Mantra 4
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Ādityas
Chandas: Triṣṭubh-like ṛc-cadence embedded in yajus usage
Samhita Patha (Devanagari)
य॒ज्ञो दे॒वानां॒ प्रत्ये॑ति सु॒म्नमादि॑त्यासो॒ भव॑ता मृड॒यन्त॑: । आ वो॒ऽर्वाची॑ सुम॒तिर्व॑वृत्याद॒होश्चि॒द्या व॑रिवो॒वित्त॒रास॑दादि॒त्येभ्य॑स्त्वा
Transliteration
yajñó devā́nāṃ prátyeti sumnám ādityāso bhavatā mṛḍayántaḥ | ā́ vo ’rvācī́ sumatír vavṛtyād áhoś cid yā́ varivo-víttarā́sad ādityébhyas tvā
Translation
ਯਜ੍ਞ ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯੋ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ ਰਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਮਤਿ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜੇ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਰਹੇ: ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ!
Padapatha (Word Analysis)
यज्ञः । देवानाम् । प्रति-एति । सुम्नम् । आदित्याः । भवत । मृडयन्तः । आ । वः । अर्वाची । सुमतिः । ववृत्यात् । अहोः । चित् । या । वरिवः-वित्तरात् । सत् । आदित्येभ्यः । त्वा ।
Word by Word
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards
प्रति:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति
एतिgoes/approaches
एति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
सुम्नम्favor, grace
सुम्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
आदित्याःO Ādityas
आदित्याः:
सम्बोधन/कर्तृ (प्रार्थनावाक्ये)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
भवताbe (become)
भवता:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
मृडयन्तःshowing mercy, being gracious
मृडयन्तः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootमृड्/मृडय् (धातु) → मृडयत् (वर्तमान कृदन्त)
आhither, towards
आ:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ
वःto you / of you
वः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसार)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अर्वाचीturned this way, coming towards (us)
अर्वाची:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअर्वाच् (प्रातिपदिक)
सुमतिःgood thought, good will
सुमतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसुमति (प्रातिपदिक)
ववृत्यात्may it turn/come/return
ववृत्यात्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + वि/वा? → ववृत्य (परस्मैपद-आशीर्लिङ्ग/विधिलिङ्ग रूप)
अहःday
अहः:
अधिकरण (काल)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित्
याwhich
या:
कर्तृ/सम्बन्ध (यत्-सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
वरिवोवित्तरासद्may it/one attain the more excellent bestowal of wide space (favor)
वरिवोवित्तरासद्:
(क्रिया)
TypeCompound/Verb
Rootवरिवस् (प्रातिपदिक) + विद् (धातु) → वरिवो-वित्तरा (तुलनात्मक/विशेषण) + सद् (धातु)
आदित्येभ्यःto/from the Ādityas
आदित्येभ्यः:
सम्प्रदान/अपादान (प्रसङ्गानुसार)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
Ā
ĀdityasY
Yajña (personified)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes