Adhyaya 101
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 101

Adhyaya 101

ਅਧਿਆਇ 101 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਯਜ੍ਞਵਾਟ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਕਰਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਲਭਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰਵ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੀ ਨਿਤ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਾਗ-ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਧਾਨ ਹੈ—ਜੋ ਭਕਤ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਧੁ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਦਾਨ ਦੀ ਵੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਬਲਭਦ੍ਰ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । उत्तरे नर्मदाकूले यज्ञवाटस्य मध्यतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉਸ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਯਜ੍ਞਵਾਟ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ।

Verse 2

संकर्षणमिति ख्यातं पृथिव्यां पापनाशनम् । तपश्चीर्णं पुरा राजन्बलभद्रेण तत्र वै

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਸੰਕਰਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 3

गीर्वाणा अपि तत्रैव संनिधौ नृपनन्दन । उमया सहितः शम्भुः स्थितस्तत्रैव केशवः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਭੂ ਖੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

बलभद्रेण राजेन्द्र प्राणिनामुपकारतः । स्थापितः परया भक्त्या शङ्करः पापनाशनः

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ੰਕਰ।

Verse 5

यस्तत्र स्नाति वै भक्त्या जितक्रोधो जितेन्द्रियः । एकादश्यां सिते पक्षे मधुना स्नापयेच्छिवम्

ਜੋ ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।

Verse 6

श्राद्धं तत्रैव यो भक्त्या पित्ःणामथ दापयेत् । स याति परमं स्थानं बलभद्रवचो यथा

ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਬਲਭਦ੍ਰ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 101

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਇ-ਚਿੰਨ੍ਹ)।