रुद्राक्ष-माहात्म्य (Rudrākṣa Māhātmya — The Greatness of Rudraksha)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शौनकर्षे महाप्राज्ञ शिवरूपमहापते । शृणु रुद्रा क्षमाहात्म्यं समासात्कथयाम्यहम्
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ-ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਮਹਾਪਤੀ! ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਮਾ (ਖ਼ਿਮਾ) ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 2
शिवप्रियतमो ज्ञेयो रुद्रा क्षः परपावनः । दर्शनात्स्पर्शनाज्जाप्यात्सर्वपापहरः स्मृतः
ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰਬ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 3
पुरा रुद्रा क्षमहिमा देव्यग्रे कथितो मुने । लोकोपकरणार्थाय शिवेन परमात्मना
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖ਼ਮਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 4
शिव उवाच । शृणु देविमहेशानि रुद्रा क्षमहिमा शिवे । कथयामि तवप्रीत्या भक्तानां हितकाम्यया
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ! ਸੁਣੋ; ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 5
दिव्यवर्षसहस्राणि महेशानि पुनः पुरा । तपः प्रकुर्वतस्त्रस्तं मनः संयम्य वै मम
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ; ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਥਿਰ ਕੀਤਾ।
Verse 6
स्वतंत्रेण परेशेन लोकोपकृतिकारिणा । लीलया परमेशानि चक्षुरुन्मीलितं मया
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ! ਸੁਤੰਤਰ, ਪਰਾਤਪਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 7
पुटाभ्यां चारुचक्षुर्भ्यां पतिता जलबिंदवः । तत्राश्रुबिन्दवो जाता वृक्षा रुद्रा क्षसंज्ञकाः
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਤੋਂ ਜਲ-ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਅੰਸੂ-ਬੂੰਦਾਂ ਤੋਂ ‘ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼’ ਨਾਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉਪਜੇ।
Verse 8
स्थावरत्वमनुप्राप्य भक्तानुग्रहकारणात् । ते दत्ता विष्णुभक्तेभ्यश्चतुर्वर्णेभ्य एव च
ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਿਰ-ਰੂਪ (ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
Verse 9
भूमौ गौडोद्भवांश्चक्रे रुद्रा क्षाञ्छिववल्लभान् । मथुरायामयोध्यायां लंकायां मलये तथा
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਰਾਜੇ ਬਣਾਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਥੁਰਾ, ਅਯੋਧਿਆ, ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਲਯ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਸ਼ਿਵਵੱਲਭ ਸ਼ਾਸਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ)।
Verse 10
सह्याद्रौ च तथा काश्यां दशेष्वन्येषु वा तथा । परानसह्यपापौघभेदनाञ्छ्रुतिनोदनात्
ਸਹਿਆਦ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠਾਂ ਵਿੱਚ—ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਪਾਠ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਹਿਣ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा जाता ममाज्ञया । रुद्रा क्षास्ते पृथिव्यां तु तज्जातीयाः शुभाक्षकाः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਵੀ ਉਸੇ ਹੀ ਮੂਲ ਦੇ, ਸ਼ੁਭ-ਨੇਤਰ ਸਰੂਪ (ਰੁਦ੍ਰ-ਸੰਭਵ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 12
श्वेतरक्ताः पीतकृष्णा वर्णाज्ञेयाः क्रमाद्बुधैः । स्वजातीयं नृभिर्धार्यं रुद्रा क्षं वर्णतः क्रमात्
ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਵੈਤ, ਰਕਤ, ਪੀਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ—ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 13
वर्णैस्तु तत्फलं धार्यं भुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः । शिवभक्तैर्विशेषेण शिवयोः प्रीतये सदा
ਇਸ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਨਿਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸਦਾ ਇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 14
ॐ ह्रीं नमः १ ॐ नमः २ ॐ क्लीं नमः ३ ॐ ह्रीं नमः ४ ॐ ह्रीं नमः ५ ॐ ह्रीं हुं नमः ६ ॐ हुंनमः ७ ॐ हुं नमः ८ ॐ ह्रीं हुं नमः ९ ॐ ह्रीं नमः नमः १० ॐ ह्रीं हुं नमः ११ ॐ क्रौं क्षौं रौं नमः १२ ॐ ह्रीं नमः १३ ॐ नम
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ—“ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਨਮਹ”, “ਓਂ ਨਮਹ”, “ਓਂ ਕਲੀੰ ਨਮਹ”, “ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੁੰ ਨਮਹ” ਅਤੇ “ਓਂ ਕ੍ਰੌਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ ਰੌਂ ਨਮਹ”; ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ-ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।
Verse 15
अधमं चणमात्रं स्यात्प्रक्रियैषा परोच्यते । शृणु पार्वति सुप्रीत्या भक्तानां हितकाम्यया
ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ—ਜੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 16
बदरीफलमात्रं च यत्स्यात्किल महेश्वरि । तथापि फलदं लोके सुखसौभाग्यवर्द्धनम्
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਜੇ ਭੇਟ ਕੇਵਲ ਬਦਰੀ ਫਲ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਸੌਭਾਗ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 17
धात्रीफलसमं यत्स्यात्सर्वारिष्टविनाशनम् । गुंजया सदृशं यत्स्यात्सर्वार्थफलसाधनम्
ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਾਲਾ (ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼) ਸਭ ਅਰਿਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੁੰਜਾ ਬੀਜ ਜਿੰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 18
यथा यथा लघुः स्याद्वै तथाधिकफलप्रदम् । एकैकतः फलं प्रोक्तं दशांशैरधिकं बुधैः
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜਿੰਨਾ ਜਿੰਨਾ ਆਚਰਨ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਉੱਤਮ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ-ਇਕ ਕਦਮ ਨਾਲ ਹਰ ਫਲ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 19
रुद्रा क्षधारणं प्रोक्तं पापनाशनहेतवे । तस्माच्च धारणी यो वै सर्वार्थसाधनो ध्रुवम्
ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਣ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਧਰਮੋਚਿਤ ਮਨੋਰਥ ਸਿਧ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
यथा च दृश्यते लोके रुद्रा क्षफलदः शुभः । न तथा दृश्यतेऽन्या च मालिका परमेश्वरि
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲਾ ਐਸੀ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।
Verse 21
समाः स्निग्धा दृढाः स्थूलाः कंटकैः संयुताः शुभाः । रुद्रा क्षाः कामदा देवि भुक्तिमुक्तिप्रदाः सदा
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਸਮਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕੰਟਕ-ਸਮਾਨ ਰੇਖਾਵਾਂ/ਉਭਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ—ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 22
क्रिमिदुष्टं छिन्नभिन्नं कंटकैर्हीनमेव च । व्रणयुक्तमवृत्तं च रुद्रा क्षान्षड्विवर्जयेत्
ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ—ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਰਾਬ, ਕੱਟੇ ਜਾਂ ਚਿਰੇ/ਫੱਟੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਕੰਟਕ-ਸਮਾਨ ਰੇਖਾਵਾਂ/ਉਭਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜ਼ਖ਼ਮ/ਦਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਨਾ ਹੋਣ।
Verse 23
स्वयमेव कृतद्वारं रुद्रा क्षं स्यादिहोत्तमम् । यत्तु पौरुषयत्नेन कृतं तन्मध्यमं भवेत्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਉੱਤਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਛੇਦ (ਦੁਆਰ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
रुद्रा क्षधारणं प्राप्तं महापातकनाशनम् । रुद्र संख्याशतं धृत्वा रुद्र रूपो भवेन्नरः
ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਣ ਨੂੰ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੌ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे रुद्रा क्षमहात्म्यवर्णनोनाम पञ्चविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 26
शतार्द्धेन युतैः पंचशतैर्वै मुकुटं मतम् । रुद्रा क्षैर्विरचेत्सम्यग्भक्तिमान्पुरुषो वरः
ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਅੱਧਾ ਸੌ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਕੁਟ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਵੇ।
Verse 27
त्रिभिः शतैः षष्टियुक्तैस्त्रिरावृत्त्या तथा पुनः । रुद्रा क्षैरुपवीतं व निर्मीयाद्भक्तितत्परः
ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਘੁੰਮਾਵਾਂ (ਤ੍ਰਿਸੂਤਰ) ਕਰਕੇ ਉਪਵੀਤ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।
Verse 28
शिखायां च त्रयं प्रोक्तं रुद्र क्षाणां महेश्वरि । कर्णयोः षट् च षट्चैव वामदक्षिणयोस्तथा
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਾ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ—ਛੇ ਛੇ ਕਰਕੇ।
Verse 29
शतमेकोत्तरं कंठे बाह्वोर्वै रुद्र संख्यया । कूर्परद्वारयोस्तत्र मणिबंधे तथा पुनः
ਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਹਣੀ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।
Verse 30
उपवीते त्रयं धार्यं शिवभक्तिरतैर्नरैः । शेषानुर्वरितान्पंच सम्मितान्धारयेत्कटौ
ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਤਿੰਨ ਉਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ। ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਕਟਿ (ਕਮਰ) ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।
Verse 31
एतत्संख्या धृता येन रुद्रा क्षाः परमेश्वरि । तद्रू पं तु प्रणम्यं हि स्तुत्यं सर्वैर्महेशवत्
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੋ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਣਾਮਯੋਗ ਅਤੇ ਸਤੁਤਯੋਗ ਹੈ।
Verse 32
एवंभूतं स्थितं ध्याने यदा कृत्वासनैर्जनम् । शिवेति व्याहरंश्चैव दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਐਸੀ ਧਿਆਨ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ “ਸ਼ਿਵ” ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
शतादिकसहस्रस्य विधिरेष प्रकीर्तितः । तदभावे प्रकारोन्यः शुभः संप्रोच्यते मया
ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ (ਜਪ) ਲਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 34
शिखायामेकरुद्रा क्षं शिरसा त्रिंशतं वहेत् । पंचाशच्च गले दध्याद्बाह्वोः षोडश षोडश
ਸ਼ਿਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤੀਹ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨੇ।
Verse 35
मणिबंधे द्वादशद्विस्कंधे पंचशतं वहेत् । अष्टोत्तरशतैर्माल्यमुपवीतं प्रकल्पयेत्
ਮਣੀਬੰਧ (ਕਲਾਈ) ਉੱਤੇ ਬਾਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰੇ; ਉੱਪਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਉਪਵੀਤ ਬਣਾਕੇ ਪਹਿਨੇ।
Verse 36
एवं सहस्ररुद्रा क्षान्धारयेद्यो दृढव्रतः । तं नमंति सुराः सर्वे यथा रुद्र स्तथैव सः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 37
एकं शिखायां रुद्रा क्षं चत्वारिंशत्तु मस्तके । द्वात्रिंशत्कण्ठदेशे तु वक्षस्यष्टोत्तरं शतम्
ਸ਼ਿਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰੇ; ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਾਲੀ, ਗਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨੇ।
Verse 38
एकैकं कर्णयोः षट्षड्बाह्वोः षोडश षोडश । करयोरविमानेन द्विगुणेन मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਦੋਨਾਂ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ; ਦੋਨਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲਈ ਛੇ-ਛੇ; ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਸੋਲ੍ਹਾਂ; ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ—ਇਹੀ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।
Verse 39
संख्या प्रीतिर्धृता येन सोपि शैवजनः परः । शिववत्पूजनीयो हि वंद्यस्सर्वैरभीक्ष्णशः
ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਖਿਆ-ਵਿਧੀ ਸਮੇਤ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ੈਵਜਨ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ।
Verse 40
शिरसीशानमंत्रेण कर्णे तत्पुरुषेण च । अघोरेण गले धार्यं तेनैव हृदयेपि च
ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ; ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ। ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 41
अघोरबीजमंत्रेण करयोर्धारयेत्सुधीः । पंचदशाक्षग्रथितां वामदेवेन चोदरे
ਸੁਧੀ ਸਾਧਕ ਅਘੋਰ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣ/ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੰਦਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਉਦਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 42
पंच ब्रह्मभिरंगश्च त्रिमालां पंचसप्त च । अथवा मूलमंत्रेण सर्वानक्षांस्तुधारयेत्
ਪੰਜਬ੍ਰਹਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਧਾਰਣ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਮਾਲਾਵਾਂ—ਜਾਂ ਪੰਜ ਅਤੇ ਸੱਤ—ਵੀ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਧਾਰਣ ਕਰੇ।
Verse 43
मद्यं मांसं तु लशुनं पलाण्डुं शिग्रुमेव च । श्लेष्मांतकं विड्वराहं भक्षणे वर्जयेत्ततः
ਇਸ ਲਈ ਮਦਿਰਾ, ਮਾਸ, ਲਸਣ, ਪਿਆਜ਼, ਸਹਜਨ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਭੋਜਨ—ਜਿਵੇਂ ਵਰਾਹ ਦਾ ਮਾਸ ਆਦਿ—ਦਾ ਸੇਵਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਦੇਹ ਤੇ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿਣ।
Verse 44
छिन्नं खंडितं भिन्नं विदीर्ण । ततो वैश्यैर्धार्यं प्रतिदिवसभावश्यकमहो तथा कृष्णं शूद्रै ः श्रुतिगदितमार्गोयमगजे
ਜੇ ਉਹ (ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ/ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਧਾਰਣ) ਕੱਟ ਜਾਵੇ, ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਚਿਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਅਤਿ-ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਰਮ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਨਵਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਅਗਜ (ਗਣੇਸ਼), ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰਲ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ (ਸਾਧਾਰਣ) ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 45
वर्णी वनी गृहयतीर्नियमेन दध्यादेतद्र हस्यपरमो न हि जातु तिष्ठेत् । रुद्रा क्षधारणमिदं सुकृतैश्च लभ्यं त्यक्त्वेदमेतदखिलान्नरकान्प्रयांति
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼-ਧਾਰਣ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 46
आदावामलकात्स्वतो लघुतरा रुग्णास्ततः कंटकैः संदष्टाः कृमिभिस्तनूपकरणच्छिद्रे ण हीनास्तथा । धार्या नैव शुभेप्सुभिश्चणकवद्रुद्रा क्षमप्यंततो रुद्रा क्षोमम लिंगमंगलमुमे सूक्ष्मं प्रशस्तं सदा
ਹੇ ਉਮਾ! ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹਲਕਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਰੋਗੀ ਨਿਕਲੇ, ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਛਿਦਿਆ/ਚੀਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਕੀੜਿਆਂ ਨੇ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਔਜ਼ਾਰ ਦੇ ਛੇਦ ਕਾਰਨ ਘਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਅਜੇਹੇ ਮਣਕੇ ਸ਼ੁਭ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਚਣੇ ਵਾਂਗ ਵੀ ਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਪਰ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਅਖੰਡ, ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ, ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਦਾ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।
Verse 47
सर्वाश्रमाणां वर्णानां स्त्रीशूद्रा णां शिवाज्ञया । धार्याः सदैव रुद्रा क्षा यतीनां प्रणवेन हि
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ—ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ। ਯਤੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।
Verse 48
दिवा बिभ्रद्रा त्रिकृतै रात्रौ विभ्रद्दिवाकृतैः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः
ਜੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 49
ये त्रिपुण्ड्रधरा लोके जटाधारिण एव ये । ये रुद्रा क्षधरास्ते वै यमलोकं प्रयांति न
ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਭਗਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਮਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
Verse 50
रुद्रा क्षमेकं शिरसा बिभर्ति तथा त्रिपुण्ड्रं च ललाटमध्ये । पंचाक्षरं ये हि जपंति मंत्रं पूज्या भवद्भिः खलु ते हि साधवः
ਜੋ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਧੂ-ਭਗਤ ਹਨ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।
Verse 51
यस्याण्गे नास्ति रुद्रा क्षस्त्रिपुण्ड्रं भालपट्टके । मुखे पंचाक्षरं नास्ति तमानय यमालयम्
ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਯਮਾਲਯ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਓ।
Verse 52
ज्ञात्वा ज्ञात्वा तत्प्रभावं भस्मरुद्रा क्षधारिणः । ते पूज्याः सर्वदास्माकं नो नेतव्याः कदाचन
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਫੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 53
एवमाज्ञापयामास कालोपि निजकिण्करान् । तथेति मत्त्वा ते सर्वे तूष्णीमासन्सुविस्मिताः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ‘ਤਥੇ’ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 54
अत एव महादेवि रुद्रा क्षोत्यघनाशनः । तद्धरो मत्प्रियः शुद्धोऽत्यघवानपि पार्वति
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਮਹਾਪਾਪੀ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 55
हस्ते बाहौ तथा मूर्ध्नि रुद्रा क्षं धारयेत्तु यः । अवध्यः सर्वभूतानां रुद्र रूपी चरेद्भुवि
ਜੋ ਹੱਥਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
Verse 56
सुरासुराणां सर्वेषां वंदनीयः सदा स वै । पूजनीयो हि दृष्टस्य पापहा च यथा शिवः
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 57
ध्यानज्ञानावमुक्तोपि रुद्रा क्षं धारयेत्तु यः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्
ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਭੀ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 58
रुद्रा क्षेण जपन्मन्त्रं पुण्यं कोटिगुणं भवेत् । दशकोटिगुणं पुण्यं धारणाल्लभते नरः
ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 59
यावत्कालं हि जीवस्य शरीरस्थो भवेत्स वै । तावत्कालं स्वल्पमृत्युर्न तं देवि विबाधते
ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦੀ।
Verse 60
त्रिपुंड्रेण च संयुक्तं रुद्रा क्षाविलसांगकम् । मृत्युंजयं जपंतं च दृष्ट्वा रुद्र फलं लभेत्
ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਾ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਫਲ (ਕਿਰਪਾ-ਫਲ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 61
पंचदेवप्रियश्चैव सर्वदेवप्रियस्तथा । सर्वमन्त्राञ्जपेद्भक्तो रुद्रा क्षमालया प्रिये
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਪੰਜਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਸਫਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 62
विष्ण्वादिदेवभक्ताश्च धारयेयुर्न संशयः । रुद्र भक्तो विशेषेण रुद्रा क्षान्धारयेत्सदा
ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 63
रुद्रा क्षा विविधाः प्रोक्तास्तेषां भेदान्वदाम्यहम् । शृणु पार्वति सद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदान्
ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 64
एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदः । तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या व्यपोहति
ਇਕਮੁਖੀ ਸ਼ਿਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 65
यत्र संपूजितस्तत्र लक्ष्मीर्दूरतरा न हि । नश्यंत्युपद्र वाः सर्वे सर्वकामा भवंति हि
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 66
द्विवक्त्रो देवदेवेशस्सर्वकामफलप्रदः । विशेषतः स रुद्रा क्षो गोवधं नाशयेद्द्रुतम्
ਦੋਮੁਖੀ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਗੋਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 67
त्रिवक्त्रो यो हि रुद्रा क्षः साक्षात्साधनदस्सदा । तत्प्रभावाद्भवेयुर्वै विद्याः सर्वाः प्रतिष्ठिताः
ਜੋ ਤ੍ਰਿਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਧਨ-ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 68
चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा नरहत्यां व्यपोहति । दर्शनात्स्पर्शनात्सद्यश्चतुर्वर्गफलप्रदः
ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਨਰਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਸਵੈੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਚਤੁਰਵਰਗ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖਸ਼—ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 69
पंचवक्त्रः स्वयं रुद्र ः कालाग्निर्नामतः प्रभुः । सर्वमुक्तिप्रदश्चैव सर्वकामफलप्रदः
ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ ਸਵੈੰ ਰੁਦ੍ਰ ‘ਕਾਲਾਗਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 70
अगम्यागमनं पापमभक्ष्यस्य च भक्षणम् । इत्यादिसर्वपापानि पंचवक्त्रो व्यपोहति
ਅਗਮ੍ਯ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਅਭੱਖ੍ਯ ਖਾਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ (ਪੰਜਮੁਖ ਸ਼ਿਵ) ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 71
षड्वक्त्रः कार्तिकेयस्तुधारणाद्दक्षिणे भुजे । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਸਾਧਕ) ਛੇ-ਮੁਖ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 72
सप्तवक्त्रो महेशानि ह्यनंगो नाम नामतः । धारणात्तस्य देवेशिदरिद्रो पीश्वरो भवेत्
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ‘ਅਨੰਗ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਤ-ਮੁਖ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਵੀ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਵਾਲਾ ਸੁਆਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 73
रुद्रा क्षश्चाष्टवक्त्रश्च वसुमूर्तिश्च भैरवः । धारणात्तस्य पूर्णायुर्मृतो भवति शूलभृत्
ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਅੱਠ-ਮੁਖ, ਵਸੁਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਭੈਰਵ—ਇਹ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਹਨ। ਉਸ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਆਯੁ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 74
भैरवो नववक्त्रश्च कपिलश्च मुनिः स्मृतः । दुर्गा वात दधिष्ठात्री नवरूपा महेश्वरी
ਉਹ ਭੈਰਵ, ਨੌਂ-ਮੁਖ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਕਪਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਰਗਾ ਹੈ—ਵਾਤ (ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੂ) ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ, ਧਾਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ।
Verse 75
तं धारयेद्वामहस्ते रुद्रा क्षं भक्तितत्परः । सर्वेश्वरो भवेन्नूनं मम तुल्यो न संशयः
ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 76
दशवक्त्रो महेशानि स्वयं देवो जनार्दनः । धारणात्तस्य देवेशि सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇਵ ਦਸ-ਮੁਖ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਉਸ ਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 77
एकादशमुखो यस्तु रुद्रा क्षः परमेश्वरि । स रुद्रो धारणात्तस्य सर्वत्र विजयी भवेत्
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਜੋ ਇਕਾਦਸ਼-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੁਦਰ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਜੇਤੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 78
द्वादशास्यं तु रुद्रा क्षं धारयेत्केशदेशके । आदित्याश्चैव ते सर्वेद्वादशैव स्थितास्तथा
ਦੁਆਦਸ਼-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਕੇਸ਼-ਦੇਸ਼ (ਸਿਰ) ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ—ਬਾਰਾਂ ਹੀ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 79
त्रयोदशमुखो विश्वेदेवस्तद्धारणान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सौभाग्यं मंगलंलभेत्
ਤੇਰਾਂ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਕੇ ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 80
चतुर्दशमुखो यो हि रुद्रा क्षः परमः शिवः । धारयेन्मूर्ध्नि तं भक्त्या सर्वपापं प्रणश्यति
ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਖ਼ਾਤ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 81
इति रुद्रा क्षभेदा हि प्रोक्ता वै मुखभेदतः । तत्तन्मंत्राञ्छृणु प्रीत्या क्रमाच्छैल्लेश्वरात्मजे
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਖ-ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਕਹੇ ਗਏ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਸੁਣ।
Verse 82
भक्तिश्रद्धा युतश्चैव सर्वकामार्थसिद्धये । रुद्रा क्षान्धारयेन्मंत्रैर्देवनालस्य वर्जितः
ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਧਰਮੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼-ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ‘ਦੇਵਨਾਲ’ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ।
Verse 83
विना मंत्रेण हो धत्ते रुद्रा क्षं भुवि मानवः । स याति नरकं घोरं यावदिन्द्रा श्चतुर्दश
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 84
रुद्रा क्षमालिनं दृष्ट्वा भूतप्रेतपिशाचकाः । डाकिनीशाकिनी चैव ये चान्ये द्रो हकारकाः
ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ, ਡਾਕਿਨੀ-ਸ਼ਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦ੍ਰੋਹਕਾਰੀ ਜੀਵ ਡਰ ਕੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 85
कृत्रिमं चैव यत्किंचिदभिचारादिकं च यत् । तत्सर्वं दूरतो याति दृष्ट्वा शंकितविग्रहम्
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਜਾਂ ਬਣਾਵਟੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਭਿਚਾਰ ਆਦਿ ਵੈਰੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਵਧਾਨ (ਸ਼ੰਕਿਤ) ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਰ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 86
रुद्रा क्षमालिनं दृष्ट्वा शिवो विष्णुः प्रसीदति । देवीगणपतिस्सूर्यः सुराश्चान्येपि पार्वति
ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵੀ, ਗਣਪਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 87
एवं ज्ञात्वा तु माहात्म्यं रुद्रा क्षस्य महेश्वरि । सम्यग्धार्यास्समंत्राश्च भक्त्याधर्मविवृद्धये
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਤਮ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧਾ ਤੇ ਉਨੱਤੀ ਹੋਵੇ।
Verse 88
इत्युक्तं गिरिजाग्रे हि शिवेन परमात्मना । भस्मरूद्रा क्षमाहात्म्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਸਮ, ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 89
शिवस्यातिप्रियौ ज्ञेयौ भस्मरुद्रा क्षधारिणौ । तद्धारणप्रभावद्धि भुक्तिर्मुक्तिर्न संशयः
ਜਾਣੋ ਕਿ ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 90
भस्मरुद्रा क्षधारी यः शिवभक्तस्स उच्यते । पंचाक्षरजपासक्तः परिपूर्णश्च सन्मुखे
ਜੋ ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਖ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 91
विना भस्मत्रिपुंड्रेण विना रुद्रा क्षमालया । पूजितोपि महादेवो नाभीष्टफलदायकः
ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ।
Verse 92
तत्सर्वं च समाख्यातं यत्पृष्टं हि मुनीश्वर । भस्मरुद्रा क्षमाहात्म्यं सर्वकामसमृद्धिदम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ, ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 93
एतद्यः शृणुयान्नित्यं माहात्म्यपरमं शुभम् । रुद्रा क्षभस्मनोर्भक्त्यासर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 94
इह सर्वसुखं भुक्त्वा पुत्रपौत्रादिसंयुतः । लभेत्परत्र सन्मोक्षं शिवस्यातिप्रियो भवेत्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 95
विद्येश्वरसंहितेयं कथिता वो मुनीश्वराः । सर्वसिद्धिप्रदा नित्यं मुक्तिदा शिवशासनात्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ! ਇਹ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ-ਸੰਹਿਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿੱਤ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It presents an origin-myth (etiology) in which Śiva, acting for lokopakāra, opens his eyes and the resulting drops/tears fall to earth and become rudrākṣa trees—thereby establishing rudrākṣa as a direct extension of Śiva’s being and compassion.
Rudrākṣa functions as a sacral interface: contact modalities—darśana (seeing), sparśa (touch), and japa (mantric use)—are treated as graded channels of purification, implying that embodied devotion can operationalize metaphysical proximity to Śiva-tattva.
Śiva is highlighted as Parameśvara/Maheśa speaking authoritatively to Devī Mahēśānī; the emphasis is less on a distinct iconographic avatāra and more on Śiva’s role as compassionate teacher whose very tears generate a salvific ritual object.