
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ-ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ, ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ, ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ/ਸ਼੍ਰਵਣ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਸ਼ੁੱਧ ਸਨਾਨ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮ ਫਲ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਗਿਰਿਜਾਕਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਯੋਗਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ—ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले सिद्धेश्वरमिति श्रुतम् । तीर्थं परं महाराज सिद्धैः कृतमिति प्रभो
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 2
तत्र तीर्थं महापुण्यं सर्वतीर्थेषु पावनम् । नर्मदाया महाराज दक्षिणं कूलमाश्रितम्
ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 3
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । श्राद्धं तत्रैव यो दद्यात्पित्ःनुद्दिश्य भारत
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्न संशयः । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या स्नात्वा पूजयते शिवम्
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੁਣ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
रात्रौ जागरणं कृत्वा पठेत्पौराणिकीं कथाम् । ततः प्रभाते विमले स्नानं कुर्याद्यथाविधि
ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 6
वीक्षते गिरिजाकान्तं स गच्छेत्परमां गतिम् । पुरा सिद्धा महाभागाः कपिलाद्या महर्षयः
ਜੋ ਗਿਰਿਜਾਕਾਂਤ—ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼ਿਵ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲ ਆਦਿ ਮਹਾਭਾਗ ਸਿੱਧ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 7
जपन्तश्च परं ब्रह्म योगसिद्धा महाव्रताः । सिद्धिं ते परमां प्राप्ता नर्मदायाः प्रभावतः
ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 165
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਇਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ)।