Shukla Yajur Veda — Adhyaya 4, Mantra 31
Rishi: Varuṇa/Āditya hymn tradition; specific ṛṣi uncertain without anuvāka mapping.
Devata: Varuṇa (as cosmic ordainer)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (catalogue style), adapted.
Samhita Patha (Devanagari)
वने॑षु॒ व्यन्तरि॑क्षं ततान॒ वाज॒मर्व॑त्सु॒ पय॑ उ॒स्रिया॑सु । हृ॒त्सु क्रतुं॒ वरु॑णो वि॒क्ष्व॒ग्निं दि॒वि सूर्य॑मदधा॒त् सोम॒मद्रौ॑
Transliteration
vanéṣu vy antárikṣaṁ tatāna vā́jam árvatsu páya usríyāsu | hṛtsú krátum váruṇo víkṣv agníṁ diví sū́ryam adadhāt sómam ádrau ||
Translation
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ; ਅਰਵਤਾਂ (ਘੋੜਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਇਨਾਮ) ਰੱਖਿਆ, ਉਸ੍ਰੀਆ (ਲਾਲਛਾਂ ਗਾਂਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਪਯਃ (ਦੁੱਧ) ਰੱਖਿਆ। ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ) ਟਿਕਾਈ; ਵਿਕ੍ਸ਼ੁ (ਕੁਲਾਂ/ਜਨ-ਸਮੂਹਾਂ) ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਟਿਕਾਇਆ; ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਟਿਕਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਦ੍ਰੌ (ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ) ਸੋਮ ਰੱਖਿਆ।
Padapatha (Word Analysis)
वनेषु । वि । अन्तरिक्षम् । ततान । वाजम् । अर्वत्सु । पयः । उस्रियासु । हृत्सु । क्रतुम् । वरुणः । विक्षु । अग्निम् । दिवि । सूर्यम् । अदधात् । सोमम् । अद्रौ ।
Word by Word
वनेषुin the forests
वनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
विapart, widely (prefix)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
अन्तरिक्षम्the mid-air, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
ततानhe stretched/spread
ततान:
—
TypeVerb
Root√तन् (तनूँ)
वाजम्strength, prize, food
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
अर्वत्सुamong the steeds/horses
अर्वत्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
पयःmilk, sap
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
उस्रियासुamong the cows (milch-cows)
उस्रियासु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउस्रिया (प्रातिपदिक)
हृत्सुin the hearts
हृत्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृत्/हृद् (प्रातिपदिक)
क्रतुम्will, resolve, power of intention
क्रतुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun (Proper)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni, fire
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दिविin heaven, in the sky
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
अदधात्he placed, set
अदधात्:
—
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
सोमम्Soma
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अद्रौon/within the rock (pressing-stone, mountain)
अद्रौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Varuṇa (Āditya)A
AgniS
SūryaS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes