Adhyaya 148

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थमङ्गारकं शिवम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅੰਗਾਰਕ-ਸ਼ਿਵ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

चतुर्थ्यङ्गारकदिने संकल्प्य कृतनिश्चयः । स्नायादस्तं गते सूर्ये सन्ध्योपासनतत्परः

ਜਦੋਂ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਅੰਗਾਰਕ ਦੇ ਦਿਨ (ਮੰਗਲਵਾਰ) ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਦੋਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ। ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 3

पूजयेल्लोहितं भक्त्या गन्धमाल्यविभूषणैः । संस्थाप्यस्थण्डिले देवं रक्तचन्दनचर्चितम्

ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਹਿਤ (ਅੰਗਾਰਕ/ਕੁਜ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 4

अङ्गारकायेति नमः कर्णिकायां प्रपूजयेत् । कुजाय भूमिपुत्राय रक्ताङ्गाय सुवाससे

ਕਰਨਿਕਾ (ਮੱਧ-ਕੇਂਦਰ) ਵਿੱਚ ‘ਅੰਗਾਰਕਾਯ ਨਮਃ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਕੁਜ, ਭੂਮਿਪੁਤਰ, ਰਕਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ।

Verse 5

हरकोपोद्भवायेति स्वेदजायातिबाहवे । सर्वकामप्रदायेति पूर्वादिषु दलेषु च

ਪੂਰਬ ਆਦਿ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ— ‘ਹਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ’, ‘ਸਵੇਦ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ’, ‘ਬਾਹੁ-ਬਲਵਾਨ’, ਅਤੇ ‘ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ’।

Verse 6

एवं सम्पूज्य विधिवद्दद्यादर्घ्यं विधानतः । भूमिपुत्र महावीर्य स्वेदोद्भव पिनाकिनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਹੋ— ‘ਹੇ ਭੂਮਿਪੁੱਤਰ! ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ! ਹੇ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਵੇਦ-ਉਦਭਵ!’

Verse 7

अङ्गारक महातेजा लोहिताङ्ग नमोऽस्तु ते । करकं वारिसंयुक्तं शालितंदुलपूरितम्

ਹੇ ਅੰਗਾਰਕ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ! ਹੇ ਲੋਹਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। (ਅਰਪਣ ਕਰੋ) ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਰਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭਰੇ ਹੋਣ।

Verse 8

सहिरण्यं सवस्त्रं च मोदकोपरि संस्थितम् । ब्राह्मणाय निवेद्यं तत्कुजो मे प्रीयतामिति

ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਮੋਦਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੋ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ— ‘ਮੇਰਾ ਕੁਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।’

Verse 9

अर्घं दत्त्वा विधानेन रक्तचन्दनवारिणा । रक्तपुष्पसमाकीर्णं तिलतंदुलमिश्रितम्

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਿਲ ਤੇ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 10

कृत्वा ताम्रमये पात्रे मण्डले वर्तुले शुभे । कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यां धरणीं गतः

ਸ਼ੁਭ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਤ੍ਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ ਅਤੇ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 11

मन्त्रपूतं महाभाग दद्यादर्घ्यं विचक्षणः । ततो भुञ्जीत मौनेन क्षारतिलाम्लवर्जितम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰਖ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਖਾਰਾ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਖੱਟੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ।

Verse 12

स्निग्धं मृदुसमधुरमात्मनः श्रेय इच्छता । एवं चतुर्थे सम्प्राप्ते चतुर्थ्यङ्गारके नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਕਣਾ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਮਿੱਠਾ ਨਿਵੇਦਨ ਅਰਪੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ਤੇ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ (ਅੰਗਾਰਕ)—ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।

Verse 13

सौवर्णं कारयेद्देवं यथाशक्ति सुरूपिणम् । स्थापयेत्ताम्रके पात्रे गुडपीठसमन्विते

ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਏ, ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੀ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 14

गन्धपुष्पादिभिर्देवं पूजयेद्गुडसंस्थितम् । ईशान्यां स्थापयेद्देवं गुडतोयसमन्वितम्

ਗੁੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਵਿਚ ਗੁੜ-ਜਲ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 15

कासारेण तथाग्नेय्यां स्थापयेत्करकं परम् । रक्ततन्दुलसंमिश्रं नैरृत्यां वायुगोचरे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਸਾਰਾ (ਮਿੱਠੀ ਤਿਆਰੀ) ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉੱਤਮ ਕਰਕ/ਕਲਸ਼ ਰੱਖੋ। ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ, ਵਾਯੁ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਲਾਲ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਰੱਖੋ।

Verse 16

स्थापयेन्मोदकैः सार्धं चतुर्थं करकं बुधः । सूत्रेण वेष्टितग्रीवं गन्धमाल्यैरलंकृतम्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਖ ਮੋਦਕਾਂ ਸਮੇਤ ਚੌਥਾ ਕਰਕ/ਕਲਸ਼ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 17

शङ्खतूर्यनिनादेन जयशब्दादिमङ्गलैः । रक्ताम्बरधरं विप्रं रक्तमाल्यानुलेपनम्

ਸ਼ੰਖਾਂ ਅਤੇ ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ‘ਜੈ’ ਆਦਿ ਮੰਗਲਮਈ ਉਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ—ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਨੁਲੇਪਨ ਧਾਰੇ ਹੋਣ।

Verse 18

वेदिमध्यगतं वापि महदासनसंस्थितम् । सुरूपं सुभगं शान्तं सर्वभूतहिते रतम्

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਓ—ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੁਭਾਗਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ।

Verse 19

वेदविद्याव्रतस्नातं सर्वशास्त्रविशारदम् । पूजयित्वा यथान्यायं वाचयेत्पाण्डुनन्दन

ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ! ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਿਤ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਪੁਰਖ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਠ/ਪਾਰਾਇਣ ਕਰਵਾਓ।

Verse 20

रक्तां गां च ततो दद्याद्रक्तेनानडुहा सह । प्रीयतां भूमिजो देवः सर्वदैवतपूजितः

ਫਿਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਬਲਦ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰੇ। ‘ਧਰਤੀ-ਜਨਮਿਆ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ’—ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।

Verse 21

विप्रं प्रदक्षिणीकृत्य पत्नीपुत्रसमन्वितः । पितृमातृसुहृत्सार्द्धं क्षमाप्य च विसर्जयेत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਖਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 22

एवं कृतस्य तस्याथ तस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । यत्पुण्यं फलमुद्दिष्टं तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਬਾਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

सप्त जन्मानि राजेन्द्र सुरूपः सुभगो भवेत् । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नात्र कार्या विचारणा

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 24

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे मृतो नरः । अङ्गारकपुरं याति देवगन्धर्वपूजितः

ਚਾਹੇ ਨਿਰਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਗਾਰਕਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

उपभुज्य यथान्यायं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । इह मानुष्यलोके वै राजा भवति धार्मिकः

ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਤੁੱਲ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜੀਵ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 26

सुरूपः सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वलोकनमस्कृतः

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 148

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਸਮਾਪਤੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ)।