Adhyaya 121

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਚੰਦਰਹਾਸ-ਮਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੋ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਮਰਾਜ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤਪਤੀ ਸੋਮਨਾਥ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਕਥਾ ਸੁਣਾ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ: ‘ਧਰਮਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਖ਼ਯ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।’

Verse 4

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप

ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਆਹੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ (ਨਿਸ਼ਠਾ) ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 5

ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्

ਰਿਤੁ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ।

Verse 6

तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਾਪੀ ਨਿਯਤੀ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਕਤ ਪੀਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

ਫਿਰ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਜਿਸ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਅਭਾਗਾ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।

Verse 8

नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः

ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਿਤੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 9

परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਪਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ—ਪਿਤਾ, ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਕੁਲਟ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦ੍ਰੋਹੀ।

Verse 11

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ (ਸ਼ਸ਼ੀ) ਖਯ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 12

ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्

ਫਿਰ ਉਹ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 13

उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ, ਦਾਨ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਆਚਰਣ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्

ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ—ਜੋ ਸਭ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁੱਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 15

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते

ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੰਨੇ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः

ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਨ-ਕਾਲ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः

ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 18

चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਦਰਹਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ! ਉੱਥੇ ਚੰਦਰਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਲ—ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਫਲ ਹੈ—ਜੋ ਚੰਦਰਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

ਵਾਣੀ ਦਾ, ਮਨ ਦਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्

ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ—ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਹੈ।

Verse 23

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः

ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਚੰਦਰਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 24

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ, ਅਯਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਚੰਦਰਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्

ਉਹ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਰੇਵਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਚੰਦਰਹਾਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 26

चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः

ਕੋਈ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜੋ ਚੰਦਰਹਾਸ ਵਿਖੇ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਮਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 121

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਪਾਠ ਦਾ ਅੰਤ)