Adhyaya 150

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज कुसुमेश्वरमुत्तमम् । दक्षिणे नर्मदाकूले उपपातकनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਉੱਤਮ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਜਾਓ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

कामेन स्थापितो देवः कुसुमेश्वरसंज्ञितः । ख्यातः सर्वेषु लोकेषु देवदेवः सनातनः

ਕਾਮਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 3

कामो मनोभवो विश्वः कुसुमायुधचापभृत् । स कामान् ददाति सर्वान् पूजितो मीनकेतनः

ਕਾਮਦੇਵ—ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਜਦੋਂ ਮੀਨਕੇਤਨ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

तेन निर्दग्धकायेन चाराध्य परमेश्वरम् । अनङ्गेन तथा प्राप्तमङ्गित्वं नर्मदातटे

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਨੰਗ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । अङ्गिभृतस्य नाशत्वमनङ्गस्य तु मे वद । न श्रुतं न च मे दृष्टं भूतपूर्वं कदाचन

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਜੋ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਨੰਗ (ਦੇਹ-ਰਹਿਤ) ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਨਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 6

एतत्सर्वं यथा वृत्तमाचक्ष्व द्विजसत्तम । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र भीमार्जुनयमैः सह

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आदौ कृतयुगे तात देवदेवो महेश्वरः । तपश्चचार विपुलं गङ्गासागरसंस्थितः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 8

तेन सम्पादिता लोकास्तपसा ससुरासुराः । जग्मुस्ते शरणं सर्वे देवदेवं शचीपतिम्

ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠੇ। ਤਦ ਸਭ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।

Verse 9

व्यापकः सर्वभूतानां देवदेवो महेश्वरः । संतापयति लोकांस्त्रींस्तन्निवारय गोपते

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵਪਤੇ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ!

Verse 10

श्रुत्वा तद्वचनं तेषां देवानां बलवृत्रहा । चिन्तयामास मनसा तपोविघ्नायचादिशत्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧਕ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।

Verse 11

अप्सरां मेनकां रम्भां घृताचीं च तिलोत्तमाम् । वसन्तं कोकिलं कामं दक्षिणानिलमुत्तमम्

ਉਸ ਨੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਸੰਤ, ਕੋਇਲ, ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੱਖਣੀ ਪਵਨ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 12

गत्वा तत्र महादेवं तपश्चरणतत्परम् । क्षोभयध्वं यथान्यायं गङ्गासागरवासिनम्

“ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੈ, ਯਥੋਚਿਤ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰ ਵਾਸੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਕਰ ਕੇ ਵਿਘਨ ਪਾਓ।”

Verse 13

एवमुक्तास्तु ते सर्वे देवराजेन भारत । देवाप्सरःसमोपेता जग्मुस्ते हरसन्निधौ

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵ-ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 14

वसन्तमासे कुसुमाकराकुले मयूरदात्यूहसुकोकिलाकुले । प्रनृत्य देवाप्सरगीतसंकुले प्रवाति वाते यमनैरृताकुले

ਵਸੰਤ ਮਾਸ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਮੋਰ, ਜਲ-ਪੰਛੀ, ਤੋਤੇ ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਮ ਅਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ।

Verse 15

तेन संमूर्छिताः सर्वे संसर्गाच्च खगोत्तमाः । मधुमाधवगन्धेन सकिन्नरमहोरगाः

ਉਸ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਖਗਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ—ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਮਧੁ ਤੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 16

यावदालोकते तावत्तद्वनं व्याकुलीकृतम् । वीक्षते मदनाविष्टं दशावस्थागतं जनम्

ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਿਗਾਹ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਵਨ ਵਿਹਲ ਤੇ ਵਿਅਾਕੁਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ, ਅਨੇਕਾਂ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 17

देवदेवोऽपि देवानामवस्थात्रितयं गतः । सात्त्विकीं राजसीं राजंस्तामसीं तां शृणुष्व मे

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਭੀ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ—ਉਹ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ।

Verse 18

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੇਤਰ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ: ਇਕ ਨੇਤਰ ਯੋਗ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁਲਿਤ (ਬੰਦ) ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਫਿਰ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਨਿਤੰਬ ਅਤੇ ਸਤਨ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਢਿੱਲਾ ਪਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਤੀਜਾ—ਦੂਰ ਸੁੱਟੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਮਦਨ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ—ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਲੱਖਣ ਰਸ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਲੇ।

Verse 19

एवं दृष्टः स देवेन सशरः सशरासनः । भस्मीभूतो गतः कामो विनाशः सर्वदेहिनाम्

ਇਉਂ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਕਾਮ—ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਸਮੇਤ—ਭਸਮ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਛਾ ਹੀ ਨਾਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

कामं दृष्ट्वा क्षयं यातं तत्र देवाप्सरोगणाः । भीता यथागतं सर्वे जग्मुश्चैव दिशो दश

ਉਥੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਡਰ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਿਖਰ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 21

कामेन रहिता लोकाः ससुरासुरमानवाः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्देवा इन्द्रपुरोगमाः

ਕਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ—ਨਿਰਜੀਵ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਤਦ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।

Verse 22

सीदमानं जगद्दृष्ट्वा तमूचुः परमेष्ठिनम् । जानासि त्वं जगच्छेषं प्रभो मैथुनसम्भवात्

ਜਗਤ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਥੁਨ-ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਜਗਤ ਦਾ ਜੋ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 23

प्रजाः सर्वा विशुष्यन्ति कामेन रहिता विभो

ਹੇ ਵਿਭੋ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁੱਕਦੀ ਤੇ ਮੁਰਝਾਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

Verse 24

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां देवानां प्रपितामहः । जगाम सहितस्तत्र यत्र देवो महेश्वरः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 25

अतोषयज्जगन्नाथं सर्वभूतमहेश्वरम् । स्तुतिभिस्तण्डकैः स्तोत्रैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः

ਉਸ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਸਰਵਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਤੁਤੀਆਂ, ਤੰਡਕ ਛੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो देवानां परमेश्वरः । उवाच मधुरां वाणीं देवान्ब्रह्मपुरोगमान्

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 27

किं कार्यं कश्च सन्तापः किं वागमनकारणम् । देवतानामृषीणां च कथ्यतां मम माचिरम्

“ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਤਾਪ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋ? ਹੇ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।”

Verse 28

देवा ऊचुः । कामनाशाज्जगन्नाशो भवितायं चराचरे । त्रैलोक्यं त्वं पुनः शम्भो उत्पादयितुमर्हसि

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां विमृश्य परमेश्वरः । चिन्तयामास कामस्य विग्रहं भुवि दुर्लभम्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਲਭ ਕਾਮ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ—ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 30

आजगाम ततः शीघ्रमनङ्गो ह्यङ्गतां गतः । प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम

ਤਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅਨੰਗ (ਕਾਮਦੇਵ) ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਅੰਗਧਾਰੀ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਜਦ ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 31

ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां निःस्वनेन च । अभ्यनन्दंस्ततो देवं सुरासुरमहोरगाः

ਫਿਰ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗਾਂ ਨੇ ਇਕਸਾਰ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 32

नमस्ते देवदेवेश कृतार्थाः सुरसत्तमाः । विसर्जिताः पुनर्जग्मुर्यथागतमरिन्दम

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾਧਿਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!”—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁੜ ਗਏ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ।

Verse 33

गतेषु सर्वदेवेषु कामदेवोऽपि भारत । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 34

तपोजपकृशीभूतो दिव्यं वर्षशतं किल । महाभूतैर्विघ्नकरैः पीड्यमानः समन्ततः

ਤਪ ਅਤੇ ਜਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ; ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 35

आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः । चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम

ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿਚ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ, ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 36

ततस्तुष्टो महादेवो दृढभक्त्या वरप्रदः । वरेण छन्दयामास कामं कामविनाशनः

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਕਾਮ-ਵਿਨਾਸਕ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 37

ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः । प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्

ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਜਾਣ ਕੇ ਝਸ਼ਕੇਤਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਬੋਲਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 38

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र तीर्थे जगन्नाथ सदा संनिहितो भव

“ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼; ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ; ਤਾਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਸਦਾ ਸੰਨਿਧ ਰਹੋ।”

Verse 39

तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानोऽप्सरोगणैः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ “ਤਥੇਸਤੁ” ਬਚਨ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।

Verse 40

गते चादर्शनं देवे कामदेवो जगद्गुरुम् । स्थापयामास राजेन्द्र कुसुमेश्वरसंज्ञितम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਜਗਦਗੁਰੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ‘ਕੁਸੁਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्युपवासपरायणः । चैत्रमासे चतुर्दश्यां मदनस्य दिनेऽथवा

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ—ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਮਦਨ (ਕਾਮ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ—

Verse 42

प्रभाते विमले प्राप्ते स्नात्वा पूज्य दिवाकरम् । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ਜਦੋਂ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਆਵੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ।

Verse 43

कृत्वा स्नानं विधानेन पूजयित्वा च तं नृप । पिण्डनिर्वपणं कुर्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਪਣ ਕਰੇ; ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 44

सत्त्रयाजिफलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । पिण्डदानात्फलं तच्च लभते नात्र संशयः

ਜੋ ਫਲ ਸੱਤ੍ਰ-ਯਾਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 45

अङ्कुल्लमूले यः पिण्डं पित्ःनुद्दिश्य दापयेत् । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः

ਜੋ ਅੰਗੁੱਲਾ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

कृमिकीटपतङ्गा ये तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्राप्नुवन्ति मृताः स्वर्गं किं पुनर्ये नरा मृताः

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਰ ਕੇ ਕੀੜੇ, ਕੀਟ ਤੇ ਪਤੰਗ ਵੀ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ।

Verse 47

संन्यासं कुरुते योऽत्र जितक्रोधो जितेन्द्रियः । कुसुमेशे नरो भक्त्या स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਕੁਸੁਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

तत्र दिव्याप्सरोभिश्च देवगन्धर्वगायनैः । क्रीडते सेव्यमानस्तु कल्पकोटिशतं नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਗੰਧਰਵ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । जायते राजराजेन्द्रैः पूज्यमानो नृपो महान्

ਜਦ ਉਹ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

सुरूपः सुभगो वाग्मी विक्रान्तो मतिमाञ्छुचिः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

ਸੁਰੂਪ, ਸੁਭਾਗਾ, ਵਾਕਚਾਤੁਰ, ਵਿਕਰਾਂਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਉਹ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम् । कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्

ਇਹ ਪੁੰਨ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ; ‘ਕੁਸੁਮੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 150

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ)।