Shukla Yajur Veda — Adhyaya 38, Mantra 17
Rishi: Śukla-Yajurvedic Pravargya tradition
Devata: Agni/Tejas (ritual power), with Heaven-and-Earth as implied cosmic correlates
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (ṛg-style verse embedded in Yajur context)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒भीमं म॑हि॒मा दिवं॒ विप्रो॑ बभूव स॒प्रथा॑: । उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीᳪ सᳪ सी॑दस्व म॒हाँ२ अ॑सि॒ रोच॑स्व देव॒वीत॑मः
Transliteration
abhī́maṃ mahimā́ dívaṃ vípro babhūva sapráthāḥ | utá śrávasā pṛthivī́ṃ sáṃ sīdasva mahā́n asi rócasva devavī́tamaḥ
Translation
ਅਭੀਮ (ਭਿਆਨਕ) ਸੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ: ਵਿਪ੍ਰ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ) ਦਿਵੰ (ਸਵਰਗ) ਬਣ ਗਿਆ, ਸਪ੍ਰਥਾਃ (ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ)। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਸਾ (ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ) ਤੂੰ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ; ਮਹਾਨ ਹੈਂ ਤੂੰ—ਚਮਕ ਉੱਠ, ਹੇ ਦੇਵਵੀਤਮ (ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ)।
Padapatha (Word Analysis)
अभीमम् । महिमा । दिवम् । विप्रः । बभूव । स-प्रथाः । उत । श्रवसा । पृथिवीम् । सम् । सीदस्व । महान् । असि । रोचस्व । देव-वीतमः
Word by Word
अभीमम्fearless, formidable (as an epithet)
अभीमम्:
कर्म (विशेष्य ‘दिवम्’ का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभीम (प्रातिपदिक; ‘भय/भीति’ से ‘अ-भीम’ = अभय/अभीम)
महिमाgreatness, majesty
महिमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
दिवम्heaven, sky
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘sky, heaven’)
विप्रःseer, inspired sage
विप्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
बभूवbecame, has become
बभूव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
सप्रथाःwidely extended, far-spreading
सप्रथाः:
कर्तृ-विशेषण (विप्रः/महिमा का)
TypeAdjective
Rootस-प्रथा (प्रातिपदिक; ‘प्रथा’ = विस्तार/प्रसार, उपसर्ग ‘स-’ सहित)
उतand also, moreover
उत:
समुच्चय/अन्वय
TypeIndeclinable
Rootउत
श्रवसाwith fame, by renown
श्रवसा:
करण
TypeNoun
Rootश्रवस् (प्रातिपदिक)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
संसिदस्वsit down together/firmly; take your seat
संसिदस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
महान्great
महान्:
कर्तृ-विशेषण (असि का)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
रोचस्वshine; be radiant
रोचस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुच् (धातु) / रोच् (वैदिक प्रयोग)
देववीतमःmost welcomed by the gods; dearest to the gods
देववीतमः:
कर्तृ-विशेषण (सम्बोधनार्थ/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेव-वीत (प्रातिपदिक; ‘देव’ + ‘वीत’ = देवैः सेवित/आगत/प्रिय) + तमप्
Entities Mentioned
A
Agni (Tejas)D
Dyauḥ (Heaven)P
Pṛthivī (Earth)D
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes