Adhyaya 133

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल परं तीर्थचतुष्टयम् । येषां दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਚਾਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲ ਜਾਓ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 2

कौबेरं वारुणं याम्यं वायव्यं तु ततः परम् । यत्र सिद्धा महाप्राज्ञा लोकपाला महाबलाः

ਕੌਬੇਰ, ਵਾਰੁਣ, ਯਾਮ੍ਯ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਤਮ ਵਾਯਵ੍ਯ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਲੋਕਪਾਲ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं लोकपालैश्च तपश्चीर्णं पुरानघ । नर्मदातटमाश्रित्य ह्येतन्मे वक्तुमर्हसि

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ ਮਹਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अधिष्ठानं समिच्छन्ति ह्यचलं निर्बले सति । संसारे सर्वभूतानां तृणबिन्दुवदस्थिरे

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਬਲ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜੀਵ ਅਚਲ ਆਧਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।

Verse 5

कदलीसारनिःसारे मृगतृष्णेव चञ्चले । स्थावरे जङ्गमे सर्वे भूतग्रामे चतुर्विधे

ਇਸ ਚਤੁਰਵਿਧ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ—ਸਥਾਵਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜੰਗਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਗੂਦੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਸਾਰ ਹੈ।

Verse 6

धर्मो माता पिता धर्मो धर्मो बन्धुः सुहृत्तथा । आधारः सर्वभूतानां त्रैलोक्ये सचराचरे

ਧਰਮ ਹੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਹੀ ਪਿਤਾ; ਧਰਮ ਹੀ ਸਗਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ।

Verse 7

एवं ज्ञात्वा तु ते सर्वे लोकपालाः कृतक्षणाः । तपस्ते चक्रुरतुलं मारुताहारतत्पराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਰੁਤ-ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 8

ततस्तुष्टो महादेवः कृतस्यार्द्धे गते तदा । अनुरूपेण राजेन्द्र युगस्य परमेश्वरः

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਤ-ਯੁਗ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਯੁਗ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 9

वरेण छन्दयामास लोकपालान्महाबलान् । यो यमिच्छति कामं वै तं तं तस्य ददाम्यहम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 10

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य लोकपाला जगद्धिताः । वरदं प्रार्थयामासुर्देवं वरमनुत्तमम्

ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਗਤ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਵਰਦਾਤਾ ਦੇਵ ਕੋਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।

Verse 11

कुबेर उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । यक्षाणामीश्वरश्चाहं भवामि धनदस्त्विति

ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਬਣਾਂ ਅਤੇ ‘ਧਨਦ’—ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਕਹਲਾਵਾਂ।

Verse 12

ततः प्रोवाच देवेशं यमः संयमने रतः । तत्र प्रधानो भगवान् भवेयं सर्वजन्तुषु

ਤਦੋਂ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਯਮ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧੀਸ਼ ਬਣਾਂ।”

Verse 13

वरुणोऽनन्तरं प्राह प्रणम्य तु महेश्वरम् । क्रीडेयं वारुणे लोके यादोगणसमन्वितः

ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਰੁਣ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਲਚਰ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਾਂ।”

Verse 14

जगादाशु ततो वायुः प्रणम्य तु महेश्वरम् । व्यापकत्वं त्रिलोकेषु प्रार्थयामास भारत

ਤਦੋਂ ਵਾਯੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 15

तेषां यदीप्सितं काममुमया सह शङ्करः । सर्वेषां लोकपालानः दत्त्वा चादर्शनं गतः

ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

गते महेश्वरे देवे यथास्थानं तु ते स्थिताः । स्थापना च कृता सर्वैः स्वनाम्नैव पृथक्पृथक्

ਜਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਪਨਾ (ਆਸਨ/ਧਾਮ) ਕਰ ਲਈ।

Verse 17

कुबेरश्च कुबेरेशं यमश्चैव यमेश्वरम् । वरुणो वरुणेशं तु वातो वातेश्वरं नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਕੁਬੇਰੇਸ਼ ਦੀ, ਯਮ ਨੇ ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਵਰੁਣੇਸ਼ ਦੀ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੇ ਵਾਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 18

तर्पणं विदधुः सर्वे मन्त्रैश्च विविधैः शुभैः । सर्वे सर्वेश्वरं देव पूजयित्वा यथाविधि

ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 19

आह्वयामासुस्तान् विप्रान्सर्वे सर्वेश्वरा इव । क्षान्तदान्तजितक्रोधान्सर्वभूताभयप्रदान्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ, ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ—ਖ਼ਿਮਾ ਵਾਲੇ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 20

वेदविद्याव्रतस्नातान् सर्वशास्त्रविशारदान् । ऋग्यजुःसामसंयुक्तांस्तथाथर्वविभूषितान्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਦੇ ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤ ਸਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ—਋ਗ, ਯਜੁ, ਸਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 21

चातुर्विध्यं तु सर्वेषां दानं दास्याम गृह्णत । एवमुक्त्वा तु सर्वेषां विप्राणां दानमुत्तमम्

“ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗੇ—ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।

Verse 22

तत्र स्थाने ददुस्तेषां भूमिदानमनुत्तमम् । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी

ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।

Verse 23

तावद्दानं तु युष्माकं परिपन्थी न कश्चन । राजा वा राजतुल्यो वा लोकपालैरनुत्तमम्

ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਦਾਨ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇਗਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ—ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਰਾਜ-ਸਮਾਨ ਕੋਈ, ਨਾ ਹੀ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਅਨੁੱਤਮ।

Verse 24

दत्तं लोपयते मूढः श्रूयतां तस्य यो विधिः । शोषयेद्धनदो वित्तं तस्य पापस्य भारत

ਜੋ ਮੂਰਖ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਨੂੰ ਲੋਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਪਾਪੀ ਦਾ ਧਨ ਕੁਬੇਰ ਸੁਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

शरीरं वरुणो देवः संततीं श्वसनस्तथा । आयुर्नयति तस्याशु यमः संयमनो महान्

ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ-ਸੁਖ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਵਸਨ (ਵਾਯੁ) ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਯਮਨ ਯਮ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

निःशेषं भस्मसात्कृत्वा हुतभुग्याति भारत । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । भक्तिः कार्या नृपैः सर्वैरिच्छद्भिः श्रेय आत्मनः

ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਭਸਮ ਕਰ ਕੇ ਅਗਨੀ ਭਸਮ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸਭ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ-ਸਹਿਤ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 27

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं भृत्याः पर्णा मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्मान्मूलं यत्नतो रक्षणीयं मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

ਰਾਜਾ ਇਕ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ; ਭ੍ਰਿਤ੍ਯ ਪੱਤੇ ਹਨ; ਮੰਤਰੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੜ੍ਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 28

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चावमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ।

Verse 29

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

ਆਪ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ—ਦੱਤੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਭੂਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 30

देवताज्ञामनुस्मृत्य राजानो येऽपि तां नृप । पालयिष्यन्ति सततं तेषां वासस्त्रिविष्टपे

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਉਸ (ਭੂਮੀ-ਦਾਨ) ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 31

स्वदत्ता परदत्ता वा यत्नाद्रक्ष्या युधिष्ठिर । मही महीक्षिता नित्यं दानाच्छ्रेयोऽनुपालनम्

ਆਪ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਦਾਤ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਦਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੈ।

Verse 32

आयुर्यशो बलं वित्तं संततिश्चाक्षया नृप । तेषां भविष्यते नूनं ये प्रजापालने रताः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਲੰਮੀ ਆਯੁ, ਯਸ਼, ਬਲ, ਧਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਸੰਤਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 33

एवमुक्त्वा तु तान् सर्वांल्लोकपालान् द्विजोत्तमान् । पूजयित्वा विधानेन प्रणिपत्य व्यसर्जयन्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਿਆ; ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।

Verse 34

गतेषु विप्रमुख्येषु स्नात्वा हुतहुताशनाः । लोकपालाः क्षुधाविष्टाः पर्यटन्भैक्षमात्मनः

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲੇ ਗਏ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਪਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਭਿੱਖ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 35

अस्थिचर्मावशेषाङ्गाः कपालोद्धृतपाणयः । अलब्धग्रासमर्द्धार्धं निर्ययुर्नगराद्बहिः

ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਭਿੱਖ-ਪਾਤ੍ਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਗ੍ਰਾਸ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ।

Verse 36

शापं दत्त्वा तदा क्रोधाद्ब्राह्मणाय युधिष्ठिर । दरिद्राः सततं मूर्खा भवेयुश्च ययुर्गृहान्

ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੂੰ ਸਦਾ ਦਰਿਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੂਰਖ ਰਹੀਂ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ।

Verse 37

तदाप्रभृति ते सर्वे ब्राह्मणा धनवर्जिताः । शापदोषेण कौबेर्यां संजाता दुःखभाजनाः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਗਏ; ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ।

Verse 38

न धनं पैतृकं पुत्रैर्न पिता पुत्रपौत्रिकम् । भुञ्जते सकलं कालमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

‘ਪੁੱਤਰ ਪਿਤ੍ਰਕ ਧਨ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦੇ, ਨਾਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਧਨ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਹੈ’—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 39

कुबेरेशे नरः स्नात्वा यस्तु पूजयते शिवम् । गन्धधूपनमस्कारैः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਕੁਬੇਰੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਗੰਧ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

यमतीर्थे तु यः स्नात्वा सम्पश्यति यमेश्वरम् । सर्वपापैः प्रमुच्येत सप्तजन्मान्तरार्जितैः

ਪਰ ਯਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੀ।

Verse 41

पूर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा तु पितृतर्पणम् । यः करोति तिलैः स्नानं तस्य पुण्यफलं शृणु

ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 42

सुतृप्तास्तेन तोयेन पितरश्च पितामहाः । स्वर्गस्था द्वादशाब्दानि क्रीडन्ति प्रपितामहाः

ਉਸ ਜਲ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

वरुणेशे नरः स्नात्वा ह्यर्चयित्वा महेश्वरम् । वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਚੁਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

मृतां कालेन महता लोके यत्र जलेश्वरः । स गच्छेत्तत्र यानेन गीयमानोऽप्सरोगणैः

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 45

वातेश्वरे नरः स्नात्वा सम्पूज्य च महेश्वरम् । जायते कृतकृत्योऽसौ लोकपालानवेक्षयन्

ਵਾਤੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 46

किं तस्य बहुभिर्यज्ञैर्दानैर्वा बहुदक्षिणैः । स्नात्वा चतुष्टये लोके अवाप्तं जन्मनः फलम्

ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਯੱਗਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਦੱਖਿਣਾ ਵਾਲੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਚਤੁਰੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 47

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । नित्यं वसन्ति कौरिल्यां लोकपालान्निमन्त्र्य ये

ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਜੀਵਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਕੌਰਿਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਵਸਦੇ ਹਨ।

Verse 48

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यमायुर्विवर्धनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्

ਇਹ ਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਮਈ, ਪਾਪਹਰ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।