Adhyaya 11

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । अहो महत्पुण्यतमा विशिष्टा क्षयं न याता इह या युगान्ते । तस्मात्सदा सेव्यतमा मुनीन्द्रैर्ध्यानार्चनस्नानपरायणैश्च

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਹੋ! ਇਹ ਅਤਿ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ; ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ, ਅਰਚਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 2

यामाश्रित्य गता मोक्षमृषयो धर्मवत्सलाः । ये त्वयोक्तास्तु नियमा ऋषीणां वेदनिर्मिताः

ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਤੁਸੀਂ ਕਹੇ ਹਨ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਨਿਯਮ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਹਨ—

Verse 3

मोक्षावाप्तिर्भवेद्येषां नियमैश्च पृथग्विधैः । दशद्वादशभिर्वापि षड्भिरष्टाभिरेव वा

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦਸ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਛੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਜਾਂ ਅੱਠ ਨਾਲ।

Verse 4

त्रिभिस्तथा चतुर्भिर्वा वर्षैर्मासैस्तथैव च । मुच्यन्ते कलिदोषैस्ते देवेशानसमर्चनात्

ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ—ਅਥਵਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕ ਕਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

ब्रह्माणं वा सुरश्रेष्ठ केशवं वा जगद्गुरुम् । अर्चयन्पापमखिलं जहात्येव न संशयः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜਾਂ ਕੇਸ਼ਵ—ਜਗਤ-ਗੁਰੂ—ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 6

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । यस्मिन्संसारगहने निमग्नाः सर्वजन्तवः । ते कथं त्रिदिवं प्राप्ता इति मे संशयो वद

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਿਵ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जन्मान्तरैरनेकैस्तु मानुष्यमुपलभ्यते । भक्तिरुत्पद्यते चात्र कथंचिदपि शङ्करे

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

तीर्थदानोपवासानां यज्ञैर्देवद्विजार्चनैः । अवाप्तिर्जायते पुंसां श्रद्धया परया नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਦਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਸ਼ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तस्माच्छ्रद्धा प्रकर्तव्या मानवैर्धर्मवत्सलैः । ईशोऽपि श्रद्धया साध्यस्तेन श्रद्धा विशिष्यते

ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੱਧਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਸ਼ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰੱਧਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 10

अन्यथा निष्फलं सर्वं श्रद्धाहीनं तु भारत । तस्मात्समाश्रयेद्भक्तिं रुद्रस्य परमेष्ठिनः

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 11

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਧਰਮਿਕ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 12

तामसी सर्वलोकस्य त्रिविधं च फलं लभेत् । ते कर्मफलसंयोगादावर्तन्ते पुनःपुनः

ਤਾਮਸੀ ਸੁਭਾਉ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 13

जन्मान्तरशतैस्तेषां ज्ञानिनां देवयाजिनाम् । देवत्रये भवेद्भक्तिः क्षयात्पापस्य कर्मणः

ਦੇਵ-ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਦੇਵ-ਤ੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 14

ईशानात्तु पुनर्मोक्षो जायते छिन्नसंशयः । ये पुनर्नर्मदातीरमाश्रित्य द्विजपुंगवाः

ਪਰ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ…

Verse 15

त्रयीमार्गमसन्दिग्धास्ते यान्ति परमां गतिम् । एकाग्रमनसो ये तु शङ्करं शिवमव्ययम्

ਜੋ ਵੇਦ-ਤ੍ਰਯੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਸੰਦੇਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ—ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ…

Verse 16

अर्चयन्तीह निरताः क्षिप्रं सिध्यन्ति ते जनाः । कालेन महता सिद्धिर्जायतेऽन्यत्र देहिनाम्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 17

नर्मदायाः पुनस्तीरे क्षिप्रं सिद्धिरवाप्यते । षड्भिर्वर्षैस्तु सिध्यन्ति ये तु सांख्यविदो जनाः

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧੀ शीਘ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਾਂਖ੍ਯ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਛੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

वैष्णवा ज्ञानसम्पन्नास्तेऽपि सिध्यन्ति चाग्रतः । सर्वयोगविदो ये च समुद्रमिव सिन्धवः

