Mantra 35
Rishi: Ṛgvedic provenance (Bhaga/Āditya hymn sphere)
Devata: Bhaga (Āditya)
Chandas: Triṣṭubh (litany cadence; as transmitted)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रा॒त॒र्जितं॒ भग॑मु॒ग्रᳪ हु॑वेम व॒यं पु॒त्रमदि॑ते॒र्यो वि॑ध॒र्ता । आ॒ध्रश्चि॒द्यं मन्य॑मानस्तु॒रश्चि॒द्राजा॑ चि॒द्यं भगं॑ भ॒क्षीत्याह॑
Transliteration
prā́tar jítam bhágam ugráṃ huvemá vayaṃ putrám ádite r yó vidhártā | ā́dhraś cid yáṃ manyámānas turáś cid rājā́ cid yáṃ bhágaṃ bhakṣī́ty ā́ha
Translation
ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤੂ, ਉਗ੍ਰ ਭਗ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਾਰਕ। ਉਸ ਭਗ ਨੂੰ ਲੋੜਵੰਦ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਬਲਵਾਨ ਵੀ—ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਵੀ—ਉਸ ਭਗ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Padapatha (Word Analysis)
प्रातर् । जितम् । भगम् । उग्रम् । हुवेम । वयम् । पुत्रम् । अदितेः । यः । विधर्ता । आध्रः । चित् । यम् । मन्यमानः । तुरः । चित् । राजा । चित् । यम् । भगम् । भक्षीति । आह ।
Word by Word
प्रातर्जितम्won/obtained in the morning
प्रातर्जितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रातः (अव्यय) + जित (√जि ‘जय’ क्त) → ‘प्रातर्जित’ (समास/कर्मधारय-भाव)
भगम्Bhaga (the Lord of fortune/share)
भगम्:
Karma
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
उग्रम्fierce, mighty
उग्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
हुवेमwe invoke/call
हुवेम:
Kartā
TypeVerb
Root√हू (जुहोत्यादि) / √ह्वे (आह्वाने) — वैदिक रूप ‘हुवेम’
वयम्we
वयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
विधर्ताthe supporter, sustainer
विधर्ता:
Kartā
TypeNoun
Rootवि + √धृ (धारणे) → ‘विधर्तृ’ (तृच्)
आध्रःdistressed/afflicted (one)
आध्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआध्र (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
मन्यमानःthinking/considering (him)
मन्यमानः:
Kartā
TypeVerb-participle
Root√मन् (मन्यते ‘to think’) → ‘मन्यमान’ (शानच्)
तुरःstrong, overcoming
तुरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootतुर (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
राजाa king
राजा:
Kartā
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
भगम्Bhaga
भगम्:
Karma
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
भक्षीतिeats/consumes
भक्षीति:
Kartā
TypeVerb
Root√भक्ष् (भक्षणे) — ‘भक्षीति’
आहsaid
आह:
Kartā
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (वैदिक ‘आह’ = ‘said’)
Entities Mentioned
B
Bhaga (Āditya)A
AditiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes