Adhyaya 10

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्कल्पे महाभागा नर्मदेयं द्विजोत्तम । विभक्ता ऋषिभिः सर्वैस्तपोयुक्तैर्महात्मभिः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਕਿਹੜੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਨਰਮਦਾ-ਦੇਸ਼ ਸਭ ਤਪੋਯੁਕਤ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?

Verse 2

एतद्विस्तरतः सर्वं ब्रूहि मे वदतां वर । कल्पान्ते यद्भवेत्कष्टं लोकानां तत्त्वमेव च

ਹੇ ਵਕਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਵੀ।

Verse 3

अतीते तु पुरा कल्पे यथेयं वर्ततेऽनघ । अस्यान्त्यस्य च कल्पस्य व्यवस्थां कथय प्रभो । एवमुक्तः सभामध्ये मार्कण्डो वाक्यमब्रवीत्

ਪੁਰਾਤਨ ਬੀਤੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੁਣ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਇਸ ਅੰਤਿਮ ਕਲਪ ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਉਂ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਮਾਰਕੰਡ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । वक्ष्येऽहं श्रूयतां सर्वैः कथेयं पूर्वतः श्रुता

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸਭ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

Verse 5

महत्कथेयं वैशिष्टी कल्पादस्मात्परं तु या । लोकक्षयकरो घोर आसीत्कालः सुदारुणः

ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਕਲਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਲੇ ਕਲਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ।

Verse 6

तस्मिन्नपि महाघोरे यथेयं वा मृता सती । परितुष्टैर्विभक्ता च शृणुध्वं तां कथामिमाम्

ਉਸ ਅਤਿ ਮਹਾਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ ਮਾਨੋ ਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਡ ਕੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ—ਹੁਣ ਇਹੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।

Verse 7

युगान्ते समनुप्राप्ते पितामहदिनत्रये । मानसा ब्रह्मणः पुत्राः साक्षाद्ब्रह्मेव सत्तमाः

ਜਦ ਯੁਗਾਂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਤਮ ਜੀਵ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 8

सनकाद्या महात्मानो ये च वैमानिका गणाः । यमेन्द्रवरुणाद्याश्च लोकपाला दिनत्रये

ਸਨਕ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨਿਕ ਦੇਵਗਣ; ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ—ਯਮ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਆਦਿ—ਉਸ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ।

Verse 9

कालापेक्षास्तु तिष्ठन्ति लोकवृत्तान्ततत्पराः । ततः कल्पक्षये प्राप्ते तेषां ज्ञानमनुत्तमम्

ਉਹ ਨਿਯਤ ਕਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕਲਪ-ਖ਼ਯ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੁੱਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 10

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ।

Verse 11

स्वर्लोकं च महश्चैव जनश्चैव तपस्तदा । आश्रयं सत्यलोकं च सर्वलोकमनुत्तमम्

ਫਿਰ ਸਵਰਗਲੋਕ, ਮਹਰਲੋਕ, ਜਨਲੋਕ ਅਤੇ ਤਪੋਲੋਕ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ—ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਰਾ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਨੁੱਤਮ ਧਾਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 12

कालं युगसहस्रान्तं पुत्रपौत्रसमन्विताः । सत्यलोके च तिष्ठन्ति यावत्संजायते जगत्

ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇ ਕਾਲ ਲਈ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਦ ਤੱਕ ਜਗਤ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

Verse 13

ब्रह्मपुत्राश्च ये केचित्कल्पादौ न भवन्ति ह । त्रैलोक्यं ते परित्यज्य अनाधारं भवन्ति च

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਧਾਰ-ਵਿਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

तैः सार्धं ये तु ते विप्रा अन्ये चापि तपोधनाः । यक्षरक्षःपिशाचाश्च अन्ये वैमानिका गणाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਹਨ; ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਮਾਨਿਕ ਦੇਵ-ਗਣ ਵੀ ਹਨ।

Verse 15

ऋषयश्च महाभागा वर्णाश्चान्ये पृथग्विधाः । सीदन्ति भूम्यां सहिता ये चान्ये तलवासिनः

ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ—ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਤਲਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

अनावृष्टिरभूत्तत्र महती शतवार्षिकी । लोकक्षयकरी रौद्रा वृक्षवीरुद्विनाशिनी

ਉੱਥੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਲ ਆ ਪਿਆ—ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ।

Verse 17

त्रैलोक्यसंक्षोभकरी सप्तार्णवविशोषणी । ततो लोकाः क्षुधाविष्टा भ्रमन्तीव दिशो दश

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹੋਣ।

Verse 18

कंदैर्मूलैः फलैर्वापि वर्तयन्ते सुदुःखिताः । सरितः सागराः कूपाः सेवन्ते पावनानि च

ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਉਹ ਕੰਦਾਂ, ਮੂਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਕੂਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

Verse 19

तत्रापि सर्वे शुष्यन्ति सरिद्भिः सह सागराः । ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले

ਉਥੇ ਵੀ ਸਾਰਿਆਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁੱਕ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਜੋ ਅਲਪ-ਸਾਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵ ਸਨ…

Verse 20

तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भिन्नान्युरुजलेन वै । अथ संक्षीयमाणासु सरित्सु सह सागरैः

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਧਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਘਟਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਗਤ ਸੁੱਕੇਪਣ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 21

ऋषीणां षष्टिसाहस्रं कुरुक्षेत्रनिवासिनाम् । ये च वैखानसा विप्रा दन्तोलूखलिनस्तथा

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਵੈਖਾਨਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟੇ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਸਨ।

Verse 22

हिमाचलगुहागुह्ये ये वसन्ति तपोधनाः । सर्वे ते मामुपागम्य क्षुत्तृषार्तास्तपोधनाः

ਹਿਮਾਲੇ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤਪ-ਧਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਤਪੋਧਨ।

Verse 23

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सीदयामो महामुने । सरित्सागरशैलान्तं जगत्संशुष्यते द्विज

ਸਭ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਅਸੀਂ ਨਾਸ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁੱਕਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 24

कुत्र यास्याम सहिता यावत्कालस्य पर्ययः । दीर्घायुरसि विप्रेन्द्र न मृतस्त्वं युगक्षये

“ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲੰਘ ਨਾ ਜਾਵੇ? ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋ; ਯੁਗਾਂਤ ਤੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।”

Verse 25

भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं तव हृदि स्थितम् । तस्मात्त्वं वेत्सि सर्वं च कथयस्व महाव्रत

“ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਓ।”

Verse 26

कीदृक्कालं महाभाग क्षपिष्यामोऽथ सुव्रत । अनावृष्टिहतं सर्वं सीदते सचराचरम्

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਅਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਾਲ ਸਹਿਣਾ ਹੈ? ਵਰਖਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਨਾਸ ਵੱਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 27

परित्राहि महाभाग न यथा याम संक्षयम् । ततः संचिन्त्य मनसा त्वरन्विप्रानथाब्रवम्

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਾਸ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਈਏ।” ਫਿਰ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 28

कुरुक्षेत्रं त्यजध्वं च पुत्रदारसमन्विताः । त्यक्त्वोदीचीं दिशं सर्वे यामो याम्यामनुत्तमाम्

ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ। ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਅਤੁੱਲ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੀਏ।

Verse 29

नगरग्रामघोषाढ्यां पुरपत्तनशोभिताम् । गच्छामो नर्मदातीरं बहुसिद्धनिषेवितम्

ਆਓ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਵੱਲ ਚਲੀਏ—ਜੋ ਨਗਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪੁਰਾਂ ਤੇ ਪੱਟਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 30

रुद्राङ्गीं तां महापुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । पश्यामस्तां महाभागां न्यग्रोधावारसंकुलाम्

ਆਓ ਅਸੀਂ ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪਾ, ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮਈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ—ਜੋ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਦੇ ਘਣੇ ਕੁੰਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 31

माहेश्वरैर्भागवतैः सांख्यैः सिद्धैः सुसेविताम् । अनावृष्टिभयाद्भीताः कूलयोरुभयोरपि

ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰਾਂ, ਭਾਗਵਤਾਂ, ਸਾਂਖ੍ਯੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਯ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 32

आश्रमे ह्याश्रमान्दिव्यान्कारयामो जितव्रताः । एवमुक्तास्तु ते सर्वे समेतानुचरैः सह

ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਨਿਵਾਸ ਬਣਵਾਵਾਂਗੇ—ਅਸੀਂ ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਤੇ ਹੋਏ, ਅਡੋਲ ਹਾਂ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 33

नर्मदातीरमासाद्य स्थिताः सर्वेऽकुतोभयाः । किंचित्पूर्वमनुस्मृत्य पुरा कल्पादिभिर्भयम्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਲਪ-ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਯ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 34

प्राप्तास्तु नर्मदातीरमादावेव कलौ युगे । ततो वर्षशतं पूर्णं दिव्यं रेवातटेऽवसन्

ਉਹ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਰੇਵਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਵੱਸੇ।

Verse 35

षड्विंशच्च सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च । तत्राश्चर्यं मया दृष्टमृषीणां वसतां नृप

ਅਤੇ ਇਹ (ਗਿਣਤੀ) ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਛੱਬੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 36

अनावृष्टिहते लोके संशुष्के स्थावरे चरे । भिन्ने युगादिकलने हाहाभूते विचेतने

ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਸੁੱਕ ਗਏ; ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੋਹ-ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਏ…

Verse 37

चातुर्वर्णे प्रलीने तु नष्टे होमबलिक्रमे । निःस्वाहे निर्वषट्कारे शौचाचारविवर्जिते

ਜਦੋਂ ਚਾਤੁਰਵਰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ; ਜਦੋਂ ਹੋਮ ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੇ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਜਦੋਂ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਅਤੇ ‘ਵਸ਼ਟ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਮੌਨ ਪੈ ਗਏ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਗਏ…

Verse 38

इयमेका सरिच्छ्रेष्ठा ऋषिकोटिनिषेविता । नान्या काचित्त्रिलोकेऽपि रमणीया नरेश्वर

ਇਹੀ ਇਕ ਸਰਿਤਾ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋੜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਦੀ ਇੰਨੀ ਮਨੋਹਰ ਨਹੀਂ।

Verse 39

यथेयं पुण्यसलिला इन्द्रस्येवामरावती । देवतायतनैः शुभ्रैराश्रमैश्च सुकल्पितैः

ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ (ਰੇਵਾ) ਆਪਣੀ ਪੁੰਨਮਈ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਹੈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 40

शोभते नर्मदा देवी स्वर्गे मन्दाकिनी यथा । यावद्वृक्षा महाशैला यावत्सागरसंभवा

ਨਰਮਦਾ ਦੇਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਵਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ-ਜਨਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ।

Verse 41

उभयोः कूलयोस्तावन्मण्डितायतनैः शुभैः । हूयद्भिरग्निहोत्रैश्च हविर्धूमसमाकुला

ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਆਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਧਧਕਦੀਆਂ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 42

बभूव नर्मदा देवी प्रावृट्काल इव शर्वरी । देवतायतनैर्नैकैः पूजासंस्कारशोभिता

ਨਰਮਦਾ ਦੇਵੀ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 43

सरिद्भिर्भ्राजते श्रेष्ठा पुरी शाक्री च भास्करी । केचित्पञ्चाग्नितपसः केचिदप्यग्निहोत्रिणः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਕੋਈ ਪੰਚਾਗ્નਿ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਤ ਨਿਯਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

केचिद्धूमकमश्नन्ति तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । आत्मयज्ञरताः केचिदपरे भक्तिभागिनः

ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿ ‘ਧੂਮਕ’ ਨਾਮਕ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਆਤਮ-ਯਜ੍ਞ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਭਕਤੀ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

वैष्णवज्ञानमासाद्य केचिच्छैवं व्रतं तथा । एकरात्रं द्विरात्रं च केचित्षष्ठाहभोजनाः

ਕੋਈ ਵੈਸ਼ਣਵ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੈਵ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਇਕ ਰਾਤ ਜਾਂ ਦੋ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

चान्द्रायणविधानैश्च कृच्छ्रिणश्चातिकृच्छ्रिणः । एवंविधैस्तपोभिश्च नर्मदातीरशोभितैः

ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਅਤੇ ਅਤਿਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਤਪਾਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਤਪਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 47

यजद्भिः शंकरं देवं केशवं भाति नित्यदा । एकत्वे च पृथक्त्वे च यजतां च महेश्वरम्

ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਵ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

कलौ युगे महाघोरे प्राप्ताः सिद्धिमनुत्तमाम् । यस्य यस्य हि या भक्तिर्विज्ञानं यस्य यादृशम्

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਮਹਾਘੋਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੁੱਤਮ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 49

यस्मिन्यस्मिंश्च देवे तु तांतामीशोऽददात्प्रभुः । स्वभावैकतया भक्त्या तामेत्यान्तः प्रलीयते

ਜਿਸ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲ ਕੋਈ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਏਕਰੂਪ ਹੋਈ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

संसारे परिवर्तन्ते ये पृथग्भाजिनो नराः । ये महावृक्षमीशानं त्यक्त्वा शाखावलम्बिनः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਰੂਪ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣ।

Verse 51

पुनरावर्तमानास्ते जायन्ते हि चतुर्युगे । देवान्ते स्थावरान्ते च संसारे चाभ्रमन्क्रमात्

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੜ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

पुनर्जन्म पुनः स्वर्गे पुनर्घोरे च रौरवे । ये पुनर्देवमीशानं भवं भक्तिसुसंस्थिताः

ਮੁੜ ਜਨਮ, ਮੁੜ ਸਵਰਗ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ—ਇਹੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਜੋ ਬਾਰੰਬਾਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਈਸ਼ਾਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਭਵ, ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 53

यजन्ति नर्मदातीरे न पुनस्ते भवन्ति च । आ देहपतनात्केचिदुपासन्तः परं गताः

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਕਈ ਤਾਂ ਦੇਹ ਡਿੱਗਣ ਤਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

केचिद्द्वादशभिर्वर्षैः षड्भरन्ये तपोधनाः । त्रिभिः संवत्सरैः केचित्केचित्संवत्सरेण तु

ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਭ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਛੇ ਵਿੱਚ। ਕਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਕ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ।

Verse 55

षड्भिर्मासैस्तु संसिद्धास्त्रिभिर्मासैस्तथापरे । मुनयो देवमाश्रित्य नर्मदां च यशस्विनीम्

ਕਈ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਮੁਨੀ ਜੋ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 56

छित्त्वा संसारदोषांश्च अगमन्ब्रह्म शाश्वतम् । एवं कलियुगे घोरे शतशोऽथ सहस्रशः

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

नर्मदातीरमाश्रित्य मुनयो रुद्रमाविशन्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁਨੀ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 58

ये नर्मदातीरमुपेत्य विप्राः शैवे व्रते यत्नमुपप्रपन्नाः । त्रिकालमम्भः प्रविगाह्य भक्त्या देवं समभ्यर्च्य शिवं व्रजन्ति

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ੈਵ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

ध्यानार्चनैर्जाप्यमहाव्रतैश्च नारायणं वा सततं स्मरन्ति । ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरजलस्य तरन्ति पारम्

ਧਿਆਨ, ਅਰਚਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ। ਧੋਏ ਹੋਏ ਨਿਰਮਲ-ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 60

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

“ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ,” ਬਾਂਹ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਨਿਸਕਰਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ: ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 61

यो वा हरं पूजयते जितात्मा मासं च पक्षं च वसेन्नरेन्द्र । रेवां समाश्रित्य महानुभावः स देवदेवोऽथ भवेत्पिनाकी

ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ! ਜੋ ਜਿਤੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਖ (ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਪਿਨਾਕੀ (ਸ਼ਿਵ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

कीटाः पतंगाश्च पिपीलिकाश्च ये वै म्रियन्तेऽम्भसि नर्मदायाः । ते दिव्यरूपास्तु कुलप्रसूताः शतं समा धर्मपरा भवन्ति

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ ਅਤੇ ਚਿਟੀਆਂ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉੱਚੇ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 63

कालेन वृक्षाः प्रपतन्ति येऽपि महातरंगौघनिकृत्तमूलाः । ते नर्मदांभोभिरपास्तपापा देदीप्यमानास्त्रिदिवं प्रयान्ति

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਰੁੱਖ ਮਹਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਖੜ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤ੍ਰਿਦਿਵ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 64

अकामकामाश्च तथा सकामा रेवान्तमाश्रित्य म्रियन्ति तीरे । जडान्धमूकास्त्रिदिवं प्रयान्ति किमत्र विप्रा भवभावयुक्ताः

ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਰੇਵਾ ਦੇ ਅੰਤ-ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗੂੰਗੇ ਵੀ—ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਭਕਤੀਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ?

Verse 65

मासोपवासैरपि शोषिताङ्गा न तां गतिं यान्ति विमुक्तदेहाः । म्रियन्ति रेवाजलपूतकायाः शिवार्चने केशवभावयुक्ताः

ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਇਆ ਰੇਵਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦਾ ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

नीवारश्यामाकयवेङ्गुदाद्यैरन्यैर्मुनीन्द्रा इह वर्तयन्ति । आप्रित्य कूलं त्रिदशानुगीतं ते नर्मदाया न विशन्ति मृत्युम्

ਇੱਥੇ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰ ਨੀਵਾਰ, ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਜੌ, ਬੇਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਇਸ ਤਟ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 67

भ्रमन्ति ये तीरमुपेत्य देव्यास्त्रिकालदेवार्चनसत्यपूताः । विण्मूत्रचर्मास्थितिरोपधानाः कुक्षौ युवत्या न वसन्ति भूयः

ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇਵ-ਅਰਚਨ ਅਤੇ ਸਤਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਹੋਏ—ਇਹ ਦੇਹ ਤਾਂ ਵਿਣ, ਮੂਤਰ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਯੁਵਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।

Verse 68

किं यज्ञदानैर्बहुभिश्च तेषां निषेवितैस्तीर्थवरैः समस्तैः । रेवातटं दक्षिणमुत्तरं वा सेवन्ति ते रुद्रचरानुपूर्वम्

ਜੋ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦੱਖਣੇ ਜਾਂ ਉੱਤਰੇ ਤਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਜਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 69

ते वञ्चिताः पङ्गुजडान्धभूता लोकेषु मर्त्याः पशुभिश्च तुल्याः । ये नाश्रिता रुद्रशरीरभूतां सोपानपङ्क्तिं त्रिदिवस्य रेवाम्

ਜੋ ਰੇਵਾ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ-ਸਰੂਪ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਪੰਕਤੀ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਠੱਗੇ ਹੋਏ ਮਰਤਯ ਹਨ; ਲੰਗੜੇ, ਜੜ੍ਹ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਬਣ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 70

युगं कलिं घोरमिमं य इच्छेद्द्रष्टुं कदाचिन्न पुनर्द्विजेन्द्रः । स नर्मदातीरमुपेत्य सर्वं सम्पूजयेत्सर्वविमुक्तसंगः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਪਰਾਜਿਤ ਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਸਭ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 71

विघ्नैरनेकैरतियोज्यमाना ये तीरमुझन्ति न नर्मदायाः । ते चैव सर्वस्य हितार्थभूता वन्द्याश्च ते सर्वजनस्य मान्याः

ਜੋ ਅਨੇਕ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਏ ਹੋਏ ਵੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਨਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਹਨ।

Verse 72

भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः शतैः समेतैर्नियतास्त्वसंख्यैः । सिद्धिं परां ते हि जलप्लुताङ्गाः प्राप्तास्तु लोकान्मरुतां न चान्ये

ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਤ੍ਰਿ, ਗਾਰਗ੍ਯ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਕਂਕ—ਅਨੇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ—ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਡੁਬੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

Verse 73

ज्ञानं महत्पुण्यतमं पवित्रं पठन्त्यदो नित्यविशुद्धसत्त्वाः । गतिं परां यान्ति महानुभावा रुद्रस्य वाक्यं हि यथा प्रमाणम्

ਇਹ ਗਿਆਨ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਵਚਨ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।