ਵੈਸ਼ਣਵ ਜੋ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 19

एकीभवन्ति कल्पान्ते योगे माहेश्वरे गताः । सर्वेषामेव योगानां योगो माहेश्वरो वरः

ਜੋ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਰਮ ਨਾਲ ਏਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਯੋਗ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਵਰਦਾਨ-ਸਰੂਪ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 20

तमासाद्य विमुच्यन्ते येऽपि स्युः पापयोनयः । शिवमर्च्य नदीकूले जायन्ते ते न योनिषु

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜੇਹੜੇ ਪਾਪੀ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਭੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਮ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

Verse 21

गतिरेषा दुरारोहा सर्वपापक्षयंकरी । मुच्यन्ते मङ्क्षु संसाराद्रेवामाश्रित्य जन्तवः

ਇਹ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਾਰੋਹ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰੇਵਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 22

तस्मात्स्नायी भवेन्नित्यं तथा भस्मविलेपनः । नर्मदातीरमासाद्य क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयात्

ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਦਾ ਲੇਪ ਭੀ ਕਰੇ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ (ਆਤਮਿਕ ਸਫਲਤਾ) ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

त्रिकालं पूजयेच्छान्तो यो नरो लिङ्गमादरात् । सर्वरोगविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

षड्भिः सिध्यति मसैस्तु यद्यपि स्यात्स पापकृत् । ये पुनः शुद्धमनसो मासैः शुध्यन्ति ते त्रिभिः

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪਕਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

यथा दिनकरस्पृष्टं हिमं शैलाद्विशीर्यन्ते । तद्वद्विलीयते पापं स्पृष्टं भस्मकणैः शुभैः

ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹਿਮ-ਰਾਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਣਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਪਾਪ ਵੀ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

वैनतेयभयत्रस्ता यथा नश्यन्ति पन्नगाः । तद्वत्पापानि नश्यन्ति भस्मनाभ्युक्षितानि ह

ਜਿਵੇਂ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ/ਛਿੜਕਾਅ ਹੋਣ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

नर्मदातोयपूतेन भस्मनोद्धूलयन्ति ये । सद्यस्ते पापसङ्घाच्च मुच्यन्ते नात्र संशयः

ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਭਸਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 28

व्रतं पाशुपतं भक्तया यथोक्तं पालयन्ति ये । शूद्रान्नेन विहीनास्तु ते यान्ति परमां गतिम्

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 29

अमृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमेव स्याच्छूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਅੰਨ ਦੁੱਧ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੈਸ਼੍ਯ ਦਾ ਅੰਨ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਨ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਰਕਤ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 30

शूद्रान्नरससंपुष्टा ये म्रियन्ते द्विजोत्तमाः । ते तपोज्ञानहीनास्तु काका गृध्रा भवन्ति ते

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਨ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਪ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿਧ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

दुष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति । यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁਰਕਰਮ ਅੰਨ ਨਾਲ ਚਿਮੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

विशेषाद्यतिधर्मेण तपोलौल्यं समाश्रिताः । नरकं यान्त्यसन्दिग्धमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੋ ਯਤੀ-ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ ਤਪ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਚਿਮੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 33

ईदृग्रूपाश्च ये विप्राः पाशुपत्ये व्यवस्थिताः । ते महत्पापसंघातं दहन्त्येव न संशयः

ਜਿਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 34

विडम्बेन च संयुक्ता लौलुप्येन च पीडिताः । असंग्राह्या इत्येवं श्रुतिनोदना

ਜੋ ਵਿਡੰਬਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ‘ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ’—ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਤਾਡਨਾ ਹੈ।

Verse 35

मातापितृकृतैर्दोषैरन्ये केचित्स्वकर्मजैः । नष्टा ज्ञानावलेपेन अहङ्कारेणऽपरे

ਕਈ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਹੰਕਾਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 36

शाङ्करे प्रस्थिता धर्मे ये स्मृत्यर्थबहिष्कृताः । क्लिश्यमानास्तु कलेन ते यान्ति परमां गतिम्

ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣ—ਤਾਂ ਵੀ ਕਲੀ-ਯੁਗ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

अश्रद्दधानाः पुरुषा मूर्खा दम्भविवर्धिताः । न सिध्यन्ति दुरात्मानः कुदृष्टान्तार्थकीर्तनाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਨ ਅਤੇ ਦੰਭ ਨਾਲ ਫੂਲੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਉਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੁਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਾੜੇ ਹੋਏ ਉਦਾਹਰਨ ਅਤੇ ਟੇਢੇ ਅਰਥ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

Verse 38

महाभाग्येऽपि तीर्थस्य शाङ्करं व्रतमास्थिताः । वियोनिं यान्त्यसन्दिग्धं लौलुप्येन समन्विताः

ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਹਾ-ਭਾਗ੍ਯ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਜੋ ਲੋਭ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਵ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਯੋਗ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਨੀਚ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

न तीर्थैर्न च दानैश्च दुष्कृतं हि विलुप्यते । अज्ञानाच्च प्रमादाच्च कृतं पापं विनश्यति

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਪਾਪ, ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਬੋਧ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

एवं ज्ञात्वा तु विधिना वर्तितव्यं द्विजातिभिः । परं ब्रह्म जपद्भिश्च वार्तितव्यं मुहुर्मुहुः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਜਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮੁਹੁਰ ਮੁਹੁਰ ਧਿਆਨ ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

Verse 41

ऊर्ध्वरूपं विरूपाक्षं योऽधीते रुद्रमेव च । ईशानं पश्यते साक्षात्षण्मासात्सङ्गवर्जितः

ਜੋ ‘ਊਰਧਵਰੂਪ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼’ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਾਠ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ, ਤੇ ਸੰਗ-ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ—ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

संहिताया दशावृत्तीर्यः करोति सुसंयतः । नर्मदातटमाश्रित्य स मुच्येत्सर्वपातकैः

ਜੋ ਸੁਸੰਯਮੀ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਦਸ ਵਾਰ ਆਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

पुराणसंहितां वापि शैवीं वा वैष्णवीमपि । यः पठेन्नर्मदातीरे शिवाग्रे स शिवात्मकः

ਚਾਹੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੰਹਿਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੈਵੀ, ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਵੀ—ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤੀਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

आ भूतसंक्षयं यावत्स्वर्गलोके महीयते । संसाख्यसनं हातुं पुरा प्रोक्तं तु नन्दिना

ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੰਖ੍ਯਾ-ਨਾਸ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਸੰਸਾਖ੍ਯਾਸਨ’—ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੰਜਾਲ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਾਧਨਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 45

देवर्षिसिद्धगन्धर्वसमवाये शिवालये । नन्दिगीतामिमां राजञ्छृणुष्वैकमनाः शुभाम्

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨੰਦੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ ਸੁਣੋ।

Verse 46

स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां संसारभयनाशिनीम्

ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ—ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਵ-ਭੈ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 47

संसारगह्वरगुहां प्रविहातुमेतां चेदिच्छथ प्रतिपदं भवतापखिन्नाः । नानाविधैर्निजकृतैर्बहुकर्मपाशैर्बद्धाः सुखाय शृणुतैकहितं मयोक्तम्

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਹਰ ਕਦਮ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ-ਗਹਿਰਾਈ ਦੀ ਇਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਵੀ—ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਇਹ ਇਕੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ।

Verse 48

शक्र वक्रगतिं मा गा मा कृथा यम यातनाम् । चेतः प्रचेतः शमय लौलुप्यं त्यज वित्तप

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਟੇਢੀ ਚਾਲ ਨਾ ਚੱਲ; ਯਮ ਲੋਕ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨਾ ਘੜ। ਹੇ ਮਨ, ਸਚੇਤ ਹੋ: ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ, ਲਾਲਚ ਛੱਡ, ਹੇ ਧਨਪਤੀ।

Verse 49

दीनानाथविशिष्टेभ्यो धनं सर्वं परित्यज । यदि संसारजलधेर्वीचीप्रेङ्खोल्लनातुरः

ਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਐਸੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ—ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇ; ਜੇ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਜਲਧੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਝੂਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੈਂ।

Verse 50

जन्मोद्विग्नं मृतेस्त्रस्तं ग्रस्तं कामादिभिर्नरम् । स्रस्तं यो न यमादिभ्यः पिनाकी पाति पावनः

ਜਨਮ ਤੋਂ ਘਬਰਾਇਆ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਿਆ, ਕਾਮ ਆਦਿ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਨਾਕੀ ਸ਼ਿਵ ਯਮ ਆਦਿ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

मा धेहि गर्वं कीनाश हास्यं यास्यसि पीडयन् । प्राणिनं सर्वशरणं तद्भावि शरणं तव

ਹੇ ਕੰਜੂਸ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਕਰ; ਜੀਵ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਂਦਿਆਂ ਤੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇਂਗਾ। ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇਗਾ।

Verse 52

कालः करालको बालः को मृत्युः को यमाधमः । शिवविष्णुपराणां हि नराणां किं भयं भवेत्

ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਵੀ ਬੱਚੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੌਤ ਕੀ ਹੈ, ਨੀਚ ਯਮ ਕੀ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 53

भवभारार्तजन्तूनां रेवातीरनिवासिनाम् । भर्गश्च भगवांश्चैव भवभीतिविभेदनौ

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਭਰਗ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ)—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 54

शिवं भज शिवं ध्याय शिवं स्तुहि शिवं यज । शिवं नम वराक त्वं ज्ञानं मोक्षं यदीच्छसि

ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ, ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰ; ਹੇ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ—ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 55

पठ पञ्चाननं शास्त्रं मन्त्रं पञ्चाक्षरं जप । धेहि पञ्चात्मकं तत्त्वं यज पञ्चाननं परम्

ਪੰਜਾਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ; ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪ; ਪੰਜਾਤਮਕ ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੰਜਾਨਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 56

किं तैः कर्मगणैः शोच्यैर्नानाभावविशेषितैः । यदि पञ्चाननः श्रीमान् सेव्यते सर्वथा शिवः

ਉਹ ਦੁਖਦਾਈ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਢੇਰ—ਅਨੇਕ ਨੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣੇ—ਕਿਸ ਕੰਮ, ਜੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਪੰਜਾਨਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇ?

Verse 57

किं संसारगजोन्मत्तबृंहितैर्निभृतैरपि । यदि पञ्चाननो देवो भावगन्धोपसेवितः

ਸੰਸਾਰ-ਹਾਥੀ ਦੀ ਉਨਮੱਤ ਚੀਖਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਸੰਯਮਿਤ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ, ਕਿਸ ਕੰਮ—ਜੇ ਪੰਜਾਨਨ ਦੇਵ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਭਕਤੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ?

Verse 58

रे मूढ किं विषादेन प्राप्य कर्मकदर्थनाम् । भवानीवल्लभं भीमं जप त्वं भयनाशनम्

ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਪਾ ਕੇ ਵਿਸਾਦ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਵੱਲਭ, ਭੀਮ—ਜੋ ਭੈ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰ।

Verse 59

नर्मदातीरनिलयं दुःखौघविलयंकरम् । स्वर्गमोक्षप्रदं भर्गं भज मूढ सुरेश्वरम्

ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਲੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਭਰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰ।

Verse 60

विहाय रेवां सुरसिन्धुसेव्यां तत्तीरसंस्थं च हरं हरिं च । उन्मत्तवद्भावविवर्जितस्त्वं क्व यासि रे मूढ दिगन्तराणि

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਰੇਵਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਰਾ ਅਤੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਉਨਮੱਤ ਵਾਂਗ ਸਹੀ ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਵੱਲ ਕਿੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 61

भज रेवाजलं पुण्यं यज रुद्रं सनातनम् । जप पञ्चाक्षरीं विद्यां व्रज स्थानं च वाञ्छितम्

ਰੇਵਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰ; ਸਨਾਤਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰ; ਤਦ ਤੂੰ ਇੱਛਿਤ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 62

क्लेशयित्वा निजं कायमुपायैर्बहुभिस्तु किम् । भज रेवां शिवं प्राप्य सुखसाध्यं परं पदम्

ਅਨੇਕ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਰੇਵਾ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੁਖੇ ਹੀ ਸਾਧਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾ ਲੈ।

Verse 63

एवं कैलासमासाद्य नदीं स शिवसन्निधौ । जगौ यल्लोकपालानां तन्मयोक्तं तवाधुना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ—ਉਹੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 64

मार्कण्डेय उवाच । स्नानदानपरो यस्तु नित्यं धर्ममनुव्रतः । नर्मदातीरमाश्रित्य मुच्यते सर्वपातकैः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤੀਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

विधिहीनो जपेन्नित्यं वेदान्सर्वाञ्छतं समाः । मृत्युलाङ्गलजाप्येन समो योऽप्यधिको गुणैः

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਧੀ-ਵਿਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿੱਤ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੀ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਲਾਂਗਲ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਜਪ ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 66

बीजयोन्यविशुद्धस्तु यथा रुद्रं न विन्दति । तथा लाङ्गलमन्त्रोऽपि न तिष्ठति गतायुषि

ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਲਾਂਗਲ ਮੰਤਰ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਖਪ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 67

गायत्रीजपसंयुक्तः संयमी ह्यधिको गुणैः । अग्निमीडे इषेत्वो वा अग्न आयाहि नित्यदा

ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਭਕਤ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ‘ਅਗ્નਿਮੀਡੇ’, ‘ਇਸ਼ੇਤ੍ਵੋ’ ਅਤੇ ‘ਅਗ੍ਨ ਆਯਾਹਿ’ ਵਰਗੀਆਂ ਵੈਦਿਕ ਸ্তুਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 68

शन्नो देवीति कूलस्थो जपेन्मुच्येत किल्बिषैः

ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ‘ਸ਼ੰ ਨੋ ਦੇਵੀ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਜਪ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 69

साङ्गोपाङ्गांस्तथा वेदाञ्जपन्नित्यं समाहितः । न तत्फलमवाप्नोति गायत्र्या संयमी यथा

ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਗ-ਉਪਾਂਗ (ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਸਮੇਤ) ਨਿੱਤ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ ਜਿਹਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ-ਨਿਸ਼ਠ ਸੰਯਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 70

रुद्राध्यायं सकृज्जप्त्वा विप्रो वेदसमन्वितः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

अन्यद्वै जप्यसंस्थानं सूक्तमारण्यकं तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਨਿਯਤ ਜਪ-ਪਾਠ—ਵੇਦਿਕ ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਆਰਣ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼—ਜਪਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

यत्किंचित्क्रियते जाप्यं यच्च दानं प्रदीयते । नर्मदाजलमाश्रित्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਸਭ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ, ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

एवंविधैर्व्रतैर्नित्यं नर्मदां ये समाश्रिताः । ते मृता वैष्णवं यान्ति पदं वा शैवमव्ययम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਨਿੱਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਯਾ ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਲੋਕ, ਜਾਂ ਸ਼ੈਵ ਲੋਕ।

Verse 74

सत्यलोकं नराः केचित्सूर्यलोकं तथापरे । अप्सरोगणसंवीता यावदाभूतसम्प्लवम्

ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।

Verse 75

एवं वै वर्तमानेऽस्मिंल्लोके तु नृपपुंगव । ऋषीणां दशकोट्यस्तु कुरुक्षेत्रनिवासिनाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਵਰਤਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਪੁੰਗਵ (ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ), ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 76

मया सह महाभाग नर्मदातटमाश्रिताः । फलमूलकृताहारा अर्चयन्तः स्थिताः शिवम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ (ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ), ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਓਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 77

तच्च वर्षशतं दिव्यं कालसंख्यानुमानतः । षड्विंशतिसहस्राणि तानि मानुषसंख्यया

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਅਵਧੀ—ਕਾਲ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਛੱਬੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 78

ततस्तस्यामतीतायां सन्ध्यायां नृपसत्तम । शेषं मानुष्यमेकं तु काले वर्षशतं स्थितम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ (ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ), ਜਦ ਉਹ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਧੀ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚ ਉਹ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 79

ततोऽभवदनावृष्टिर्लोकक्षयकरी तदा । यया यातं जगत्सर्वं क्षयं भूयो हि दारुणम्

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਦ ਇੱਕ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਵਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ) ਉੱਠੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 80

ये पूर्वमिह संसिद्धा ऋषयो वेदपारगाः । तेषां प्रभावाद्भगवान् ववर्ष बलवृत्रहा

ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ, ਨੇ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਈ।

Verse 81

महती भूरिसलिला समन्ताद्वृष्टिराहिता । ततो वृष्ट्या तु तेषां वै वर्तनं समजायत

ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਹਾਨ ਵਰਖਾ ਵਹਿ ਪਈ; ਉਸ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 82

पुनर्युगान्ते सम्प्राप्ते किंचिच्छेषे कलौ युगे । निःशेषमभवत्सर्वं शुष्कं स्थावरजङ्गमम्

ਫਿਰ ਜਦ ਯੁਗਾਂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਦ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ—ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਸੁੱਕ ਗਿਆ।

Verse 83

निर्वृक्षौषधगुल्मं च तृणवीरुद्विवर्जितम् । अनावृष्टिहतं सर्वं भूमण्डलमभूद्भृशम्

ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਵ੍ਰਿੱਖ, ਔਸ਼ਧੀ, ਗੁਲਮ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਜਿਤ।

Verse 84

ततस्ते ऋषयः सर्वे क्षुत्तृषार्ताः सहस्रशः । युगस्वभावमाविष्टा हीनसत्त्वा अभवन्नृप

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਯੁਗ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਤਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਗਈ।

Verse 85

नष्टहोमस्वधाकारे युगान्ते समुपस्थिते । किं कार्यं क्व नु यास्यामः कोऽस्माकं शरणं भवेत्

ਜਦ ਯੁਗਾਂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਹੋਮ ਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਕੌਣ ਬਣੇ?

Verse 86

तानहं प्रत्युवाचेदं मा भैष्टेति पुनःपुनः । ईदृग्विधा मया दृष्टा बहवः कालपर्ययाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, “ਡਰੋ ਨਾ।” ਐਸੇ ਹੀ ਕਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਲਟਫੇਰ ਮੈਂ ਵੇਖੇ ਹਨ।

Verse 87

नर्मदातीरमाश्रित्य ते सर्वे गमिता मया । एषा हि शरणं देवी सम्प्राप्ते हि युगक्षये

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ। ਯੁਗਾਂਤ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹੀ ਦੇਵੀ (ਨਰਮਦਾ) ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਰਨ ਹੈ।

Verse 88

नान्या गतिरिहास्माकं विद्यते द्विजसत्तमाः । जनित्री सर्वभूतानां विशेषेण द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਉੱਤਮੋ।

Verse 89

पितामहा ये पितरो ये चान्ये प्रपितामहाः । ते समस्ता गताः स्वर्गं समाश्रित्य महानदीम्

ਦਾਦੇ, ਪਿਉ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਵਜ—ਪਰਦਾਦੇ ਸਮੇਤ—ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਨਦੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 90

भृग्वाद्याः सप्त ये त्वासन्मम पूर्वपितामहाः । धौमृणी च महाभागा मम भार्या शुचिस्मिता । मनस्वती च या मता भार्गवोऽङ्गिरसस्तथा

ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਸੱਤ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿਤਾਮਹ ਸਨ; ਅਤੇ ਧੌਮ੍ਰਣੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ—ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਮਨਸਵਤੀ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

Verse 91

पुलस्त्यः पुलहश्चैव वसिष्ठात्रेयकाश्यपाः । तथान्ये च महाभागा नियमव्रतचारिणः । अन्ये च शतसाहस्रा अत्र सिद्धिं समागताः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਜੋ ਨਿਯਮ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਹਾਂ, ਹੋਰ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 92

तस्मादियं महाभागा न मोक्तव्या कदाचन । नान्या काचिन्नदी शक्ता लोकत्रयफलप्रदा

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਦੀ ਐਸੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 93

द्वन्द्वैरनेकैर्बहुभिः क्षुत्तृषाद्यैर्महाभयैः । मुच्यन्ते ते नराः सद्यो नर्मदातीरवासिनः

ਅਨੇਕਾਂ ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ—ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਮਹਾਂਭਯਾਂ ਤੋਂ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 94

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवितव्या सरिद्वरा । वाञ्छद्भिः परमं श्रेय इह लोके परत्र च

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਰਿਦ੍ਵਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।