Adhyaya 154
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ‘ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ’ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵੈੰ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਧਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਖ, ਤੂਰਯ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਣਵ, ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਮ, ਯਜੁਸ, ਛੰਦ, ਰਿਚਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਅਤੇ ਵੰਦੀਜਨਾਂ ਦੇ ‘ਕਲਕਲ’ ਸ਼ੋਰ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਸਵਰਗੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੀਰਘਾਯੂ, ਨਿਰੋਗ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं कलकलेश्वरम् । विख्यातं सर्वलोकेषु स्वयं देवेन निर्मितम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 2
अन्धकं समरे हत्वा देवदेवो महेश्वरः । सहितो देवगन्धर्वैः किन्नरैश्च महोरगैः
ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਦੇਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 3
शङ्खतूर्यनिनादैश्च मृदङ्गपणवादिभिः । वीणावेणुरवैश्चान्यैः स्तुतिभिः पुष्कलादिभिः
ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਣਵ ਆਦਿ ਡੋਲਾਂ ਨਾਲ; ਵੀਣਾ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ।
Verse 4
गायन्ति सामानि यजूंषि चान्ये छन्दांसि चान्ये ऋचमुद्गिरन्ति । स्तोत्रैरनेकैरपरे गृणन्ति महेश्वरं तत्र महानुभावाः
ਉੱਥੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਭਗਤ ਸਾਮ-ਗਾਨ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਛੰਦ ਉਚਾਰਦੇ ਤੇ ਰਿਗ੍ਵੇਦ ਦੇ ਰਿਚਾ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 5
प्रमथानां निनादेन कल्कलेन च बन्दिनाम् । यस्मात्प्रतिष्ठितं लिङ्गं तस्माज्जातं तदाख्यया
ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਲਕਲਾਹਟ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਕਲਕਲ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ।
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा वीक्षेत्कलकलेश्वरम् । वाजपेयात्परं पुण्यं स लभेन्मानवो भुवि
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
तेन पुण्येन पूतात्मा प्राणत्यागाद्दिवं व्रजेत् । आरूढः परमं यानं गीयमानोऽप्सरोगणैः
ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 8
उपभुज्य महाभोगान्कालेन महता ततः । मर्त्यलोके महात्मासौ जायते विमले कुले
ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
ब्राह्मणः सुभगो लोके वेदवेदाङ्गपारगः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्
ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ; ਰੋਗ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।
Verse 154
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ — ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ/ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।