Adhyaya 136

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चाहल्येश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा त्वहल्या तापसी पुरा

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚਾਹਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਾਗ ਤਪਸਵੀ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 2

गौतमो ब्राह्मणस्त्वासीत्साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः । सत्यधर्मसमायुक्तो वानप्रस्थाश्रमे रतः

ਉੱਥੇ ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 3

तस्य पत्नी महाभागा ह्यहल्या नाम विश्रुता । रूपयौवनसम्पन्ना त्रिषु लोकेषु विश्रुता

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਅਹਲਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਸੀ।

Verse 4

अस्या अप्यतिरूपेण देवराजः शतक्रतुः । मोहितो लोभयामास ह्यहल्यां बलसूदनः

ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵਰਾਜ਼ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਲਸੂਦਨ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

मां भजस्व वरारोहे देवराजमनिन्दिते । क्रीडयस्व मया सार्द्धं त्रिषु लोकेषु पूजिता

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਲੈ—ਦੇਵਰਾਜ਼ ਨੂੰ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ; ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੋਵੇਂਗੀ।”

Verse 6

किं करिष्यसि विप्रेण शौचाचारकृशेन तु । तपःस्वाध्यायशीलेन क्लिश्यन्तीव सुलोचने

“ਤੂੰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ ਜੋ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ? ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈਂ।”

Verse 7

एवमुक्ता वरारोहा स्त्रीस्वभावात्सुचञ्चला । मनसाध्याय शक्रं सा कामेन कलुषीकृता

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਸਤਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਕਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

तस्या विदित्वा तं भावं स देवः पाकशासनः । गौतमं वञ्चयामास दुष्टभावेन भावितः

ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੁਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਛਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 9

विदित्वा चान्तरं तस्य गृहीत्वा वेषमुत्तमम् । अहल्यां रमयामास विश्वस्तां मन्दिरान्तिके

ਉਸ ਨੇ ਮੌਕਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਤਮ ਭੇਸ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਮਣ ਲਈ ਫੁਸਲਾ ਲਿਆ।

Verse 10

क्षणमात्रान्तरे तत्र देवराजस्य भारत । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मन्दिरं त्वरयान्वितः

ਉਸੇ ਥਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜਦਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 11

आगतं गौतमं दृष्ट्वा भीतभीतः पुरंदरः । निर्गतः स ततो दृष्ट्वा शक्रोऽयमिति चिन्तयन्

ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਰੰਦਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਚੁਪਚਾਪ ਨਿਕਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਹੈ।’

Verse 12

ततः शशाप देवेन्द्रं गौतमः क्रोधमूर्छितः । अजितेन्द्रियोऽसि यस्मात्त्वं तस्माद्बहुभगो भव

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਗੌਤਮ ਨੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬਹੁ-ਭਗ—ਅਨੇਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ—ਹੋ ਜਾ।’

Verse 13

एवमुक्तस्तु देवेन्द्रस्तत्क्षणादेव भारत । भगानां तु सहस्रेण तत्क्षणादेव वेष्टितः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਉਸੇ ਪਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ‘ਭਗਾਂ’ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 14

त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्द्धं गतश्रीको जगाम ह । तपश्चचार विपुलं गौतमेन महीतले

ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ-ਤੇਜ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 15

अहल्यापि ततः शप्ता यस्मात्त्वं दुष्टचारिणी । प्रेक्ष्य मां रमसे शक्रं तस्मादश्ममयी भव

ਫਿਰ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ: ‘ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ; ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪੱਥਰ-ਮਈ ਹੋ ਜਾ।’

Verse 16

गते वर्षसहस्रान्ते रामं दृष्ट्वा यशस्विनम् । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन धौतपापा भविष्यसि

ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਜਾਣਗੇ, ਤੂੰ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ।

Verse 17

एवं गते ततः काले दृष्टा रामेण धीमता । विश्वामित्रसहायेन त्यक्त्वा साश्ममयीं तनुम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੱਥਰ-ਮਈ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ।

Verse 18

पूजयित्वा यथान्यायं गतपापा विमत्सरा । आगता नर्मदातीरे तीर्थे स्नात्वा यथाविधि

ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆਈ; ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ।

Verse 19

कृतं चान्द्रायणं मासं कृच्छ्रं चान्यं ततः परम् । ततस्तुष्टो महादेवो दत्त्वा वरमनुत्तमम्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਕਠੋਰ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਵਰਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 20

जगामादर्शनं भूयो रेमे चोमापतिश्चिरम् । अहल्या तु गते देवे स्थापयित्वा जगद्गुरुम्

ਫਿਰ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਮਾਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਦੇਵ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਜਗਦਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ (ਧਾਮ ਬਣਾਇਆ)।

Verse 21

अहल्येश्वरनामानं स्वगृहे चागमत्पुनः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ (ਦੇਵਤਾ) ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਹਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ’ ਰੱਖਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ,

Verse 22

स मृतः स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो महेश्वरः । क्रीडयित्वा यथाकामं तत्र लोके महातपाः

ਉਹ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਨਚਾਹੀ ਲੀਲਾ-ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਤਪਾ (ਆਤਮਾ)

Verse 23

गते वर्षसहस्रान्ते मानुष्यं लभते पुनः । धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितः

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 24

वेदविद्याश्रयो धीमाञ्जायते विमले कुले । रूपसौभाग्यसम्पन्नः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रमहल्यातीर्थसेवनात्

ਅਹਲਿਆ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਲ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 136

। अध्याय

“ਅਧਿਆਇ”—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।