Adhyaya 15

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो मातृसहस्रैश्च रौद्रैश्च परिवारिता । कालरात्रिर्जगत्सर्वं हरते दीप्तलोचना

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੌਦ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ—ਦੀਪਤ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

Verse 2

ततस्ता मातरो घोरा ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाः । वाय्विन्द्रानलकौबेरा यमतोयेशशक्तयः

ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਮਾਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪ—ਅਤੇ ਵਾਯੂ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਕੁਬੇਰ, ਯਮ, ਵਰੁਣ (ਜਲਾਧਿਪ) ਅਤੇ ਈਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 3

स्कन्दक्रोडनृसिंहानां विचरन्त्यो भयानकाः । चक्रशूलगदाखड्गवज्रशक्त्यृष्टिपट्टिशैः

ਉਹ ਭਯਾਨਕ ਮਾਤਾਵਾਂ ਸਕੰਦ, ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਖਡਗ, ਵਜ੍ਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪੱਟਿਸ਼ ਵਰਗੇ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 4

खट्वाङ्गैरुल्मुकैर्दीप्तैर्व्यचरन्मातरः क्षये । उमासंनोदिता सर्वाः प्रधावन्त्यो दिशो दश

ਖਟਵਾਂਗ ਅਤੇ ਦਹਕਦੇ ਅੰਗਾਰੇ-ਦੰਡ ਫੜ ਕੇ, ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਉਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈਆਂ।

Verse 5

तासां चरणविक्षेपैर्हुङ्कारोद्गारनिस्वनैः । त्रैलोक्यमेतत्सकलं विप्रदग्धं समन्ततः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਠੱਪਿਆਂ ਅਤੇ ‘ਹੁੰਕਾਰ’ ਤੇ ਚੀਖਾਂ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਝੁਲਸ ਗਿਆ।

Verse 6

हाहारवाक्रन्दितनिस्वनैश्च प्रभिन्नरथ्यागृहगोपुरैश्च । बभूव घोरा धरणी समन्तात्कपालकोशाकुलकर्बुराङ्गी

‘ਹਾ ਹਾ!’ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਤੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦੇ ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ, ਘਰਾਂ, ਗੋਪੁਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ—ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਤੇ ਚਿੱਟੀ-ਕਾਲੀ ਛਿਟਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 7

यदेतच्छतसाहस्रं जम्बूद्वीपं निगद्यते । सर्वमेव तदुच्छन्नं समाधृष्य नृपोत्तम

ਜੋ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 8

जम्बुं शाकं कुशं क्रौञ्चं गोमेदं शाल्मलिस्तथा । पुष्करद्वीपसहिता ये च पर्वतवासिनः

ਜੰਬੂ, ਸ਼ਾਕ, ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਗੋਮੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ—ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਉਸ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਘਿਰੇ।

Verse 9

ते ग्रस्ता मृत्युना सर्वे भूतैर्मातृगणैस्तथा । महासुरकपालैश्च मांसमेदोवसोत्कटैः

ਉਹ ਸਭ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਵੱਲੋਂ ਜਕੜੇ ਗਏ—ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ—ਅਤੇ ਮਹਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਮੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਨੌਣੀਆਂ ਸਨ।

Verse 10

रुधिरोद्गारशोणाङ्गी महामाया सुभीषणा । पिबन्ती रुधिरं तत्र महामांसवसाप्रिया

ਉੱਥੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਮਾਇਆ—ਰੁਧਿਰ ਦੇ ਛਿਟਿਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਰੁਧਿਰ ਪੀਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਮਾਸ ਤੇ ਵਸਾ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।

Verse 11

कपालहस्ता विकटा भक्षयन्ती सुरासुरान् । नृत्यन्ती च हसन्ती च विपरीता महारवा

ਖੋਪੜੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ, ਵਿਕਟ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਭੱਖਦੀ ਸੀ; ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਹੱਸਦੀ, ਉਲਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਗਰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।

Verse 12

त्रैलोक्यसंत्रासकरी विद्युत्संस्फोटहासिनी । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां भक्षयित्वा च मेदिनीम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤ੍ਰਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਚਟਾਕੇ ਵਰਗੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭੱਖ ਕੇ ਵੀ (ਉਹ) ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹੀ ਰਹੀ।

Verse 13

ततः स्वस्थानमगमद्यत्र देवो महेश्वरः । नर्मदातीरमाश्रित्यावसन्मातृगणैः सह

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 14

अमराणां कटे तुङ्गे नृत्यन्ती हसितानना । अमरा देवताः प्रोक्ताः शरीरं कटमुच्यते

ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ‘ਕਟ’ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੀ, ਹਾਸਮੁਖ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ; ‘ਅਮਰ’ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਕਟ’ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 15

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਯ) — ਅਧਿਆਇ-ਚਿੰਨ੍ਹ।

Verse 16

अमरंकट इत्येवं तेन प्रोक्तो मनीषिभिः । महापवित्रो लोकेषु शम्भुना स विनिर्मितः

ਇਸੇ ਤਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੀਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਮਰੰਕਟ’ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 17

नित्यं संनिहितस्तत्र शङ्करो ह्युमया सह । ततोऽहं नियतस्तत्र तस्य पादाग्रसंस्थितः

ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਸਦਾ ਹੀ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸੰਨਿਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਨਿਯਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਕੋਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ।

Verse 18

प्रह्वः प्रणतभावेन स्तौमि तं नीललोहितम् । ततस्तालकसम्पातैर्गणैर्मातृगणैः सह

ਮੈਂ ਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਤਾਲਕਾਂ ਦੇ ਝਪਟਿਆਂ ਨਾਲ ਹਲਚਲ ਮਚਦੀ ਹੈ।

Verse 19

संप्रनृत्यति संहृष्टो मृत्युना सह शङ्करः । खट्वाङ्गैरुल्मुकैश्चैव पट्टिशैः परिघैस्तथा

ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ (ਮੌਤ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਥੇ ਖਟਵਾਂਗ, ਅੱਗੀਲੇ ਉਲਮੁਕ, ਪੱਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਿਘ ਵਰਗੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਦਾ-ਡੰਡੇ ਵੀ ਹਨ।

Verse 20

मांसमेदोवसाहस्ता हृष्टा नृत्यन्ति संघशः । वामना जटिला मुण्डा लम्बग्रीवोष्ठमूर्द्धजाः

ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਹਨ; ਹੱਥ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਵਸਾ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ। ਬੌਨੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ, ਉਭਰੇ ਹੋਠ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਜੀਬ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਲੇ।

Verse 21

महाशिश्नोदरभुजा नृत्यन्ति च हसन्ति च । विकृतैराननैर्घोरैरर्भुजोल्बणमुखादिभिः

ਵੱਡੇ ਲਿੰਗ, ਪੇਟ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਵੀ। ਵਿਕਾਰਿਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ—ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੇ ਅੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ।

Verse 22

अमरं कण्टकं चक्रुः प्राप्ते कालविपर्यये । तेषां मध्ये महाघोरं जगत्सन्त्रासकारणम्

ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤਿ-ਭਿਆਨਕ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੰਤ੍ਰਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

Verse 23

मृत्युं पश्यामि नृत्यन्तं तडित्पिङ्गलमूर्द्धजम् । तस्य पार्श्वे स्थितां देवीं विमलाम्बरभूषिताम्

ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਨੂੰ ਆਪ ਨੱਚਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਪਿੰਗਲੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 24

कुण्डलोद्घुष्टगण्डां तां नागयज्ञोपवीतिनीम् । विचित्रैरुपहारैश्च पूजयन्तीं महेश्वरम्

ਉਹ ਦੇਵੀ—ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਗੱਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਾਗ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਵਿਚਿੱਤਰ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 25

अपश्यं नर्मदां तत्र मातरं विश्ववन्दिताम् । नानातरङ्गां सावर्तां सुवेलार्णवसंनिभाम्

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਨਰਮਦਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੈ; ਅਨੇਕਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਉੱਚੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ।

Verse 26

महासरःसरित्पातैरदृश्यां दृश्यरूपिणीम् । वन्द्यमानां सुरैः सिद्धैर्मुनिसङ्घैश्च भारत

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਾਂ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸੀ, ਪਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੀ ਸੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀ-ਸੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ।

Verse 27

एतस्मिन्नन्तरे घोरां सप्तसप्तकसंज्ञिताम् । महावीच्यौघफेनाढ्यां कुर्वन्तीं सजलं जगत्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਸੱਤ-ਸੱਤ’ ਨਾਮ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਉੱਠੀ; ਮਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਦੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

दृष्टवान्नर्मदां देवीं मृगकृष्णाम्बरां पुनः । सधूमाशनिनिर्ह्रादैर्वहन्तीं सप्तधा तदा

ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਤਦ ਉਹ ਧੂੰਏਂ-ਭਰੇ ਗਰਜ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਹਿ ਨਿਕਲੀ।

Verse 29

इति संहारमतुलं दृष्टवान्राजसत्तम । नष्टचन्द्रार्ककिरणमभूदेतच्चराचरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਅਤੁਲ ਸੰਹਾਰ ਵੇਖਿਆ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 30

महोत्पातसमुद्भूतं नष्टनक्षत्रमण्डलम् । अलातचक्रवत्तूर्णमशेषं भ्रामयंस्ततः

ਵੱਡੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉੱਠੇ; ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਅਲਾਤ-ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।

Verse 31

विमानकोटिसंकीर्णः स किंनरमहोरगः । महावातः सनिर्घातो येनाकम्पच्चराचरम्

ਆਕਾਸ਼ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ। ਗੱਜਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਵਾਤ ਨੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

रुद्रवक्त्रात्समुद्भूतः संवर्तो नाम विश्रुतः । वायुः संशोषयामास विततन् सप्तसागरान्

ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਸੰਵਰਤ’ ਨਾਮਕ ਵਾਯੂ ਉੱਠਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਫੈਲ ਕੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 33

उद्धूलिताङ्गः कपिलाक्षमूर्द्धजो जटाकलापैरवबद्धमूर्द्धजः । महारवो दीप्तविशालशूलधृक्स पातु युष्मांश्च दिने दिने हरः

ਹਰ ਹਰ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਅੰਗ, ਕਪਿਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਕੇਸ, ਮਹਾਗੱਜਨਾ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜ੍ਵਲੰਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਰ।

Verse 34

शूली धनुष्मान्कवची किरीटी श्मशानभस्मोक्षितसर्वगात्रः । कपालमालाकुलकण्ठनालो महाहिसूत्रैरवबद्धमौलिः

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਕਿਰਿਟਧਾਰੀ—ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ; ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕੰਠ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਮੌਲਿ।

Verse 35

स गोनसौघैः परिवेष्टिताङ्गो विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः । पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः स कृत्तिवासा डमरुप्रणादः

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼, ਅਗਨਿ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਖਟਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਹ ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਡਮਰੂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।

Verse 36

स सप्तलोकान्तरनिःसृतात्मा महभुजावेष्टितसर्वगात्रः । नेत्रेण सूर्योदयसन्निभेन प्रवालकाङ्कूरनिभोदरेण

ਉਸ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ ਉੱਭਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ; ਮਹਾਨ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਢੱਕ ਲਏ ਸਨ। ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੋਰਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਉਦਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 37

सन्ध्याभ्ररक्तोत्पलपद्मरागसिन्दूरविद्युत्प्रकरारुणेन । ततेन लिङ्गेन च लोचनेन चिक्रीडमानः स युगान्तकाले

ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਲਾਲ ਬੱਦਲਾਂ, ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ, ਮਾਣਕਾਂ, ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਚਮਕਾਂ ਵਰਗੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਗਟ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਲੀਲਾ ਰਚਦਾ ਸੀ।

Verse 38

हिरण्मयेनैव समुत्सृजन् स दण्डेन यद्वद्भगवान् समेरुः । पादाग्रविक्षेपविशीर्णशैलः कुर्वञ्जगत्सोऽपि जगाम तत्र

ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੰਡ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਆਪ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਦੀ ਠੋਕਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਜਗਤ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 39

संहर्तुकामस्त्रिदिवं त्वशेषं प्रमुञ्चमानो विकृताट्टहासम् । जहार सर्वं त्रिदिवं महात्मा संक्षोभयन्वै जगदीश एकः

ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਕਰਾਲ ਅੱਟਹਾਸ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ—ਜਗਤ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ—ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

तं देवमीशानमजं वरेण्यं दृष्ट्वा जगत्संहरणं महेशम् । सा कालरात्रिः सह मातृभिश्च गणाश्च सर्वे शिवमर्चयन्ति

ਉਸ ਦੇਵ—ਈਸ਼ਾਨ, ਅਜਨਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਰੇਣ੍ਯ—ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

नन्दी च भृङ्गी च गणादयश्च तं सर्वभूतं प्रणमन्ति देवम् । जागद्वरं सर्वजनस्य कारणं हरं स्मरारातिमहर्निशं ते

ਨੰਦੀ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਹਰ, ਸਮਰ ਦਾ ਵੈਰੀ—ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈਂ।