Mantra 51
Rishi: Rudra-hymnic tradition (anukramaṇī-dependent).
Devata: Rudra (invited as śiva, disarmed).
Chandas: Yajus with metrical cadence; often treated as yajus in Śrauta recitation.
Samhita Patha (Devanagari)
मीढु॑ष्टम॒ शिव॑तम शि॒वो न॑: सु॒मना॑ भव । प॒र॒मे वृ॒क्ष आयु॑धं नि॒धाय॒ कृत्तिं॒ वसा॑न॒ आ च॑र॒ पिना॑कं॒ बिभ्र॒दा ग॑हि
Transliteration
mī́ḍhuṣṭama śívatama śivó naḥ sumánā bhava | paramé vṛkṣá ā́yudhaṃ nidhā́ya kṛ́ttiṃ vásāna ā́ cara pinā́kaṃ bíbhrad ā́ gahi ||
Translation
ਹੇ ਮੀਢੁਸ਼ਟਮ (ਅਤਿ ਉਦਾਰ), ਹੇ ਸ਼ਿਵਤਮ (ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਯ), ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲਕਾਰੀ) ਬਣ, ਸੁਮਨਾ (ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ) ਹੋ। ਪਰਮ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੁਧ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਰਮ (ਕ੍ਰਿੱਤੀ) ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਇੱਥੇ ਆ; ਨੇੜੇ ਆ ਜਾ।
Padapatha (Word Analysis)
मीढु॑ष्टम । शिव॑तम । शि॒वः । नः । सु॒मना॑ः । भव । प॒र॒मे । वृ॒क्षे । आयु॑धम् । नि॒धाय॑ । कृत्तिम् । वसा॑नः । आ । चर । पिना॑कम् । बिभ्र॒त् । आ । ग॒हि ।
Word by Word
मीढुःतमO most bountiful (one)
मीढुःतम:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootमीढु (प्रातिपदिक; ‘मीढु’ = दाता/वर्षक/उदार)
शिवतमO most auspicious
शिवतम:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious
शिवः:
कर्तृ (भव-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सुमनाःkind-minded, benevolent
सुमनाः:
कर्तृ (भव-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootसुमनस् (प्रातिपदिक; सु-मनस्)
भवbe (become)
भव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू
परमेin the highest
परमे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
वृक्षेin/on the tree
वृक्षे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
आयुधम्weapon
आयुधम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुध (प्रातिपदिक)
निधायhaving placed (down)
निधाय:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Rootनि-धा
कृत्तिम्skin, hide
कृत्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकृत्ति (प्रातिपदिक)
वसानःwearing
वसानः:
कर्तृ (आचर/गहि-क्रिययोः)
TypeParticiple
Rootवस् (धातु) → वसान (शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त)
आtowards, hither
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
चरmove, come, proceed
चर:
क्रिया
TypeVerb
Rootचर्
पिनाकम्the Pināka (bow)
पिनाकम्:
कर्म (बिभ्रत्-सम्बद्धम्)
TypeNoun
Rootपिनाक (प्रातिपदिक)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
कर्तृ (गहि-क्रियायाः)
TypeParticiple
Rootभृ
आhither
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गहिcome
गहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम्
Entities Mentioned
R
Rudra (Śiva)P
Pināka (Rudra’s bow)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes