Munipraśna-varṇana (Description of the Sages’ Inquiry)

Verse 1

इति श्रीशैवेमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां मुनिप्रश्नवर्णनो नाम प्रथमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ (ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ) ਦੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਨੀ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

मुनयः शंसितात्मानस्सत्यव्रतपरायणाः । महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे

ਉਹ ਮੁਨੀ—ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਸਤ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ—ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਸਤ੍ਰ (ਦੀਰਘ ਯਜ੍ਞ-ਸਤ੍ਰ) ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 3

तत्र सत्रं समाकर्ण्य व्यासशिष्यो महामुनिः । आजगाम मुनीन्द्र ष्टुं सूतः पौराणिकोत्तमः

ਉੱਥੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਤ੍ਰ-ਯੱਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਪੁਰਾਣ-ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂਤ ਮুনੀੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 4

तं दृष्ट्वा सूतमायांतं हर्षिता मुनयस्तदा । चेतसा सुप्रसन्नेन पूजां चक्रुर्यथाविधि

ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੂਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 5

ततो विनयसंयुक्ता प्रोचुः सांजलयश्च ते । सुप्रसन्ना महात्मानः स्तुतिं कृत्वायथाविधि

ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ।

Verse 6

रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्वै भाग्यगौरवात् । पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यर्थमीयिवान्

ਹੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਹੇ ਸਰਬਜ੍ਞ! ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸਮੂਹ ਪੁਰਾਣ-ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯਥਾਰਥ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्मादाश्चर्य्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम् । रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः

ਇਸ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਭਾਂਡਾ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤਮ ਸਾਰ ਵਾਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।

Verse 8

यच्च भूतं च भव्यं च यच्चान्यद्वस्तु वर्तते । न त्वयाऽविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते

ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ! ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 9

त्वं मद्दिष्टवशादस्य दर्शनार्थमिहागतः । कुर्वन्किमपि नः श्रेयो न वृथा गंतुमर्हसि

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਜਾਣਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 10

तत्त्वं श्रुतं स्म नः सर्वं पूर्वमेव शुभाशुभम् । न तृप्तिमधिगच्छामः श्रवणेच्छा मुहुर्मुहुः

ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਤੱਤਵ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅੰਦਰ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।

Verse 11

इदानीमेकमेवास्ति श्रोतव्यं सूत सन्मते । तद्र हस्यमपि ब्रूहि यदि तेऽनुग्रहो भवेत्

ਹੁਣ, ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਸਨਮਤੀ! ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਇਕੋ ਗੱਲ ਹੈ; ਜੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰ।

Verse 12

प्राप्ते कलियुगे घोरे नराः पुण्यविवर्जिताः । दुराचाररताः सर्वे सत्यवार्तापराङ्मुखाः

ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਦੁਰਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

परापवादनिरताः परद्र व्याभिलाषिणः । परस्त्रीसक्तमनसः परहिंसापरायणाः

ਉਹ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ-ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਮਨ ਆਸਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰ-ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

देहात्मदृष्टया मूढा नास्तिकाः पशुबुद्धयः । मातृपितृकृतद्वेषाः स्त्रीदेवाः कामकिंकराः

ਜੋ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ‘ਦੇਵੀ’ ਮੰਨ ਕੇ ਕਾਮ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

विप्रा लोभग्रहग्रस्ता वेदविक्रयजीविनः । धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्या मदविमोहिताः

ਵਿਪ੍ਰ ਲੋਭ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਦ ਵੇਚ ਕੇ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਦ-ਮੋਹ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।

Verse 16

त्यक्तस्वजातिकर्माणः प्रायशःपरवंचकाः । त्रिकालसंध्यया हीना ब्रह्मबोधविवर्जिताः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਣ-ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਸਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਬੋਧ—ਆਤਮ ਗਿਆਨ—ਵਿਹੂਣੇ ਰਹੇ।

Verse 17

अदयाः पंडितं मन्यास्स्वाचारव्रतलोपकाः । कृष्युद्यमरताः क्रूरस्वभावा मलिनाशयाः

ਉਹ ਦਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਦਾਚਾਰ ਤੇ ਵਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੁਭਾਵੋਂ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਲੀਨ ਹਨ।

Verse 18

क्षत्रियाश्च तथा सर्वे स्वधर्मत्यागशीलिनः । असत्संगाः पापरता व्यभिचारपरायणाः

ਖੱਤਰੀ ਵੀ ਅਤੇ ਸਭੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਏ। ਉਹ ਅਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਚੇ, ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਭਿਚਾਰ‑ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਏ।

Verse 19

अशूरा अरणप्रीताः पलायनपरायणाः । कुचौरवृत्तयः शूद्रा ः कामकिंकरचेतसः

ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਏ। ਛੋਟੀ ਚੋਰੀ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਐਸੇ ਲੋਕ—ਸ਼ੂਦਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਮਨੋਂ ਕਾਮ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਗਏ।

Verse 20

शस्त्रास्त्रविद्यया हीना धेनुविप्रावनोज्झिताः । शरण्यावनहीनाश्च कामिन्यूतिमृगास्सदा

ਉਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਨ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਤੋਂ ਵੀ ਹੀਣ ਸਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਚੰਚਲ, ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 21

प्रजापालनसद्धर्मविहीना भोगतत्पराः । प्रजासंहारका दुष्टा जीवहिंसाकरा मुदा

ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਨ ਦੇ ਸੱਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵ-ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 22

वैश्याः संस्कारहीनास्ते स्वधर्मत्यागशीलिनः । कुपथाः स्वार्जनरतास्तुलाकर्मकुवृत्तयः

ਵੈਸ਼ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਆਰਥੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 23

गुरुदेवद्विजातीनां भक्तिहीनाः कुबुद्धयः । अभोजितद्विजाः प्रायः कृपणा बद्धमुष्टयः

ਉਹ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੰਜੂਸ ਹਨ।

Verse 24

कामिनीजारभावेषु सुरता मलिनाशयाः । लोभमोहविचेतस्काः पूर्तादिसुवृषोज्झिताः

ਉਹ ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਮੈਲੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਵਰਗੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

Verse 25

तद्वच्छूद्रा श्च ये केचिद्ब्राह्मणाचारतत्पराः । उज्ज्वलाकृतयो मूढाः स्वधर्मत्यागशीलिनः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਹਰੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

कर्तारस्तपसां भूयो द्विजतेजोपहारकाः । शिश्वल्पमृत्युकाराश्च मंत्रोच्चारपरायणाः

ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

शालिग्रामशिलादीनां पूजकाहोमतत्पराः । प्रतिकूलविचाराश्च कुटिला द्विजदूषकाः

ਉਹ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਰੋਧੀ, ਚਾਲ ਕਪਟੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 28

धनवंतः कुकर्म्माणो विद्यावन्तो विवादिनः । आख्यायोपासना धर्मवक्तारो धर्मलोपकाः

(ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ) ਧਨਵਾਨ ਲੋਕ ਕੁਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਝਗੜਾਲੂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦੀ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ—ਪਰ ਉਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਣਗੇ।

Verse 29

सुभूपाकृतयो दंभाः सुदातारो महामदाः । विप्रादीन्सेवकान्मत्वा मन्यमाना निजं प्रभुम्

ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠਾਠ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੰਭੀ, ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੇਵਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਲਕ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ।

Verse 30

स्वधर्मरहिता मूढाः संकराः क्रूरबुद्धयः । महाभिमानिनो नित्यं चतुर्वर्णविलोपकाः

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੂੜ੍ਹ, ਸੰਕਰ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਹਾ-ਅਭਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿ ਕੇ ਚਤੁਰਵਰਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

सुकुलीनान्निजान्मत्वा चतुर्वर्णैर्विवर्तनाः । सर्ववर्णभ्रष्टकरा मूढास्सत्कर्मकारिणः

ਸੁਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ (ਸੱਚੇ) ਮੰਨ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਵਰਣ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਮੂੜ੍ਹ ਜਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਤਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿੱਸਣ, ਪਰ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਤੇ ਭ੍ਰਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 32

स्त्रियश्च प्रायशो भ्रष्टा भर्त्रवज्ञानकारिकाः । श्वशुरद्रो हकारिण्यो निर्भया मलिनाशनाः

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਕਸਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੱਸੁਰ ਆਦਿ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਿਡਰ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ‑ਲਾਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 33

कुहावभावनिरताः कुशीलास्स्मरविह्वलाः । जारसंगरता नित्यं स्वस्वामिविमुखास्तथा

ਉਹ ਛਲ‑ਕਪਟ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਕੁਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਮ‑ਜਵਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਦਾ ਪਰਾਏ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਅਨੁਚਿਤ ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਈਆਂ।

Verse 34

तनया मातृपित्रोश्च भक्तिहीना दुराशयाः । अविद्यापाठका नित्यं रोगग्रसितदेहकाः

ਬੱਚੇ ਮਾਤਾ‑ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਕੁਮਨਸਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਦਾ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਿੱਤ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹੇ।

Verse 35

एतेषां नष्टबुद्धीनां स्वधर्मत्यागशीलिनाम् । परलोकेपीह लोके कथं सूत गतिर्भवेत्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ—ਹੇ ਸੂਤ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 36

इति चिंताकुलं चित्तं जायते सततं हि नः । परोपकारसदृशो नास्ति धर्मो परः खलु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਚਿੱਤ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 37

लघूपायेन येनैषां भवेत्सद्योघनाशनम् । सर्व्वसिद्धान्तवित्त्वं हि कृपया तद्वदाधुना

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸੌਖਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਘਣਾ ਢੇਰ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 38

व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । मनसा शंकरं स्मृत्वा सूतः प्रोवाच तान्मुनीन्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।