Adhyaya 112
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 112

Adhyaya 112

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਾਜ-ਸੰਵਾਦੀ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਆਂਗਿਰਸਤੀਰਥ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਪਾਪ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ-ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲੰਬਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤ੍ਰਿਸਵਣ ਸਨਾਨ, ਨਿੱਤ ਦੇਵ-ਜਪ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਐਸਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਿਆ ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੰਯਮੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਵਜੋਂ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थमाङ्गिरसस्य तु । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापविनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ, ਅੰਗਿਰਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

पुरासीदङ्गिरानाम ब्राह्मणो वेदपारगः । पुत्रहेतोर्युगस्यादौ चचार विपुलं तपः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਅੰਗਿਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ। ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 3

नित्यं त्रिषवणस्नायी जपन्देवं सनातनम् । पूजयंश्च महादेवं कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

ਉਹ ਨਿੱਤ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਂ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ।

Verse 4

द्वादशाब्दे ततः पूर्णे तुतोष परमेश्वरः । वरेण छन्दयामास द्विजमाङ्गिरसं वरम्

ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉੱਤਮ ਅੰਗਿਰਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

वव्रे स तु महादेवं पुत्रं पुत्रवतां वरम् । वेदविद्याव्रतस्नातं सर्वशास्त्रविशारदम्

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਿਆ—ਪੁੱਤਰਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਸਨਾਤਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਹੋਵੇ।

Verse 6

देवानां मन्त्रिणं राजन् सर्वलोकेषु पूजितम् । ब्रह्मलक्ष्म्याः सदावासमक्षयं चाव्ययं सुतम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ; ਬ੍ਰਹਮ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸਦਾ-ਨਿਵਾਸ, ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਅਵਿਆਯ।

Verse 7

तथाभिलषितः पुत्रः सर्वविद्याविशारदः । भविष्यति न सन्देहश्चैवमुक्त्वा ययौ हरः

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹਿਆ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ—ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 8

वरैरङ्गिरसश्चापि बृहस्पतिरजायत । यथाभिलषितः पुत्रो वेदवेदाङ्गपारगः

ਉਹਨਾਂ ਵਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜਨਮਿਆ—ਮਨਚਾਹਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ।

Verse 9

जाते पुत्रेऽङ्गिरास्तत्र स्थापयामास शङ्करम् । हृष्टतुष्टमना भूत्वा जगामोत्तरपर्वतम्

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 10

तत्र चाङ्गिरसे तीर्थे यः स्नात्वा पूजयेच्छिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

ਉੱਥੇ ਅੰਗਿਰਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात् । इच्छते यश्च यं कामं स तं लभति मानवः

ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਧਨ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਇੱਛਾ ਫਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 112

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।