Adhyaya 120

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कम्बुकेश्वरमुत्तमम् । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो दानवो बलदर्पितः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰਮ ਕਮ્બੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੈਤ ਦਾਨਵ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਸੀ।

Verse 2

अवध्यः सर्वलोकानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्य पुत्रो महातेजाः प्रह्लादो नाम नामतः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 3

विष्णुप्रसादाद्भक्त्या च तस्य राज्ये प्रतिष्ठितः । विरोचनस्तस्य सुतस्तस्यापि बलिरेव च

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਹੀ ਸੀ।

Verse 4

बलिपुत्रोऽभवद्बाणस्तस्मादपि च शम्बरः । शम्बरस्यान्वये जातः कम्बुर्नाम महासुरः

ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੰਬਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੰਬਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮ੍ਬੁ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਸੁਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 5

ज्ञात्वा विष्णुमयं घोरं महद्भयमुपस्थितम् । दानवानां विनाशाय नान्यो हेतुः कदाचन

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਮਯ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਭਯ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 6

स त्यक्त्वा पुत्रदारांश्च सुहृद्बन्धुपरिग्रहान् । चचार मौनमास्थाय तपः कम्बुर्महामतिः

ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ-ਸਾਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ; ਮਹਾਮਤੀ ਕੰਬੂ ਨੇ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

अक्षसूत्रकरो भूत्वा दण्डी मुण्डी च मेखली । शाकयावकभक्षश्च वल्कलाजिनसंवृतः

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼-ਸੂਤਰ (ਜਪਮਾਲਾ) ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦੰਡ ਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ ਮਸਤਕ ਅਤੇ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ; ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਯਵਕ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ, ਵਲਕਲ ਅਤੇ ਅਜਿਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 8

स्नात्वा नित्यं धृतिपरो नर्मदाजलमाश्रितः । पूजयंस्तु महादेवमर्बुदं वर्षसंख्यया

ਉਹ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ; ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਰਬੁਦ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 9

ततस्तुतोष भगवान्देवदेवो महेश्वरः । उवाच दानवं काले मेघगम्भीरया गिरा

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਨਾਲ ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 10

भोभोः कम्बो महाभाग तुष्टोऽहं तव सुव्रत । इष्टं व्रतानां परमं मौनं सर्वार्थसाधनम्

“ਹੋ ਹੋ, ਕੰਬੂ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੇਰੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਇੱਛਿਤ ਵ੍ਰਤ ਪਰਮ ਮੌਨ ਹੈ—ਜੋ ਹਰ ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 11

चरितं च त्वया लोके देवदानवदुश्चरम् । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि रोचते

ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ। ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ।

Verse 12

कम्बुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव स्वेच्छया विचराम्यहम्

ਕੰਬੂ ਬੋਲੇ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕਰ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਭੈ ਫਿਰਦਾ ਰਹਾਂ।

Verse 13

दैत्यदानवसङ्घानां संयुगेष्वपलायिता । भयं चान्यन्न विद्येत मुक्त्वा देवं गदाधरम्

ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭੱਜਾਂ ਨਾ। ਅਤੇ ਗਦਾਧਾਰੀ ਦੇਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੈ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 14

तस्याहं संयुगे साध्यो येनोपायेन शङ्कर । भवामि न सदा कालं तं वदस्व वरं मम

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਲਈ ਅਸਹਾਇ ਨ ਰਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।

Verse 15

ईश्वर उवाच । मम संनिहितो यत्र त्वं भविष्यसि दानव । तत्र विष्णुभयं नास्ति वसात्र विगतज्वरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਾਨਵ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੱਸੇਂਗਾ, ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ, ਦੁੱਖ-ਤਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 16

तस्य देवाधिदेवस्य वेदगर्भस्य संयुगे । शङ्खचक्रधरस्येशा नाहं सर्वे सुरासुराः

ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ—ਵਿਸ਼ਣੁ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਰਭ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ—ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਾਂ।

Verse 17

किं पुनर्यो द्विषत्येनं लोकालोकप्रभुं हरिम् । स सुखी वर्तते कालं न निमेषं मतं मम

ਫਿਰ ਜੋ ਉਸ ਹਰਿ ਨੂੰ—ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਲੋਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ? ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇਕ ਨਿਮੇਸ਼ ਭਰ ਵੀ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

Verse 18

तस्मात्त्वं परया भक्त्या सर्वभूतहिते रतः । वसिष्यसि चिरं कालमित्युक्त्वादर्शनं गतः

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ; ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 19

गते चादर्शनं देवे तत्र तीर्थे महामतिः । स्थापयामास देवेशं शिवं शान्तमनामयम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਮਤੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼—ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਰਾਮਯ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 20

तस्मिंस्तीर्थे महादेवं स्थापयित्वा दिवं गतः । तदाप्रभृति तत्पार्थ कम्बुतीर्थमिति श्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ‘ਕੰਬੁਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 21

कम्बुतीर्थे नरः स्नात्वा विधिनाभ्यर्च्य भास्करम् । ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च स्तूयमानो नृपोत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੰਬੁ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸਕਰ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਰਿਗ्-ਯਜੁਃ-ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तस्य पुण्यं समुद्दिष्टं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तत्सर्वं तु शृणुष्वाद्य ममैव गदतो नृप

ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮੁਖੋਂ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 23

ऋग्यजुःसामगीतेषु साङ्गोपाङ्गेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति गायत्रीमात्रमन्त्रवित्

ਰਿਗ੍, ਯਜੁਃ ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਗਾਨ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ, ਸਾਂਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਫਲ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पूजयेद्देवमीशानं सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे कलेवरम् । यस्त्यजेन्नात्र सन्देहो रुद्रलोकं स गच्छति

ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 120

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ/ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕੇਤ ਹੈ)।