
Pitrmedha (funeral) mantras.
Mantra 1
य इ॒मा विश्वा॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ यो न॑: पि॒ता ऽन्न॑प॒तेऽन्न॑स्य नो देहि
ਅਪੇਤੋ (ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋਏ) ਪਣੀ—ਅਸੁਮਨਾ (ਕਿਰਪਾ-ਰਹਿਤ), ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ—ਚਲੇ ਜਾਣ। ਇਹ ਲੋਕ ਸੋਮ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਸੁਤਾਵਤ) ਦਾ ਹੈ। ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਤਾਂ ਨਾਲ—ਯਥਾਵਿਭਾਗ—ਯਮ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ (ਅਵਸਾਨ) ਦੇਵੇ।
Mantra 2
अपे॒तो य॑न्तु प॒णयोऽसु॑म्ना देवपी॒यव॑: । अ॒स्य लो॒कः सु॒ताव॑तः । द्युभि॒रहो॑भिर॒क्तुभि॒र्व्य॒क्तं य॒मो द॑दात्वव॒सान॑मस्मै
ਸਵਿਤਾ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪૃਥਿਵੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ (ਥਾਂ) ਚਾਹੇ। ਉਸ ਲਈ ਉਸ੍ਰਿਆ (ਲਾਲ ਵਰਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਤਪਾਦਕ ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣਾਂ) ਜੋਤੀਆਂ ਜਾਣ।
Mantra 3
स॒वि॒ता ते॒ शरी॑रेभ्यः पृथि॒व्याँल्लो॒कमि॑च्छतु । तस्मै॑ युज्यन्तामु॒स्रिया॑:
ਵਾਯੁ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਸਵਿਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਅਗਨੀ ਦੇ ਭ੍ਰਾਜਸ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਰਚਸ ਨਾਲ (ਤੂੰ) ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇਂ। ਉਸ੍ਰਿਆ (ਲਾਲ ਵਰਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਤਪਾਦਕ ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣਾਂ) ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਣ।
Mantra 4
वा॒युः पु॑नातु स॑वि॒ता पु॑नात्व॒ग्नेर्भ्राज॑सा॒ सूर्य॑स्य॒ वर्च॑सा । वि मु॑च्यन्तामु॒स्रिया॑:
ਅਸ਼ਵੱਥ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸਦਨ (ਆਸਨ) ਹੈ; ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਵਸੇਬਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਆਂ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Mantra 5
स॒वि॒ता ते॒ शरी॑राणि मा॒तुरु॒पस्थ॒ आ व॑पतु । तस्मै॑ पृथिवि॒ शं भ॑व
ਸਵਿਤਾ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਘੜੇ; ਹੇ ਪૃਥਿਵੀ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ ਹੋ।
Mantra 6
प्र॒जाप॑तौ त्वा दे॒वता॑या॒मुपो॑दके लो॒के नि द॑धाम्यसौ । अप॑ न॒: शोशु॑चद॒घम्
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਸੜਾਉਂਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
Mantra 7
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्ते॑ अ॒न्य इत॑रो देव॒याना॑त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमि॒ मा न॑: प्र॒जाᳪ री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्
ਹੇ ਮੌਤ, ਉਸ ਪਰਮ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੈ—ਦੇਵਯਾਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ। ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ; ਸਾਡੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Mantra 8
शं वात॒: शᳪ हि ते॒ घृणि॒: शं ते॑ भव॒न्त्विष्ट॑काः । शं ते॑ भवन्त्व॒ग्नय॒: पार्थि॑वासो॒ मा त्वा॒ऽभि शू॑शुचन्
ਵਾਤ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਘ੍ਰਿਣਿ (ਤੇਜ) ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ਼ਟਕਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਾਰਥਿਵ ਅਗਨੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜਨ।
Mantra 9
कल्प॑न्तां ते॒ दिश॒स्तुभ्य॒माप॑: शि॒वत॑मा॒स्तुभ्यं॑ भवन्तु॒ सिन्ध॑वः । अ॒न्तरि॑क्षᳪ शि॒वं तुभ्यं॒ कल्प॑न्तां ते॒ दिश॒: सर्वा॑:
ਤੇਰੇ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੁਵਿਉਂਤ ਹੋਣ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਲ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭਤਮ ਹੋਣ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਦੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੁਵਿਉਂਤ ਹੋਣ।
Mantra 10
अश्म॑न्वती रीयते॒ सᳪ र॑भध्व॒मुत्ति॑ष्ठत॒ प्र त॑रता॒ सखा॑यः । अत्रा॑ जही॒मोऽशि॑वा॒ ये अस॑ञ्छि॒वान्व॒यमुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्
ਅਸ਼ਮਨ੍ਵਤੀ—ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ (ਧਾਰਾ) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜੋ। ਹੇ ਸਖਾਯੋ! ਉੱਠੋ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘੋ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਅਸ਼ਿਵ—ਅਮੰਗਲ ਜੋ ਸੀ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੀਏ; ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ—ਮੰਗਲ ਵੱਲ ਪਾਰ ਉਤਰ ਕੇ ਵਾਜਾਨ—ਵਿਜੈ ਦੇ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
Mantra 11
अपा॒घमप॒ किल्वि॑ष॒मप॑ कृ॒त्यामपो॒ रप॑: । अपा॑मार्ग॒ त्वम॒स्मदप॑ दु॒:ष्वप्न्य॑ᳪ सुव
ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਬੁਰਾਈ, ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਪਾਪ, ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਕ੍ਰਿਤਿਆ (ਜਾਦੂ-ਟੋਣਾ), ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਮੈਲ! ਹੇ ਅਪਾਮਾਰਗ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇ।
Mantra 12
सु॒मि॒त्रि॒या न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु दुर्मित्रि॒यास्तस्मै॑ सन्तु॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः
ਜਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਮਿੱਤਰ (ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ) ਬਣਨ; ਪਰ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਦੁਰਮਿੱਤਰ (ਮੰਦੇ ਮਿੱਤਰ) ਬਣਨ।
Mantra 13
अ॒न॒ड्वाह॑म॒न्वार॑भामहे॒ सौर॑भेयᳪ स्व॒स्तये॑ । स न॒ इन्द्र॑ इव दे॒वेभ्यो॒ वह्नि॑: स॒न्तार॑णो भव
ਸਾਡੀ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੌਰਭੇਯ ਅਨਡਵਾਹ (ਜੋਤ ਦਾ ਬੈਲ) ਨੂੰ ਪਕੜਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ—ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਬਣੇ।
Mantra 14
उद्व॒यं तम॑स॒स्परि॒ स्व: पश्य॑न्त॒ उत्त॑रम् । दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਦੇਵ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਅਸੀਂ ਦੇਵ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਗਏ ਹਾਂ—ਸਰਵੋਤਮ ਜੋਤਿ ਤੱਕ।
Mantra 15
इ॒मं जी॒वेभ्य॑ः परि॒धिं द॑धामि॒ मैषां॒ नु गा॒दप॑रो॒ अर्थ॑मे॒तम् । श॒तं जी॑वन्तु श॒रद॑ः पुरू॒चीर॒न्तर्मृ॒त्युं द॑धतां॒ पर्व॑तेन
ਜੀਵਿਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਿਧੀ (ਸੀਮਾ) ਥਾਪਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਿਯਤ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਲੰਘੇ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਵਣ; ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਰੋਕ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਣ।
Mantra 16
अग्न॒ आयू॑ᳪषि पवस्व॒ आ सु॒वोर्ज॒मिषं॑ च नः । आ॒रे बा॑धस्व दु॒च्छुना॑म्
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਆਯੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਵਰਗੀ ਜੋਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਥੇ ਲਿਆ। ਦੁਸ਼ਚੁਨਾ (ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਭਾਵ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇ।
Mantra 17
आयु॑ष्मानग्ने ह॒विषा॑ वृधा॒नो घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒तं पी॒त्वा मधु॒ चारु॒ गव्यं॑ पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मान्त्स्वाहा॑
ਹੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਅਗਨੀ, ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ, ਘ੍ਰਿਤ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਹੈ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਯੋਨੀ—ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ। ਘ੍ਰਿਤ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਹੇ ਅਗ੍ਰਭਾਗਧਾਰੀ, ਸ੍ਵਾਹਾ!
Mantra 18
परी॒मे गाम॑नेषत॒ पर्य॒ग्निम॑हृषत । दे॒वेष्व॑क्रत॒ श्रव॒ः क इ॒माँ२ आ द॑धर्षति
ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚੌਫੇਰੇ ਘੁਮਾ ਕੇ ਲੈ ਗਏ; ਅੱਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਸ਼ ਰਚਿਆ; ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?
Mantra 19
क्र॒व्याद॑म॒ग्निं प्र हि॑णोमि दू॒रं य॑म॒राज्यं॑ गच्छतु रिप्रवा॒हः । इहै॒वायमित॑रो जा॒तवे॑दा दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੂਰ ਹੰਕਾਲਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਲ-ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਵਾਹਕ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੂਜਾ ਜਾਤਵੇਦਸ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਹਵ੍ਯ ਵਹੇ।
Mantra 20
वह॑ व॒पां जा॑तवेदः पि॒तृभ्यो॒ यत्रै॑ना॒न्वेत्थ॒ निहि॑तान् परा॒के । मेद॑सः कु॒ल्या उप॒ तान्त्स्र॑वन्तु स॒त्या ए॑षामा॒शिष॒: सं न॑मन्ता॒ᳪ स्वाहा॑
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅਗਨੀ), ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਪਾ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਦੂਰਲੇ ਪਰਲੋਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹਨ। ਮੇਦਸ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸੱਚੇ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਝੁਕਣ। ਸ੍ਵਾਹਾ।
Mantra 21
स्यो॒ना पृ॑थिवि नो भवानृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑ न॒: शर्म॑ स॒प्रथा॑: । अप॑ न॒: शोशु॑चद॒घम्
ਹੇ ਪૃਥਵੀ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ੍ਯੋਨਾ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਹੋ; ਅਖੁੱਟ, ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣ। ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਰਾ ਬਖ਼ਸ਼। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਸੜਾਉਂਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਭਜਾ।
Mantra 22
अ॒स्मात्त्वमधि॑ जा॒तो॒ऽसि॒ त्वद॒यं जा॑यतां॒ पुन॑: । अ॒सौ स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॑
ਇਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੁੜ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਸਵਰਗੀ ਲੋਕ ਲਈ—ਸ੍ਵਾਹਾ।
Its mantras re-align space (quarters, waters, rivers), establish protective limits, remove faults and ominous taints, and disperse dangers so the sacrificer can safely return from the heightened ritual state.
It distinguishes an impure, consuming fire (Kravyād) from the pure oblation-bearing Agni (Jātavedas), ensuring that only the purified fire remains connected to the sacrifice and the household’s welfare.
Āpaḥ and Oṣadhayaḥ are invoked as friendly, healing supports that confer nourishment and auspiciousness; in expiation, plant-power (Apāmārga) specifically removes impurity, fault, and hostile influences.