Mantra 64
Rishi: Ṛgvedic Indra hymn tradition (ṛṣi varies by anukramaṇī)
Devata: Indra (Maruts associated)
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
जनि॑ष्ठा उ॒ग्रः सह॑से तु॒राय॑ म॒न्द्र ओजि॑ष्ठो बहु॒लाभि॑मानः । अव॑र्ध॒न्निन्द्रं॑ म॒रुत॑श्चि॒दत्र॑ मा॒ता यद्वी॒रं द॒धन॒द्धनि॑ष्ठा
Transliteration
jániṣṭhā ugráḥ sáhase turā́ya mandrá ójiṣṭho bahulā́bhimānaḥ | ávardhann índraṃ marútaś cid átra mātā́ yád vīráṃ dádhanad dhániṣṭhā ||
Translation
ਸਹਸ ਲਈ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਆਨੰਦਦਾਇਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜਸਵੀ, ਬਹੁ-ਵਿਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅਭਿਮਾਨੀ। ਇੱਥੇ ਮਰੁਤ ਵੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਮਾਤਾ ਨੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ।
Padapatha (Word Analysis)
जनिष्ठाः । उग्रः । सहसे । तुराय । मन्द्रः । ओजिष्ठः । बहुल-अभिमानः । अवर्धन् । इन्द्रम् । मरुतः । चित् । अत्र । माता । यत् । वीरम् । दधनत् । धनिष्ठाः ।
Word by Word
जनिष्ठाःmost-born / best-born (epithet)
जनिष्ठाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootजनिष्ठ (प्रातिपदिक; जनि- ‘जन्म’ से; superl.)
उग्रःfierce, mighty
उग्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
सहसेfor strength / for might
सहसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
तुरायfor the swift one
तुराय:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootतुर (प्रातिपदिक)
मन्द्रःgladdening, pleasant-sounding
मन्द्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक)
ओजिष्ठःmost vigorous
ओजिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootओजिष्ठ (प्रातिपदिक; ओजस् से superl.)
बहुलाभिमानःhaving abundant pride / much self-regard
बहुलाभिमानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबहुल + अभिमान (समास-प्रातिपदिक)
अवर्धन्they increased / they strengthened
अवर्धन्:
Kartā
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
माताthe mother
माता:
Kartā
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
यत्that which / when
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वीरम्the hero (son)
वीरम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
दधनत्she placed / she put
दधनत्:
Kartā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
धनिष्ठा(the Nakṣatra) Dhaniṣṭhā
धनिष्ठा:
Kartā
TypeNoun
Rootधनिष्ठा (प्रातिपदिक; नक्षत्र-नाम)
Entities Mentioned
I
IndraM
MarutsM
Mother (mātā / bounteous mother)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes