Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੁਨਿ-ਪੁੰਗਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ—‘ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿਆਂਗੀ।’

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਆਈ; ਮਧੁਰ ਹਾਸ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ।

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਹ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਛਤ੍ਰ ਧਾਰੇ, ਸੁਗਠਿਤ ਕਟਿ ਵਾਲੀ, ਪਦਮਰਾਗ (ਲਾਲ ਮਾਣਕ) ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਿਆ—“ਡਰੋ ਨਾ।”

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

“ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੀ ਵੱਸੋ; ਡਰ ਨੂੰ—ਭੁੱਖ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਤਿਆਗ ਦਿਓ।”

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਲ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ: “ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ—ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ।”

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

ਸਾਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਰਮਦਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਨਿਰਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਵਿ-ਕਵਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਘਰਾਣਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਇਉਂ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜਾਤੀ, ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 13

अध्याय

“ਅਧਿਆਇ।” (ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ)

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

ਤਦ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਰਾ ਭਯ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ! ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਪ ਕਰਦੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ—ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰਿਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਉਂ ਅਕਾਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ—ਧਰਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ ਕੇ ਵੰਡਿਆ ਸੀ।

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

ਨਰਮਦਾ-ਤੀਰ ਵੱਸਦੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਵੰਡ ਕੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਨਰਮਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਦਾਤਰੀ ਹੈ।

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਸੂਤਰ (ਜਪਮਾਲਾ) ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਨਰਮਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

ਉਹ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਨਰਮਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੱਧ ਆਯਤਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਤ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਐਸੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਝਲਮਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ—ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ—ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਈ।

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਕੋਮਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਧਰੇ—ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

“ਆਓ, ਹੇ ਮੁਨੀਗਣੋ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ—ਮੈਂ ਅਯੋਨਿਜਾ, ਅਜਨਮੀ ਹਾਂ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਵੋ; ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।”

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

ਜਿਸ ਜਿਸ ਦੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਉਹ ਮੈਂ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ, ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ, ਜਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ।

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

ਉਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ (ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਓ)।

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਪਦ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ—ਸਮਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਪ੍ਰਲਯ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ। ਉਸ ਮਹਾਘੋਰ ਪ੍ਰਜਾ-ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਬਚੀ ਰਹੀ।

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸਭ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

ਅਮਰ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਦੇਵ—ਸਥਾਣੁ, ਈਸ਼, ਸਨਾਤਨ—ਉਹ ਜੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ?

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰੇਵਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਫਿਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ।

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗਦੇ ਰਹੇ।

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਾਫ਼ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੇਠ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਘਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਬੀਜ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਲਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ। ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਗਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਜਾਪੇ।

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕੱਲਾ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਅਮਰੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਹੇ ਭਾਰਤ! ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਸਮੇਤ ਮਯੂਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਕਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ (ਰੇਵਾ/ਨਰਮਦਾ) ਅਸਥਾਪਿਤ ਨਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਲਾ, ਇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਇਹ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਵਾਲੀ।

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੀ।

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਕਲਪ ਐਸੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ‘ਮਰੀ’ ਨਹੀਂ, ਅਰਥਾਤ ਕਦੇ ਲੁਪਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

ਪਹਿਲਾ ‘ਕਾਪਿਲ’ ਕਲਪ ਜਾਣੋ, ਦੂਜਾ ‘ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ’; ਫਿਰ ‘ਬ੍ਰਾਹਮ’, ‘ਸੌਮ੍ਯ’ ਅਤੇ ‘ਸਾਵਿਤ੍ਰ’, ‘ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕ’।

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਹੇੰਦਰ, ਅਗ્નਿ-ਕਲਪ, ਜਯੰਤ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ; ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਣਵ, ਬਹੁ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਚੌਦਵਾਂ ਜ੍ਯੌਤਿਸ਼ ਕਲਪ ਜਾਣੋ।

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

ਇਹ ਕਲਪ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਕਦੇ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ। ਪੰਦਰਵਾਂ ਮਾਯੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੋਲਵਾਂ ਕੌਰਮ ਕਲਪ ਹੈ।

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇਹ ਬਕ, ਮਾਤਸ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਮ ਅਤੇ ਵਟ-ਕਲਪ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਇਕੀਵਾਂ ਯੁਗ/ਕਲਪ ਵਾਰਾਹ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

ਇਹ ਸੱਤ ਕਲਪ ਮੈਂ ਰੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਖੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਇਕੀ ਕਲਪ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਗ/ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਉਸ ਰੇਵਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ! ਮੈਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?