Mantra 22
Rishi: Vājasaneyin royal liturgy tradition (not explicit here).
Devata: The ‘Asura’ as lordly sovereign power (often read as Prajāpati/Āditya/Indra depending on ritual segment).
Chandas: Tr̥ṣṭubh (dominant cadence and diction).
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒तिष्ठ॑न्तं॒ परि॒ विश्वे॑ अभूष॒ञ्छ्रियो॒ वसा॑नश्चरति॒ स्वरो॑चिः । म॒हत्तद्वृष्णो॒ असु॑रस्य॒ नामा वि॒श्वरू॑पो अ॒मृता॑नि तस्थौ
Transliteration
ātiṣṭhántaṃ pári víśve abhūṣañ chríyo vásānaś carati svár-rocíḥ | mahát tád vṛ́ṣṇo ásurasya nā́mā viśvá-rūpo amṛ́tāni tasthau
Translation
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੀ-ਵੈਭਵ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਅਸੁਰ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦਾ ਉਹ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Padapatha (Word Analysis)
आ-तिष्ठन्तम् । परि । विश्वे । अभूषन् । श्रियः । वसानः । चरति । स्व-रोचिः । महत् । तत् । वृष्णः । असुरस्य । नाम । विश्व-रूपः । अमृतानि । तस्थौ ।
Word by Word
आतिष्ठन्तम्(him) mounting / ascending
आतिष्ठन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु √स्था) / आतिष्ठन्त् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
विश्वेall (the beings/ones)
विश्वे:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व)
अभूषन्adorned / decorated
अभूषन्:
Kartā
TypeVerb
Rootअभूष् (धातु √भूष् ‘अलङ्कारे’)
श्रियोsplendours / glories
श्रियो:
Kartā
TypeNoun
Rootश्री (स्त्री)
वसानःwearing / clothed (in)
वसानः:
Kartā
TypeVerb
Rootवस् (धातु √वस् ‘आच्छादने’) / वसान (वर्तमान कृदन्त)
चरतिmoves / goes
चरति:
Kartā
TypeVerb
Rootचर् (धातु √चर्)
स्वरोचिःself-luminous one
स्वरोचिः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्व-रोचि (प्रातिपदिक; ‘स्व’ + ‘रोचि’)
महत्great
महत्:
Kartā
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वृष्णःof the bull / of the mighty one
वृष्णः:
Sambandha
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
असुरस्यof the Asura (lord)
असुरस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
नामname
नाम:
Kartā
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
विश्व-रूपःall-formed / of universal form
विश्व-रूपः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्वरूप (प्रातिपदिक)
अमृतानिimmortal things / ambrosial (realities)
अमृतानि:
Karma
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
तस्थौstood / has stood
तस्थौ:
Kartā
TypeVerb
Rootस्था (धातु √स्था)
Entities Mentioned
A
Asura (as lordly sovereign power)Ā
Āditya/Sūrya (implicit, self-luminous radiance)P
Prajāpati (implicit, universal form)V
Viśve Devāḥ (all powers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes