
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਮਹੀਪਾਲ/ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤੁੱਲ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਓ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ‘ਗਰਭਵਾਸ’ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰਭਵ-ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਦੱਸ ਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਭਕਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼-ਉਪਯੋਗੀ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सिद्धेश्वरमनुत्तमम् । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम्
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ।
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्वृषभध्वजम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो गतिं यात्यश्वमेधिनाम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नतः । पितॄणां प्रीणनार्थाय सर्वं तेन कृतं भवेत्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਸਭ ਕੁਝ (ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ) ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां नृपसत्तम । गर्भवासे मतिस्तेषां न जायेत कदाचन
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 5
गर्भवासो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन । तत्तीर्थवारिणा स्नातुर्न पुनर्भवसम्भवः
ਗਰਭ-ਵਾਸ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 147
। अध्याय
॥ ਅਧਿਆਇ ॥ (ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ)