Mantra 24
Rishi: RV Savitṛ hymn-stratum (traditional attribution varies)
Devata: Savitṛ
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable; confirm by RV parallel)
Samhita Patha (Devanagari)
अष्टौ॒ व्य॑ख्यत् क॒कुभ॑: पृथि॒व्यास्त्री धन्व॒ योज॑ना स॒प्त सिन्धू॑न् । हि॒र॒ण्या॒क्षः स॑वि॒ता दे॒व आगा॒द्दध॒द्रत्ना॑ दा॒शुषे॒ वार्या॑णि
Transliteration
aṣṭāu vy akhyat kakubhaḥ pr̥thivyās trī dhanva yojanā sapta sindhūn | hiraṇyākṣaḥ savitā dēva āgād dadhad ratnā dāśuṣe vāryāṇi ||
Translation
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤਿੰਨ ਵਿਸਤਾਰ, ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਿੰਧੂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਸੁਵਰਨ-ਨੇਤਰ ਦੇਵ ਸਵਿਤ੍ਰ ਆਇਆ ਹੈ—ਦਾਸ਼ੁਸ਼ (ਦਾਨੀ ਉਪਾਸਕ/ਯਜਮਾਨ) ਲਈ ਰਤਨ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਰਯ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ।
Padapatha (Word Analysis)
अष्टौ॑ । वि । अ॒ख्य॒त् । क॒कुभः॑ । पृ॒थि॒व्याः । त्री । धन्व॑ । योज॑ना । स॒प्त । सिन्धू॑न् । हि॒र॒ण्या॒क्षः । स॒वि॒ता । दे॒वः । आ॒गा॒त् । दध॑त् । रत्ना॑ । दा॒शुषे॑ । वार्या॑णि
Word by Word
अष्टौeight (two sets / eight as counted)
अष्टौ:
Karma
TypeAdjective
Rootअष्टन् (संख्या)
विapart, forth, distinctly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अख्यत्declared, made known
अख्यत्:
Kartā
TypeVerb
Root√ख्यै (ख्यायते/आख्याति) / √ख्या (प्रख्याने)
ककुभःquarters/directions
ककुभः:
Karma
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिकम्)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिकम्)
त्रीthree
त्री:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या)
धन्वthe desert/steppe
धन्व:
Karma
TypeNoun
Rootधन्वन्/धन्व (प्रातिपदिकम्)
योजनाleagues, measures of distance
योजना:
Karma
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिकम्)
सप्तseven
सप्त:
Karma
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
सिन्धून्rivers
सिन्धून्:
Karma
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिकम्)
हिरण्याक्षःthe golden-eyed one
हिरण्याक्षः:
Kartā
TypeNoun
Rootहिरण्याक्ष (प्रातिपदिकम्)
सविताSavitar
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिकम्)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिकम्)
आगात्came, arrived
आगात्:
Kartā
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति) + आ-
दधत्bearing, holding
दधत्:
Kartā (सहायक-क्रिया/विशेषणम्)
TypeVerb
Root√धा (दधाति) (वर्तमान कृदन्तः)
रत्नानिtreasures
रत्नानि:
Karma
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिकम्)
दाशुषेto the worshipper/giver (patron)
दाशुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदाश्वस्/दाशुष् (√दाश्/√दाś् ‘to worship, give’—वैदिक ‘दाश्वांस्’)
वार्याणिchoice/excellent (gifts)
वार्याणि:
Karma
TypeAdjective
Rootवार्य (प्रातिपदिकम्)
Entities Mentioned
S
SavitṛP
Pṛthivī (Earth)S
Sapta Sindhavaḥ (Seven Rivers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes