Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 50
Rishi: Collective ritual voice (devāḥ as addressed; sacrificer’s party as speaker)
Devata: Agni as leader to svarga; also Svarga/Nāka implicitly
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
तं पत्नी॑भि॒रनु॑ गच्छेम देवाः पु॒त्रैर्भ्रातृ॑भिरु॒त वा॒ हिर॑ण्यैः । नाकं॑ गृभ्णा॒नाः सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के तृ॒तीये॑ पृ॒ष्ठे अधि॑ रोच॒ने दि॒वः
Transliteration
táṃ patnī́bhir ánu gacchema devāḥ putráir bhrā́tṛbhir utá vā híraṇyaiḥ | nā́kaṃ gṛbhṇā́nāḥ sukṛ́tasya loké tṛtī́ye pṛṣṭhé ádhi rocané diváḥ
Translation
ਹੇ ਦੇਵੋ, ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯ (ਸੋਨੇ) ਨਾਲ ਵੀ—ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ। ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਦਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਪૃਸ਼ਠ (ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ) ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਆਰੋਹਣ ਕਰੀਏ।
Padapatha (Word Analysis)
तम् । पत्नीभिः । अनु । गच्छेम । देवाः । पुत्रैः । भ्रातृभिः । उत । वा । हिरण्यैः । नाकम् । गृभ्णानाः । सुकृतस्य । लोके । तृतीये । पृष्ठे । अधि । रोचने । दिवः ।
Word by Word
तम्him/that (as object)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पत्नीभिःwith (our) wives
पत्नीभिः:
सह/साकं (सहकारक-भावः)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
गच्छेमmay we go/follow
गच्छेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (गच्छति)
देवाःO gods
देवाः:
सम्बोधन/कर्तृ (वाक्ये सम्बोधन-प्रायः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पुत्रैःwith sons
पुत्रैः:
सह/साकं
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
भ्रातृभिःwith brothers
भ्रातृभिः:
सह/साकं
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
हिरण्यैःwith gold/wealth
हिरण्यैः:
सह/साकं
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
नाकम्heaven (the heavenly world)
नाकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
गृभ्णानाःseizing, attaining
गृभ्णानाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootग्रह्/गृभ् (गृह्णाति) → गृभ्णान (शतृ-प्रत्यय)
सुकृतस्यof good deed/merit
सुकृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
तृतीयेin the third
तृतीये:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootतृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/upper surface (region)
पृष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
—
TypeIndeclinable
Rootअधि
रोचनेin the shining place/realm
रोचने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरोचन (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौः)
Entities Mentioned
A
AgniS
Svarga (Nāka)D
Devaḥ (the Gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes