Adhyaya 142

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज रुक्मिणीतीर्थमुत्तमम् । यत्रैव स्नानमात्रेण रूपवान्सुभगो भवेत्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਤਮ ਰੁਕਮਿਣੀ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪਵਾਨ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः । स्नानं समाचरेत्तत्र न चेह जायते पुनः

ਅੱਠਮੀ, ਚੌਦਸ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 3

यः स्नात्वा रुक्मिणीतीर्थे दानं दद्यात्तु कांचनम् । तत्तीर्थस्य प्रभावेन शोकं नाप्नोति मानवः

ਜੋ ਰੁਕਮਿਣੀ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । तीर्थस्यास्य कथं जातो महिमेदृङ्मुनीश्वर । रूपसौभाग्यदं येन तीर्थमेतद्ब्रवीहि मे

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਐਸੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 6

तं तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । नगरं कुण्डिनं नाम भीष्मकः परिपाति हि

ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਕੁੰਡਿਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो धनाढ्योऽति प्रतापवान् । स्त्रीसहस्रस्य मध्यस्थः कुरुते राज्यमुत्तमम्

ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤਿ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ; ਹਜ਼ਾਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

तस्य भार्या महादेवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तस्यामुत्पादयामास पुत्रमेकं च रुक्मकम्

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਰੁਕਮਕ ਨਾਮ ਵਾਲਾ।

Verse 9

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः । तदाशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह

ਦੂਜੀ ਸੰਤਾਨ ਇੱਕ ਧੀ ਜਣਮੀ, ਨਾਮ ਰੁਕਮਿਣੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 10

चतुर्भुजाय दातव्या कन्येयं भुवि भीष्मक । एवं तद्वचनं श्रुत्वा जहर्ष प्रियया सह

“ਹੇ ਭੀਸ਼ਮਕ, ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਦੇਣੀ ਹੈ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिः प्रविष्टः सूतिकागृहम् । स्वस्तिकं वाचयित्वास्याश्चक्रे नामेति रुक्मिणी

ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸੂਤਿਕਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਿਆ। ਮੰਗਲ-ਸਵਸਤਿਕ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਰੁਕਮਿਣੀ’ ਰੱਖਿਆ।

Verse 12

यतः सुवर्णतिलको जन्मना सह भारत । ततः सा रुक्मिणीनाम ब्राह्मणैः कीर्तिता तदा

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੁਵਰਨ ਤਿਲਕ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਰੁਕਮਿਣੀ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 13

ततः सा कालपर्यायादष्टवर्षा व्यजायत । पूर्वोक्तं चैव तद्वाक्यमशरीरिण्युदीरितम्

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਬਚਨ ਮੁੜ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 14

स्मृत्वा स्मृत्वाथ नृपतिश्चिन्तयामास भूपतिः । कस्मै देया मया बाला भविता कश्चतुर्भुजः

ਉਹ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: ‘ਇਹ ਬਾਲਾ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿਆਂ? ਅਤੇ ਉਹ ਚਤੁਰਭੁਜ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ?’

Verse 15

एतस्मिन्नन्तरे तावद्रैवतात्पर्वतोत्तमात् । मुख्यश्चेदिपतिस्तत्र दमघोषः समागतः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੈਵਤ ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਚੇਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਰੇਸ਼ ਦਮਘੋਸ਼ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 16

प्रविष्टो राजसदनं यत्र राजा स भीष्मकः । तं दृष्ट्वा चागतं गेहे पूजयामास भूपतिः

ਉਹ ਰਾਜਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਭੂਪਤੀ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 17

आसनं विपुलं दत्त्वा सभां गत्वा निवेशितः । कुशलं तव राजेन्द्र दमघोष श्रियायुत

ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ (ਰਾਜਾ ਬੋਲਾ): “ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਦਮਘੋਸ਼! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੁਸ਼ਲ ਹੋ?”

Verse 18

पुण्याहमद्य संजातमहं त्वद्दर्शनोत्सुकः । कन्या मदीया राजेन्द्र ह्यष्टवर्षा व्यजायत

“ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਪੁੰਨਮਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੁਣ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।”

Verse 19

चतुर्भुजाय दातव्या वागुवाचाशरीरिणी । भीष्मकस्य वचः श्रुत्वा दमघोषोऽब्रवीदिदम्

“ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ”—ਇਉਂ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ। ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਮਘੋਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:

Verse 20

चतुर्भुजो मम सुतस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्येयं दीयतां कन्या शिशुपालस्य भीष्मक

“ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮਕ, ਇਹ ਕੁੜੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ—ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ।”

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दमघोषस्य भूमिप । भीष्मकेन ततो दत्ता शिशुपालाय रुक्मिणी

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਮਘੋਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਨੇ ਫਿਰ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

प्रारब्धं मङ्गलं तत्र भीष्मकेण युधिष्ठिर । दिक्षु देशान्तरेष्वेव ये वसन्ति स्वगोत्रजाः

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਸ਼ਮਕ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਵਾਹ-ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਆਪਣੇ ਗੋਤ੍ਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ।

Verse 23

निमन्त्रितास्तु ते सर्वे समाजग्मुर्यथाक्रमम् । ततो यादववंशस्य तिलकौ बलकेशवौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਸਭ ਜਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਤਿਲਕ—ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ)—ਆਏ।

Verse 24

निमन्त्रितौ समायातौ कुण्डिनं भीष्मकस्य तु । भीष्मकेण यथान्यायं पूजितौ तौ यदूत्तमौ

ਨਿਮੰਤਰਣ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੇ ਕੁੰਡਿਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਭੀਸ਼ਮਕ ਨੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਯਦੂ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 25

ततः प्रदोषसमये रुक्मिणी काममोहिनी । सखीभिः सहिता याता पूर्बहिश्चाम्बिकार्चने

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਦੇ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਾਹਰ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਲਈ ਗਈ।

Verse 26

सापश्यत्तत्र देवेशं गोपवेषधरं हरिम् । तं दृष्ट्वा मोहमापन्ना कामेन कलुषीकृता

ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਗੋਪ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਕਾਮ-ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਨ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

केशवोऽपि च तां दृष्ट्वा संकर्षणमुवाच ह । स्त्रीरत्नप्रवरं तात हर्तव्यमिति मे मतिः

ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਮੇਰੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਤਨ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 28

केशवस्य वचः श्रुत्वा संकर्षण उवाच ह । गच्छ कृष्ण महाबाहो स्त्रीरत्नं चाशु गृह्यताम्

ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ; ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰਤਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈ।”

Verse 29

अहं च तव मार्गेण ह्यागमिष्यामि पृष्ठतः । दानवानां च सर्वेषां कुर्वंश्च कदनं महत्

“ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰਾਹ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 30

संकर्षणमतं प्राप्य केशवः केशिसूदनः । ययौ कन्यां गृहीत्वा तु रथमारोप्य सत्वरम्

ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪਾ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਨੇ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 31

निर्गतः सहसा राजन्वेगेनैवानिलो यथा । हाहाकारस्तदा जातो भीष्मकस्य पुरे महान्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਤਦ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 32

निर्गता दानवाः क्रुद्धा वेला इव महोदधेः । गर्जन्तः सायुधाः सर्वे धावन्तो रथवर्त्मनि

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦਾਨਵ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਸਸਤਰਧਾਰੀ, ਰਥ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦੌੜ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 33

बलदेवं ततः प्राप्ता रथमार्गानुगामिनम् । तेषां युद्धं बलस्यासीत्सर्वलोकक्षयंकरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਰਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਆ ਮਿਲੇ। ਬਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਯੁੱਧ ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਸਮਾਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

Verse 34

यथा तारामये पूर्वं सङ्ग्रामे लोकविश्रुते । गदाहस्तो महाबाहुस्त्रैलोक्येऽप्रतिमो बलः

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਵਿਖਿਆਤ ਤਾਰਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਮਹਾਬਾਹੁ ਬਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਸੀ।

Verse 35

हलेनाकृष्य सहसा गदापातैरपातयत् । अशक्यो दानवैर्हन्तुं बलभद्रो महाबलः

ਹਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝਟ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਗਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਡਾਹ ਸੁੱਟਿਆ। ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਾਨਵ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ।

Verse 36

बभञ्ज दानवान्सर्वांस्तस्थौ गिरिरिवाचलः । तं दृष्ट्वा च बलं क्रुद्धं दुर्धर्षं त्रिदशैरपि

ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਚਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਅਦਮ੍ਯ ਬਲ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਅਦੁਰਧਰਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ—

Verse 37

भीष्मपुत्रो महातेजा रुक्मीनां महयशाः । नराणामतिशूराणामक्षौहिण्या समन्वितः

ਤਦ ਭੀਸ਼ਮ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਰੁਕਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਯਸ਼ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ-ਸ਼ੂਰ ਨਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 38

बलभद्रमतिक्रम्य ततो युद्धे निराकरोत् । तद्युद्धं वञ्चयित्वा तु रथमार्गेण सत्वरम्

ਉਹ ਬਲਭਦ੍ਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਕੇ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਟਾਲ ਕੇ ਉਹ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 39

केशवोऽपि तदा देवो रुक्मिण्या सहितो ययौ । विन्ध्यं तु लङ्घयित्वाग्रे त्रैलोक्यगुरुरव्ययः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵ ਵੀ ਰੁਕਮੀਣੀ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਰਬਤ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 40

नर्मदातटमापेदे यत्र सिद्धः पुरा पुनः । अजेयो येन संजातस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਅਜੇਯ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 41

एतस्मात्कारणात्तात योधनीपुरमुच्यते । रुक्मोऽपि दानवेन्द्रोऽसौ प्राप्तः

ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਧਨੀਪੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਇੰਦਰ ਰੁਕਮ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 42

प्रत्युवाचाच्युतं क्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति मा व्रज । अद्य त्वां निशितैर्बाणैर्नेष्यामि यमसादनम्

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ—ਨਾ ਜਾ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਭੇਜਾਂਗਾ।”

Verse 43

एवं परस्परं वीरौ जगर्जतुरुभावपि । तयोर्युद्धमभूद्घोरं तारकाग्निजसन्निभम्

ਇਉਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਗੱਜੇ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ—ਤਾਰਕਾ-ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਹਕਦਾ।

Verse 44

चिक्षेप शरजालानि केशवं प्रति दानवः । नानुचिन्त्य शरांस्तस्य केशवः केशिसूदनः

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਸੁੱਟੇ। ਪਰ ਕੇਸ਼ਵ—ਕੇਸ਼ੀ-ਸੂਦਨ—ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 45

ततो विष्णुः स्वयं क्रुद्धश्चक्रं गृह्य सुदर्शनम् । सम्प्रहरत्यमुं यावद्रुक्मिण्यात्र निवारितः

ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 46

त्वां न जानाति देवेशं चतुर्बाहुं जनार्दनम् । दर्शयस्व स्वकं रूपं दयां कृत्वा ममोपरि

ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਜਨਾਰਦਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।

Verse 47

एवमुक्तस्तु रुक्मिण्या दर्शयामास भारत । देवा दृष्ट्वापि तद्रूपं स्तुवन्त्याकाशसंस्थिताः । दिव्यं चक्षुस्तदा देवो ददौ रुक्मस्य भारत

ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰੁਕਮ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 48

रुक्म उवाच । यन्मया पापनिष्ठेन मन्दभाग्येन केशव । सायकैराहतं वक्षस्तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि

ਰੁਕਮ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਪਾਪ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵਕਸ਼ ਸੱਟਿਆ। ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ।

Verse 49

पूर्वं दत्ता स्वयं देव जानकी जनकेन वै । मया प्रदत्ता देवेश रुक्मिणी तव केशव

ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਨਕ ਨੇ ਆਪ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।

Verse 50

उद्वाहय यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा । रुक्मस्य वचनं श्रुत्वा ततस्तुष्टो जगद्गुरुः

‘ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਰ।’ ਰੁਕਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 51

बभाषे देवदेवेशो रुक्मिणं भीष्मकात्मजम् । गच्छ स्वकं पुरं मा भैः कुरु राज्यमकण्टकम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾ; ਡਰ ਨਾ। ਕੰਟਕ-ਰਹਿਤ, ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਾਜ ਕਰ।”

Verse 52

केशवस्य वचः श्रुत्वा रुक्मो दानवपुंगवः । तं प्रणम्य जगन्नाथं जगाम भवनं पितुः

ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਰੁਕਮ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 53

गते रुक्मे तदा कृष्णः समामन्त्र्य द्विजोत्तमान् । मरीचिमत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

ਰੁਕਮ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਧੀਵਤ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ—ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ।

Verse 54

वसिष्ठं च महाभागमित्येते सप्त मानसाः । इत्येते ब्राह्मणाः सप्त पुराणे निश्चयं गताः

ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਇਹੀ ਸੱਤ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 55

क्षमावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । इत्येवं ब्रह्मपुत्राश्च सत्यवन्तो महामते

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖ਼ਿਮਾ-ਸੰਪੰਨ, ਪ੍ਰਜਾ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 56

नर्मदातटमाश्रित्य निवसन्ति जितेन्द्रियाः । तपःस्वाध्यायनिरता जपहोमपरायणाः

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

निमन्त्रितास्तु राजेन्द्र केशवेन महात्मना । श्राद्धं कृत्वा यथान्यायं ब्रह्मोक्तविधिना ततः

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲੋਂ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾ-ਨਿਆਇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ।

Verse 58

हरिस्तान्पूजयामास सप्तब्रह्मर्षिपुंगवान् । प्रददौ द्वादश ग्रामांस्तेभ्यस्तत्र जनार्दनः

ਹਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 59

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावद्दानं मया दत्तं परिपन्थी न कश्चन

ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ—ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਦਾਨ ਅਟੱਲ ਰਹੇ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਬਣੇ।

Verse 60

मद्दत्तं पालयिष्यन्ते ये नृपा गतकल्मषाः । तेभ्यः स्वस्ति करिष्यामि दास्यामि परमां गतिम्

ਜੋ ਨ੍ਰਿਪ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੰਗਲ-ਕਲਿਆਣ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ।

Verse 61

यावद्धि यान्ति लोकेषु महाभूतानि पञ्च च । तावत्ते दिवि मोदन्ते मद्दत्तपरिपालकाः

ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਦਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 62

यस्तु लोपयते मूढो दत्तं वः पृथिवीतले । नरके तस्य वासः स्याद्यावदाभूतसम्प्लवम्

ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਜਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ—ਜੀਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ।

Verse 63

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

ਆਪ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ—ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 64

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुंधराम् । स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पितृभिः सह मज्जति

ਜੋ ਕੋਈ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ—ਆਪ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ—ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਟਾ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।

Verse 65

अन्यायेन हृता भूमिरन्यायेन च हारिता । हर्ता हारयिता चैव विष्ठायां जायते कृमिः

ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਛੀਨੀ ਹੋਈ ਭੂਮੀ, ਜਾਂ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਛਿਨਵਾਈ ਹੋਈ—ਛੀਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਛਿਨਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਟਾ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 66

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਧਰਤੀ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 67

यानीह दत्तानि पुरा नरेन्द्रैर्दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । निर्माल्यरूपप्रतिमानि तानि को नाम साधुः पुनराददाति

ਇਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਰੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ—ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਵਰਗੇ, ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਸਾਧੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 68

एवं तान्पूजयित्वा तु सम्यङ्न्यायेन पाण्डव । रुक्मिण्या विधिवत्पाणिं जग्राह मधुसूदनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸਮੁੱਚੇ ਨਿਆਂ-ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵਿਧਿਵਤ ਵਿਆਹ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 69

मुशली च ततः सर्वाञ्जित्वा दानवपुंगवान् । स्वस्थानमगमत्तत्र कृत्वा कार्यं सुशोभनम्

ਫਿਰ ਮੁਸ਼ਲੀ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ ਸਭ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਥੇ ਅਤਿ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਾਰਜ ਸੰਪੰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 70

प्रयातौ द्वारवत्यां तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ । गच्छमानं तु तं दृष्ट्वा केशवं क्लेशनाशनम्

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ। ਕੇਸ਼ਵ—ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਜਦੋਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਦਿਸਿਆ, ਤਾਂ…

Verse 71

ब्राह्मणाः सत्यवन्तश्च निर्गताः शंसितव्रताः । आगच्छमानांस्तौ वीक्ष्य रथमार्गेण ब्राह्मणान्

ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ; ਅਤੇ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ…

Verse 72

मुहूर्तं तत्र विश्रम्य केशवो वाक्यमब्रवीत् । किमागमनकार्यं वो ब्रूत सर्वं द्विजोत्तमाः

ਉੱਥੇ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ!”

Verse 73

कुर्वाणाः स्वीयकर्माणि मम कृत्यं तु तिष्ठते । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनयो वाक्यमब्रुवन्

“ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ।” ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 74

कल्पकोटिसहस्रेण सत्यभावात्तु वन्दितः । दुष्प्राप्योऽसि मनुष्याणां प्राप्तः किं त्यजसे हि नः

ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸੱਚ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਵੰਦਿਤ ਹੈਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗੇਂਗਾ?

Verse 75

ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा भगवानिदमब्रवीत् । मथुरायां द्वारवत्यां योधनीपुर एव च

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: “ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਯੋਧਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ…”

Verse 76

त्रिकालमागमिष्यामि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा योधनीपुरमागताः

“ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ—ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਮੁੜ ਮੁੜ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੋਧਨੀਪੁਰ ਨੂੰ ਆ ਗਏ।

Verse 77

अवतीर्णस्त्रिभागेन प्रादुर्भावे तु माथुरे । एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थस्योत्पत्तिकारणम्

ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 78

भूतं भव्यं भविष्यच्च वर्तमानं तथापरम् । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਵੀ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 79

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਬਲ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤਮਕ ਜਗਤ-ਧਾਤਾ ਦੇਵ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 80

उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ਉਪਵਾਸੀ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 81

तत्र तीर्थे तु ये वृक्षास्तान्पश्यन्त्यपि ये नराः । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्ते भ्रूणहत्यासमैरपि

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 82

प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेन ते सदृशाः स्युर्वै देवदेवेन चक्रिणा

ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਬਲ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगन्नाथं देवं नारायणं हरिम्

ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਧੰਨ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸੁਜੀਵਿਤ ਜੀਵਨ—ਜੋ ਜਗੰਨਾਥ, ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । तत्सर्वमक्षयं तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਾਨ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਰਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਤਾ ਲਈ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ, ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 85

प्रविश्याग्नौ मृतानां च यत्फलं समुदाहृतम् । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ प्रोच्यमानमशेषतः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਫਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੋ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 86

विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना । आग्नेये भवते तत्र मोदते कालमीप्सितम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਝੰਨਕਾਰਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਉਤਨਾ ਸਮਾਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 87

जले चैवा मृतानां तु योधनीपुरमध्यतः । वसन्ति वारुणे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

ਅਤੇ ਜੋ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਧਨੀਪੁਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ।

Verse 88

अनाशके मृतानां तु तत्र तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिर्नृणां नात्र कार्या विचारणा

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ (ਅਨਾਸ਼ਕ) ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 89

तत्र तीर्थे तु यो दद्यात्कपिलादानमुत्तमम् । विधानेन तु संयुक्तं शृणु तस्यापि यत्फलम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਕਪਿਲਾ-ਦਾਨ (ਭੂਰੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ) ਕਰੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 90

यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतेश्च भारत । तावन्ति दिवि मोदन्ते सर्वकामैः सुपूजिताः

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਗਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਵੀ ਜਿੰਨੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਸੁਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 91

यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वास्तावन्ति वर्षाणि महीयते सः । स्वर्गाच्च्युतश्चापि ततस्त्रिलोक्यां कुले समुत्पत्स्यति गोमतां सः

ਗਾਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਜਿੰਨੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

तत्र तीर्थे तु यो दद्याद्रूप्यं काञ्चनमेव वा । काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਚਾਂਦੀ—ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਹੀ—ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

तस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्पादुके वस्त्रमेव च । दानस्यास्य प्रभावेन लभते स्वर्गमीप्सितम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਦੁਕਾ (ਜੁੱਤੀ) ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਇਸ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 94

ऋग्यजुःसामवेदानां पठनाद्यत्फलं भवेत् । तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र गायत्र्या तत्फलं लभेत्

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਜਪ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

प्रयागे यद्भवेत्पुण्यं गयायां च त्रिपुष्करे । कुरुक्षेत्रे तु राजेन्द्र राहुग्रस्ते दिवाकरे

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਜੋ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ (ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ), ਹੁੰਦਾ ਹੈ…

Verse 96

सोमेश्वरे च यत्पुण्यं सोमस्य ग्रहणे तथा । तत्फलं लभते तत्र स्नानमात्रान्न संशयः

ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 97

द्वादश्यां तु नरः स्नात्वा नमस्कृत्य जनार्दनम् । उद्धृताः पितरस्तेन अवाप्तं जन्मनः फलम्

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਉੱਧਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 98

संक्रान्तौ च व्यतीपाते द्वादश्यां च विशेषतः । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 99

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्राणि पाण्डव । तानि सर्वाणि तत्रैव द्वादश्यां पाण्डुनन्दन

ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ।

Verse 100

क्षयं यान्ति च दानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः । न क्षीयते महाराज तत्र तीर्थे तु यत्कृतम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਦਾਨ, ਯਜ੍ਞ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਬਲੀ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 101

यद्भूतं यद्भविष्यच्च तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कथितं ते मया सर्वं पृथग्भावेन भारत

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਤੀਰਥ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ—ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗੀ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 142

। अध्याय

ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ—ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਕੋਲੋਫ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ।