गुणम् । संन्यासं कुरुते यस्तु प्राणत्यागं करोति वा

ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਫਲ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਚਾਰ ਗੁਣਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ,

Verse 41

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । कृमिकीटपतङ्गानां तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । अङ्कूरेश्वरनामाख्ये मृतानां सुगतिर्भवेत्

ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵੱਲ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਅੰਕੂਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ, ਕੀਟ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਜੇ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸੁਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

एतत्ते कथितं राजन्नङ्कूरेश्वरसम्भवम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं परमं पापनाशनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਅੰਕੂਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

Verse 43

येऽपि शृण्वन्ति भक्त्येदं कीर्त्यमानं महाफलम् । लभन्ते नात्र सन्देहः शिवस्य भुवनं हि ते

ਜੋ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 168

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ।